‘’Arabada bebek var’’

Geçenlerde yine bir arabanın arkasında gördüğüm “Arabada BEBEK var” işareti, bazı düşünceleri çağrıştırdı bana. 

Teorik olarak okuyanın o aracın etrafında daha dikkatli araba kullanacağı varsayılarak asılıyor o yazı arabalara, ama bunun doğru olmadığını herkes biliyor. Çünkü herkes aynı derecede çocuk sevmek zorunda değil; insan kendi çocuğunu çok sevse de başkalarının çocuklarına duyarlılıkla yaklaşmayabiliyor. 

Asıl önemlisi, özellikle bizim ülkemizde insanların başkalarını düşünerek araba kullanmaya başlamak gibi niyetleri katiyen yok. 

Bunu o uyarıları asanlar da bilmiyor mu? Gayet tabii ki biliyorlar, o işaretin hiçbir sonuç getirmeyeceğinin farkındalar. Peki neden hâlâ asıyorlar o yazıyı arabalarına? O yazı, çocuğun güvenliği için asılmıyor da ondan. O işaret sadece insanların, anne ve baba olduklarını dünyaya ilan etmelerinin bir yolundan ibaret. 

Anne baba olmakla övünmenin bir yolu onlar. Şimdi bu kültürel fenomenin ortaya çıkışını inceleyeceğiz.

1984 yılında ortaya çıktılar

Daha önce de arabalarda çeşitli konularda bildirimlerde bulunan işaretler asılırdı. Çünkü insanların kendileri açısından seçtikleri model ile bir karakter ilanı anlamına gelen arabalarına ilave olarak başka özelliklerini de deşifre eden yazılar asmaları normaldi. 

1984 yılında Massachusetts Eyaleti’ndeki Newton kasabasında yaşamakta olan Michael Lerner adındaki bir adam, ticari potansiyelinin büyük olduğunu görerek “Arabada Bebek var” yazısını piyasaya sürdü ve bunun patentini aldı.

Kişisel bir not: Ben bu Newton kasabasına gittim. Fazla düzenli bir şehir, aslında o şehirde düzgünlükten dolayı araba kazası bile olmasına imkân yok, son derece sıkıcı bir yer. O adamcağız da sıkıntıdan o icadı yapmış olabilir.

Safety 1’st şirketi

Michael Lerner bu basit işaretin peynir ekmek gibi sattığını görünce, bebek güvenliği konusunda büyük bir piyasa olduğunu anladı ve elektrik şoklarına karşı araçlar, düşmeye karşı tedbir amaçlı bir dizi aleti de pazarlamaya başladı. 

Artık “Safety 1’st” adlı bir şirket kurmuştu ve “Arabada bebek var” işaretlerini tanesi iki dolardan satıyordu. Şimdi bile astronomik bir fiyat bu. Sadece bu maldan milyonlarca dolar kazandı adam. Basit bir fikirle başlayan şirketi büyük bir holding olmuştu neredeyse.

Egoizm kültürü

İnsanların özel yanlarını, sanki bu başkalarının umurundaymış gibi herkesin gözüne sokarak ilan etmeleri, özellikle 1980’li yıllarda, yani “Wall Street” filminin (“Egoizm iyidir” sloganını içeren filmin gösterildiği yıllarda ) hâkim olan egoizm kültürünün bir sonucudur. 

Egoizmin modasının geçmeye başladığı bir dönemde araba sloganlarının sayısında bir azalma olması ihtimali büyüktü. Nitekim yapılan bazı araştırmalar, öyle bir dönemde bunların sayısının azalmaya başladığını da gösteriyordu.

Meme etkisi

Sosyolojide “meme kavramı” diye bir şey var. Bir fikri ortaya atarsınız ve bu fikir bazen toplumun her yanına birden yayılır, hızla hâkim paradigma haline bile gelebilir. Bu etkiye, bu yayılmaya ‘meme etkisi’ deniliyor. 

“Arabada bebek var” yazısının popülerliği girişimcilere fikir de verdi.

Özellikle “I love New York” lafının “love” yerine “kalp” işaretiyle yazılmasının büyük başarısından sonra bu kalp ile ifade edilen sloganların sayısında patlama oldu. Araba ve yol kültürünün güçlü olduğu toplumda hemen herkes bir şeyleri sevdiğini, arabalarına astıkları mesajlarla ifade etmeye başladılar.

Bu arada love kısmının kalp işaretiyle yazıldığı piyasada “I love boys” sloganın çok popüler olduğunu ama “I love girls” sloganının bulunmadığını da enteresan bir not olarak ifade edeyim.

Benim şahsen gördüğüm başka sloganlar ise şöyleydi: “Arabada saldırgan kedi var”, “Kendim olduğum için övünüyorum”, “Arabada ne olduğu kimin umurunda”, “Eski kocam bagajda”.

Görüyorsunuz, bazıları mizah açısından hayli yaratıcı bu sloganların. “Eski kocam bagajda” bunlardan bir tanesi mesela ve bazı durumlarda bunun doğru olması ihtimali bile var o “pulp fiction” ülkesinde.

Bazıları yasaklıyor

“Arabada bebek var” türündeki işaretlerin o arabaya yolda güvenlik sağlamadığını, aksine onu tehlikelere daha da açık hale getirdiğini düşünenler de var. 

Örneğin, New York Eyaleti’nde, şoförlerin görüş alanını daralttığı ve bu yüzden bir güvenlik riski oluşturduğu gerekçesiyle bu tür slogan işaretlerin yasaklanması kararlaştırılmıştı bir ara. Meselenin bu yönünü de düşünmek gerekiyor tabii ki.