Savaşın etkisi büyüyor: Enerjideki yükselişle gıdada alarmlar çalıyor

Ortadoğu’da ABD ile İsrail’in İran’a saldırmalarıyla başlayan ve İran’ın da misillemelerinin ardında Hürmüz’ü kapatmasıyla süren savaşta kriz sürüyor.

Enerji fiyatlarındaki sert yükseliş tüm dünyayı etkilerken, savaş başladığından bu yana vadeli kontratları yaklaşık yüzde 50, ABD gösterge petrolü Batı Teksas Ham Petrolü (WTI) yüzde 66 oranında yükseldi.

CNBC’nin haberine göre, UBS Ekonomisti Arend Kapteyn, özellikle gübre piyasasının enerji fiyatlarındaki artışa hızlı tepki verdiğine dikkat çekiyor. Enerji maliyetlerindeki yükselişin gübre üretimi ve taşımacılığı üzerinden sektörünü doğrudan etkilediği ifade ediliyor.

Hürmüz gübre için kritik

Kapteyn’e göre enerji maliyetleri artarken, üre ve amonyak gibi temel gübre bileşenlerinin taşınmasında önemli bir geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’ndaki riskler küresel tedarik zinciri üzerindeki baskıyı artırıyor.

fiyatlarındaki yükseliş aynı zamanda gübre üretim maliyetlerini de doğrudan etkiliyor. Çünkü doğal gaz, gübre üretim maliyetlerinin yüzde 60 ile yüzde 80’i arasında bir paya sahip.

Geçtiğimiz ay İran’ın Katar’daki Ras Laffan Sanayi Kenti’ni hedef alan füze saldırıları da enerji arzı üzerindeki riskleri artırdı. Ras Laffan, dünyanın en büyük sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihracat tesislerinden birine ev sahipliği yapıyor.

Gübre fiyatlarında artış beklentisi

UBS’e göre mevcut enerji fiyat seviyeleri korunursa gübre fiyatlarının yıllık bazda yüzde 48’e kadar artması bekleniyor. Halihazırda gübre fiyatlarındaki yükseliş yaklaşık yüzde 32 seviyesinde bulunuyor.

Gübre maliyetlerindeki artışın ise tarımsal üretim maliyetleri üzerinden gıda fiyatlarına doğrudan yansıması bekleniyor.

Gelişmekte olan ülkeler yüksek risk altında

Kapteyn’in hesaplamalarına göre enerji ve gübre maliyetlerindeki artışın etkisiyle küresel gıda fiyatları yıllık bazda yaklaşık yüzde 12 artabilir. Bu gelişmenin küresel enflasyon üzerinde de ek baskı yaratacağı öngörülüyor.

Hesaplamalara göre bu durum, gelişmiş ekonomilerde enflasyona yaklaşık 50 baz puan, gelişmekte olan ülkelerde ise yaklaşık 240 baz puan ek baskı oluşturabilir.

UBS değerlendirmesine göre söz konusu etkiler yalnızca ilk aşamayı temsil ediyor. Enerji fiyatlarında kalıcı bir düşüş yaşanmaması halinde, özellikle gelişmekte olan ülkelerde ortaya çıkabilecek gıda fiyatı şoku, enerji şokuna yakın büyüklükte bir ekonomik etki yaratabilir.

Bu tablo, küresel piyasalar açısından savaş kaynaklı enerji krizinin ikinci aşamasının gıda enflasyonu olabileceğine işaret ediyor.