Ülkeleri Çökertirken: “Paranın Satın Alamayacağı Kimse, Açamayacağı Kapı Yok” mu?

Bugün dünyada savaşların karakteri kökten değişmiş durumda. Artık orduların karşı karşıya geldiği simetrik savaşlardan ziyade, ticaret, teknoloji, enerji, su, gıda, döviz, tedarik zincirleri, siber alan ve bilgi akışı üzerinden yürüyen asimetrik savaşlara tanıklık ediyoruz.

Bu yeni savaş türlerinde çatışma, çoğu zaman tanklar ilerlemeden, füzeler ateşlenmeden çok önce başlıyor.

Ve bu erken safhada kullanılan en etkili silahlardan biri paradır.

Para; medya satın alır, anlatıyı şekillendirir.

Para; generalleri, istihbaratçıları, bürokratları çözer.

Para; siyasal liderliğin etrafındaki danışmanları, parti ağlarını, kanaat önderlerini yönlendirir.

Para; düşünce kuruluşlarını, akademiyi, sivil toplumu sessizce hizaya sokar.

Kesenin ağzı açıldığında, satın alma gücünün ne kadar yıkıcı olabildiğini tarih defalarca gösterdi.

Satın Alamazsa Yıldırır

Elbette para her zaman herkesi satın alamaz. Omurgalı, ahlakı güçlü, kurumsal kültürü sağlam insanlar karşısına çıktığında tablo değişir. O noktada yöntem de değişir.

Satın alamadığını korkutursun.

Korkutamadığını şantajla sıkıştırırsın.

Şantaj işlemezse yakınlarını, kariyerini, itibarını hedef alırsın.

Yalnızlaştırır, itibarsızlaştırır, sonunda ya susturur ya da saf dışı bırakırsın.

Asimetrik savaşın ikinci cephesi işte burasıdır: Psikolojik ve sosyal çözme operasyonları. Paranın yetmediği yerde baskı, tehdit ve itibar suikastı devreye girer.

Devletler Nasıl İçeriden Çözülür?

Modern doktrin artık açık:

Önce elitleri çöz, sonra kurumları felç et, en sonunda toplumu yönlendir.

Irak’ta Saddam rejimi askeri olarak yenilmeden önce siyasal ve askeri elitlerin bir bölümü satın alındı, bir bölümü tarafsızlaştırıldı, bir bölümü de geleceği garanti altına alındı. Komuta zincirindeki tereddütler, istihbarat sızıntıları ve hızla çöken savunma yapısı tesadüf değildi.

Libya’da Kaddafi’nin çevresi çözülmeden Trablus düşmedi. Aşiret liderlerinden generallere, iş dünyasından medya sahiplerine uzanan finansal ağlar rejimin içini boşalttı.

Mısır’da Mübarek, sokaktan gelen dalga kadar, elitlerin ve güvenlik aygıtının “bekle-gör” pozisyonuna geçmesiyle düştü. O tereddüdün arkasında da yoğun dış finansman, gelecek garantileri ve uluslararası ağlar vardı.

Suriye’de Şam’ın yıllar sonra, İdlib’den başlayan bir hat üzerinden neredeyse minimum dirençle çözülmesi de salt askeri bir başarı olarak okunamaz. Ekonomik çöküş, yaptırımlar, elit kopuşları ve örtülü finansal kanallar, devletin direncini içten içe aşındırdı.

Kıbrıs’ta Annan Planı referandumu sürecinde de, özellikle “evet” cephesinin uluslararası fonlarla, kampanyalarla, medya ve STK ağlarıyla yoğun biçimde desteklendiği bugün artık sır değil.

Büyük Güçlerin Aracı Olarak Para

Bu yöntemi en sistematik kullananlar kuşkusuz ABD ve Avrupa’dır. Demokrasi ihracı, reform desteği, sivil toplum fonları, medya hibeleri, burs programları, danışmanlık ağları çoğu zaman meşru araçlar gibi görünür; ama kriz anlarında bu ağlar jeopolitik kaldıraçlara dönüşür.

Türkiye de kendi etki alanlarında zaman zaman ekonomik araçları, fonları ve finansal teşvikleri dış politika enstrümanı olarak kullanmıştır. Fakat küresel ölçekte bakıldığında, finansal nüfuzun en sofistike ve kurumsallaşmış biçimi Batı dünyasında bulunmaktadır.

Bugün yaptırımlar, kredi muslukları, derecelendirme notları, yatırım akışları, sigorta sistemleri ve SWIFT erişimi, top ve tüfek kadar stratejik silahlardır.

Paranın Açtığı Gedikler

Paranın en etkili olduğu zeminler şunlardır:

•Ekonomik kırılganlığı yüksek ülkeler

•Kurumları şahıslara bağımlı sistemler

•Medyası finansal olarak savunmasız toplumlar

•Liyakat yerine sadakatin hâkim olduğu bürokrasiler

•Toplumsal kutuplaşması derin yapılar

Bu ortamlarda para, yalnızca satın almaz; yön verir, şekillendirir, zaman kazandırır, direnç kırar.

Önümüzdeki Döneme Dair Üç Öngörü

1. Finansal savaş daha da sofistikeleşecek.

Yaptırımların yerini hedefli elit finansmanı, dijital para ağları, kripto varlıklar ve dolaylı fonlama mekanizmaları alacak. Görünmez para akışları, klasik istihbarat operasyonlarının merkezine yerleşecek.-

2. Medya ve zihin alanı ana cephe olacak.

Sahiplik yapıları, reklam gelirleri, algoritmalar ve platform finansmanı üzerinden ülkelerin kamuoyu yönlendirilecek. Savaş, artık ekranlarda ve sosyal ağlarda kazanılmaya çalışılacak.

3. Kurumsal direnç jeopolitik güç göstergesi haline gelecek.

Güçlü hukuk, şeffaf finans, bağımsız medya ve sağlam kurumlar, tanktan daha stratejik caydırıcılık unsurları olacak. Devletlerin kaderini, askeri kapasiteden çok, paranın sızabileceği gedikleri kapatabilme yeteneği belirleyecek.

Sonuçta soru artık şu değildir:

“Paranın açamayacağı kapı var mı?”

Asıl soru şudur:

“O kapıları kilitleyecek ahlaki omurga, kurumsal akıl ve devlet direnci var mı?”