Burada daha önce yazdım; ben bir zamanlar Türkiye’de Uzay Yolu adıyla yayınlanan Star Trek’in büyük bir hayranıyım ve Star Trek evreninde yapılan bütün dizileri, uzun metrajlı filmleri defalarca seyrettim.

Türkiye’de pek bilinmeyen Star Trek spin-off’larından biri, Amerika’da 1995-2001 yılları arasında gösterilen Voyager. Bu dizide, Kaptan Janeway komutasındaki uzay gemimiz, mürettebatın da tam izah edemediği bir biçimde tehlikeli bir görevin ortasındayken ansızın kendini hiç bilmediği bir uzay bölgesinde bulur.

Bir süre sonra bulundukları yerin Delta Çeyreği (Delta Quadrant) olduğu anlaşılır. O zaman anlarız ki Birleşmiş Gezegenler Federasyonu aslında galaksinin tamamına değil, Samanyolu’nun sadece belirli bir kısmına hâkimdir; diğer bölgeler doğru dürüst haritalandırılmamıştır bile.

Ve galaksimiz o kadar büyüktür ki uzay gemimiz Voyager, muazzam hızlara ulaşmasını sağlayan warp motorlarına sahip olmasına rağmen, kendi tanıdık galaktik çeyreğine ancak 75 insan yılında varabilecektir.

Dizinin kurgusal dünyası bir yana, insan ömrüyle ve insanın geliştirebileceği teknolojilerle baktığımızda evrenin büyüklüğü hayal edilebilir gibi değil.

İnsanlık bir süredir Mars’a gitme planları yapıyor; ancak bu yolculuğun 6 ila 9 ay arasında süreceği hesaplanıyor. Bu kadar sürede uzay gemisindeki mürettebatın zihnen ve bedenen nasıl sağlıklı kalacağı vb. faktörler seyahatin önündeki en büyük engellerden biri.

Düşünün, Mars bizim Güneş Sistemi’mizdeki komşumuz; ona bile uzun yolculuk süresi nedeniyle gidemiyoruz.

Peki Güneş Sistemi’mize en yakın yıldız ne mesafede? O yıldızın adı Proxima Centauri. Gökyüzünde gördüğümüz Alfa Centauri üçlü yıldız sisteminin bir üyesi ve bizden 4,24 ışık yılı uzakta.

Yani ışık hızında yolculuk yapmayı başarsak bile bu yıldız sistemine gitmek (ivmelenme ve yavaşlama sürelerini eklersek) kabaca 6 yıl sürecek.

Ama tabii ışık hızıyla yolculuk yapmak kütleli cisimler için imkânsız. Albert Einstein’ın denklemlerine göre kütlesi olan hiçbir şey ışık hızına ulaşamaz. Hadi diyelim ki Star Trek’teki gibi hayal gücümüzü kullandık ve ışık hızına yakın seyahat edebilen bir uzay gemisi yaptık.

O geminin durduğu yerden yüksek hızlara ulaşması epey bir zaman alacak, benzer şekilde hedefte yavaşlaması da bir o kadar zamana mal olacaktır. O yüzden toplam yolculuk süresine kabaca 6 yıl dedim. Bu hesabı ayrıntılı simüle etmiş değilim; ancak bir an için 6 yıllık süreyi doğru kabul edelim.

Bu 6 yıl, biz Dünya’da kalanlar için geçerli zaman olacaktır. O uzay gemisinde muazzam hızlara ulaşıp sonra yavaşlayanlar için geçecek süre ise —yine Einstein sayesinde biliyoruz ki— görelilik nedeniyle çok daha kısa, mesela 3 yıl olacaktır.

Diyelim ki gittiler, orada 3-6 ay kaldılar ve geri döndüler. Onlar gidip gelene kadar Dünya’da 12 yıldan fazla zaman geçmiş olacak; oysa kendileri sadece 6 yıldan biraz fazla yaşlanacaklar. Giderken geride bıraktıkları akranları kendilerinden daha yaşlı hâle gelecek, çocukları üniversiteyi bitirmiş hatta iş hayatına atılmış olacak.

Daha uzakta bir yere gitmek istediğinizde ise döndüğünüzde Dünya’da sizi hatırlayan kimseyi bulamayabilirsiniz.

Fizik biliminin, insan ömrünün ve teknolojinin getirdiği bu sınırlamalar ortadayken neden hâlâ evreni keşfetmeye, onun sırlarını çözmeye çalışıyoruz? Bilsek ne olacak; hiçbir zaman gidilemeyecek galaksileri görmeye çalışmak nafile bir çaba değil mi? Hele hele yaklaşık 13,8 milyar yaşında olan evrenimizin sonunu merak etmek iyice anlamsız değil mi?

Hayır, değil.

Albert Einstein’ın Genel Görelilik Teorisinin alan denklemlerini çözen bazı bilim insanları, evrenin bir başlangıcı olduğunu ve genişlediğini matematiksel olarak göstermeye başlamıştı. Bunlar içinde en önemlisi, geçen hafta burada sözünü ettiğim Belçikalı Katolik rahip ve fizikçi Georges Lemaître’in 1927’deki makalesiydi.

Bu makalenin yayımlanmasından kısa süre sonra, bugün adına uzayda dev bir gözlemevi bulunan Amerikalı astronom Edwin Hubble, evrenin genişlemekte olduğunu gözlemsel olarak kanıtladı.

Artık biliyorduk: Evrenimizin Big Bang (Büyük Patlama) adı verilen bir başlangıcı vardı ve genişlemeye devam ediyordu. Hatta 1990’lı yıllarda yapılan gözlemlerle evrenin genişleme hızının azalmadığı, aksine ivmelenerek arttığı kanıtlandı.

Geçen hafta evrenimizi hangi gücün genişlettiğini anlatmaya çalıştım. İnsanlık, bu genişleyen evrenin sonunun nasıl geleceğini merak etmeye başladı.

Geçen haftaki yazıyı şöyle bitirmiştim:

“…başta evreni statik kılmak için denklemlerine Yunanca $\Lambda$ (Lambda) harfiyle gösterilen bir kozmolojik sabit ekleyen Einstein’ı (farklı bir nedenden ötürü de olsa) yine haklı çıkardı. Evet, evren Einstein’ın arzu ettiği gibi durağan değildi ama ne kadar hızla genişlediğini ölçmenin yolu, yine Einstein’ın o ‘en büyük hatam’ dediği kozmolojik sabitine bugün vereceğimiz değerle belirleniyor.

Şöyle diyebiliriz: Bugün o Lambda harfinin karşılığına hangi değeri yazacağımız, modern kozmolojinin en mega sorusudur. O soru da şu: Peki evren nereye kadar genişleyecek?”

Edwin Hubble buluşunu yaptıktan sonra, evrenin genişleme hızını tanımlayan bağıntıyı ortaya koydu. Fizikçilerin Hubble Sabiti (H0​) dediği ve evrenin genişleme hızını veren bu değer, günümüz astrofiziğinin en tartışmalı konularından biridir. Hubble’ın ilk tahminlerinden bugüne kadar onlarca farklı değer hesaplandı.

Örneğin 2025’in 27 Mayıs’ında yapılan bir çalışmada evrenin genişleme hızı 70,39 km/s/Mpc (megaparsek başına kilometre/saniye) bulunmuştu. Ancak 1 Nisan 2026 tarihli başka bir hesaplamada bu değer 73,50 km/s/Mpc olarak açıklandı.

Esasen bu hızın evrenin tarihi boyunca sabit kalmadığı ve değişkenlik gösterdiğine dair çalışmalar da mevcut. Bu rakamdaki ufak değişimler, evrenimizin nihai kaderi hakkında kritik çıkarımlara yol açıyor.

Evrenin olası iki temel sonu öne çıkıyor: Ya bir noktada genişleme duracak ve kütleçekimi üstün gelerek evren kendi içine çökmeye başlayacak (Büyük Çöküş) ya da genişleme ivmelenerek devam edecek; bu durum evreni giderek soğutacak ve karanlık, buz tutmuş ölü bir evrenle baş başa kalacağız (Büyük Donma).

Buradan başa döneyim: Evrenin sonunu merak etmenin anlamsız olup olmadığını sordum ve “Hayır, anlamsız değil”dedim.

Peki neden anlamlı?

Gelin onu da haftaya konuşalım.