Herkes mentor, herkes Koç!

Geçtiğimiz hafta yeni başlayacak bir programda mentor olarak gönüllülük yapacak 100 harika insanla buluştum. 100 gönüllü, 100 genç kadına mentorluk yapacak ve onları iş dünyasındaki yolculuklarında destekleyip yoldaş olacaklar. Benden gençlerle birlikte çalışma ve birbirimizden öğrenme konusunda deneyimlerimi paylaşmamı istediler. Kurumların gençlere, özellikle genç kadınlara, iş hayatına girmeden önce ve ilk yıllarında destek olmaları, el vermeleri çok önemli.

Gittikçe zorlaşan ve çetrefilli hâle gelen günümüz dünyasında iş görüşmelerini de, işe girdikten sonra iş hayatındaki beklentileri de anlamak ve yönetmek kolay değil. Eski bildiklerimiz artık çok çalışmıyor. Birbirimizi dinlemek ve anlamak zorundayız. Birlikte denemek zorundayız. “Sadece benim bildiğim gibi”, “Biz zaten denedik olmadı” hikâyeleri geçmişte kaldı.

Evet, deneyim ve tecrübe bizde; ama bilgiye ulaşma, dünyadan iyi örnekleri toplayıp masaya koyma, dünyayı ve gezegeni daha iyi, daha yaşanabilir bir yer yapma amacı ve gidişatı değiştirme çabası daha çok genç kuşaklarda. Onları duymazsak ve kulaklarımızı kapatmaya devam edersek, seksen doksan yaşındaki liderler ve patronlar dünyayı 70–80’lerdeki gibi eski ve kötü usul yönetmeye ve kirletmeye devam edecek.

Hem iş hem özel hayatımda daha çok gençlerle çalışmayı ve sosyalleşmeyi tercih ettim. Ve bundan hiçbir yaşımda vazgeçmedim. Mentorluk yapma işinden çok, karşılıklı bir alışveriş ve öğrenme döngüsü olarak mentorluk kavramı bana daha iyi geliyor. Beni ve bizi her şeyi bilme zorunluluğundan kurtarıyor; gençleri de “Ben de fikrimi söyleyebilirim, ben de katkı sağlayabilirim” noktasına getiriyor. Bu nedenle tersine mentorluk kavramına da çok inananlardan değilim. Birlikte öğrenme yolculuğu, mentorluk ve tersine mentorluk kavramları yerine aklıma yerleştirdiğim kavram oldu hep. Bu yöntemle hem mentorluk alıyor hem de mentee ve çıraklıktan çok keyif alıyorum. İyi bildiğimi düşündüğüm konuda fikrimi anlatıyor, bilmediğim konuda susuyor ve dinliyorum. Sürekli yeni şeyler öğrenmenin peşine düşüyorum. Mentorlukle ilgili yaptığım deneyim paylaşımımdan bazı notları burada da paylaşayım. 4 temel prensiple yola çıkıyorum:

• Birbirimize cömert olacağız.
• Birbirimize dürüst ve açık olacağız.
• Soruyla besleyeceğiz.
• Birbirimizi dinleyeceğiz.

Bunlar bizim Genwise kampımızda da, ortaklıklarımızda da, girişimlerle buluşmalarımızda da hiç değişmiyor. 2000’lerde yaptığım ilk bilinçli mentorluk yol arkadaşım bugün iş dünyasında önemli bir isim; girişimci ve üst düzey yönetici oldu. Şimdi ise sorumlu tüketim ve yeni dünya konusunda global bir sözcülük yapıyor ve her yıl Davos’a konuşmacı olarak katılıyor.

Eskiden benim için mentorluk daha çok usta-çırak ilişkisi ya da iş başında eğitim gibi bir akıştı. Ama daha sonra eğitimler alıp, kendimi hem mentor hem mentee olarak yetiştirmek; bu işin hem teknik hem de günlük hayattaki hakkını vermek istedim.

Babam ne derse tersini yapardım… Her kuşak bir öncekini beğenmedi ve bu hızlanarak devam edecek. Ben bu konuda büyük bir aktivistim. Gençlerle birlikte çalışmak, üretmek çok mümkün. Ama geçmişe dönüp o gün bizden büyükler için ne düşündüğümüzü ve tepkilerimizi hatırlamak gerek. Aynen kendi gençliğimizdeki gibi. Gençler ya da biz gençken ne sevmezdik?

• Açıklama yapmadan “Bunu böyle yap” denmesini
• “Tecrübeniz yok” sözünü
• “Sıranızı bekleyin” yaklaşımını
• “Bir amacı yok, yapılması lazım” denmesini
• “Deneyim çok önemli” gibi cümleleri

Sıradan, boş ve beylik laflar. Bizim yaşların ya da şimdiki gençlerin 20 sene sonra sevmeyecekleri ise:

• Deneyime saygı göstermemek
• Her şeyi soran ve bilen gençler
• Sabırsız gençler
• Hemen yükselmek isteyenler
• Yaptıklarımızı sürekli kritik edenler
• Deneyime kıymet vermeyenler

Peki bu ortak buluşma nasıl olacak?

• Gençlerin sesli düşünmesine ve konuşmasına destek olarak

Sadece soru soran değil, düşünen ve fikir üreten gençlerle ilerleme ve katkı daha hızlı olur.

• Bunu yaparken gençlere çok sayıda iyi soru sorarak sürece destek olmak
• Faydalı olacağı zaman, ilgili konularda kendi deneyimlerimi paylaşarak.

Örnekler her zaman daha iyi anlaşılır. Geri kalanların hepsi chat’te var zaten. Benim ve bizim kişisel deneyimlerimiz sadece bizde var.

• Dikkatlice dinlemek, zaman vermek ve gençleri kendini ifade etmesi için cesaretlendirmek
• Kariyer seçeneklerini anlatmak, hedeflerini düşünmesine yardımcı olmak.

Tek seçenek yok; bizden her şey olur. Örnekler gösteririm.

• Profesyonel bir network’ü nasıl kuracağını, sürdüreceğini ve kullanacağını tartışmak.

Network’ümü açar, alır yanıma toplantılara götürürüm.

• Belirli konularda gençlerin davranış değişikliği göstermesine yardımcı olmak.

Benim değişmem gerekirse denerim ve değişirim.

• En çok da gençleri cesaretlendirir ve gösterdiği gelişimi hep takdir ederim.

En önemlisi cesaret verme meselesi. Kararsız başlayıp dünyayı devirenleri çok gördüm. Şimdi ben onların peşinden gidiyorum. Gençlerle buluşmalarda konular nerelerde yoğunlaşıyor?

• Kariyer ve gelecek endişesi
• Staj bulma
• Amaç nasıl bulunur?
• Kulüp ve girişim üyeleri ile ortak iş yapma sorunsalı
• İş-yaşam dengesini nasıl kurdun?
• Okul ve not önemli mi?
• Girişimci mi, beyaz yaka mı?
• Yurt dışı iyi bir opsiyon mu?
• Hangi alan bana uygun?
• Okuduğum bölümün bana uygun olduğunu düşünmüyorum

Ben her gençle her konuşmada nelere dikkat ederim?

• Samimi olmak, olabildiğince otantik ve kendine has olmak; üstten bakmamak.
• Pozisyonla ya da yaşla değil, iyi dinleyerek ve cömertlikle saygı ve güven kazanmaya çalışmak.
• Deneyim paylaşmaya hazır olmak. En çok aç oldukları ve işe yarayacak alan burası. En iyi deneyimlerinizi bir yere yazın; en çok burası dinlenir.
• Başarısızlıklarınızı anlatın.
• Cesur kararlarınızı anlatın.
• Zorluklar karşısında nasıl dayanıklı olduğunuzu anlatın.
• İş dışında yaptıklarınızı ve işe katkısını anlatın.
• Siz de yardım isteyin; soru sorun ve çok iyi dinleyin.

Bilseniz bile hemen cevap vermeyin; denemesine izin verin. Herkes mentor, herkes koç. Yıllanmak ve çok deneyim demek, iyi koç ya da iyi mentor olmak demek değil. Emek vermek, samimi olmak, dinlemek ve cömert olmak şart. Sizin mentorluk konusunda hangi ilginç deneyimleriniz var?