İran’ın son teklifi: Hürmüz ablukası kalkmadan da konuşabiliriz, nükleer hariç

ABD Başkanı Trump’ın Cumartesi akşamı sosyal medyada İran’ın son teklifini incelediğini ancak “kabul edilebilir olacağını hayal edemediğini” söylemesinin ardından, ABD ile İran arasındaki ateşkes belirsizliğini koruyor.

Bu açıklamalar, Trump’ın İran’ın son teklifinden “memnun olmadığını” açıkça belirttiği günden bir gün sonra geldi. İran devlet medyası, teklifin Perşembe akşamı Pakistanlı arabuluculara gönderildiğini bildirdi. Ancak Cumartesi akşamı başkan, gazetecilere sadece “anlaşmanın konsepti” hakkında bilgilendirildiğini ve ayrıntıları görmediğini açıkladı.

The New York Times gazetesinin haberine göre Florida, Palm Beach’te uçağa binmeden hemen önce, “Şimdi bana tam metni verecekler” dedi.

Truth Social’daki paylaşımında Trump, İran’ın “son 47 yıldır İnsanlığa ve Dünyaya yaptıklarının bedelini henüz yeterince ödemediğini” iddia ederek, son teklifin kendisini tatmin edeceğinden şüphe duyduğunu belirtti.

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazem Gharibabadi, Cuma günü Tahran’da yabancı diplomatlarla yaptığı görüşmede, savaşı sona erdirme sorumluluğunu ABD’ye yükledi.

İran devlet medyasına göre, “Top artık ABD’nin sahasında; diplomasi mi yoksa çatışmacı bir yaklaşımı sürdürme mi arasında seçim yapacaklar” dedi. İran’ın, ABD ile İran arasında askeri çatışmanın yeniden başlaması durumunda savaşmaya hazır olduğunu da sözlerine ekledi.

Cuma günü Trump, ateşkesi bozmak da dahil olmak üzere tüm seçeneklerini değerlendirdiğini söyledi. Beyaz Saray’da gazetecilere, “Gidip onları tamamen yok edip sonsuza dek ortadan kaldırmak mı istiyoruz, yoksa bir anlaşma yapmaya mı çalışmak istiyoruz?” dedi. “Yani, seçenekler bunlar.”

İran’ın yeni teklifi, iki üst düzey İranlı yetkiliye göre, müzakerecilerin yüz yüze görüşmesinden önce Trump’ın Hürmüz Boğazı’ndaki İran gemilerine uygulanan ablukayı kaldırmasını artık şart koşmuyor. İran’ın, Trump’ın ablukanın sona erdiğini açıklamasından önce, hayati önem taşıyan petrol yolu olan Hürmüz Boğazını açmaya da istekli olduğunu söylediler.

İran, öneri kapsamında boğazı yeniden açacak ve savaştan önce dünyanın petrolünün beşte birinin geçtiği su yolunun engelini kaldıracak olsa da, İranlı yetkililer, kalıcı bir ateşkes sağlandıktan sonraki görüşmelerin daha sonraki bir aşamasına kadar ülkenin nükleer programının geleceğini görüşmeyeceklerini söylediler.

Cuma akşamı Florida’da düzenlenen bir etkinlikte konuşan Trump, “İhtiyacımız olan türden bir anlaşmaya varmıyorlar ve biz bu işi düzgün bir şekilde halledeceğiz. Erken ayrılıp üç yıl sonra sorunun tekrar ortaya çıkmasına izin vermeyeceğiz.” dedi.

Trump, İran’ın nükleer silahlara sahip olamayacağını ve tüm nükleer zenginleştirme faaliyetlerini durdurması gerektiğini defalarca vurguladı; bu, İran ile uzlaştırılması zor, hatta imkansız görünen müzakerelerde önemli bir tıkanma noktası. İran ise nükleer zenginleştirme hakkına sahip olduğunu savunuyor.

Trump, ABD ve İranlı müzakereciler arasındaki görüşmelerin tıkanmasına rağmen, 21 Nisan’da İran ile ateşkesi uzatmıştı. Günler sonra, İran’ın daha iyi bir teklifle kendisini arayabileceğini söyleyerek, en üst düzey iki müzakerecisinin Pakistan’a yapacağı geziyi aniden iptal etti.