Enflasyon canavarı yeniden kafesinden dışarı çıktı

Türkiye kağıt üzerinde 2023 yılı Haziran ayından beri “Enflasyonla mücadele” programı uyguluyor ancak bu program içinde enflasyon yükselmeye de başladı. İktidar enflasyondaki artışı savaşa bağlıyor ama Nisan ayında en yüksek artışlar konut ve giyim kuşam fiyatlarında yaşandı, petrol fiyatlarındaki artıştan ilk etkilenecek yer olan ulaştırma kalemi daha sınırlı arttı. 

Aslında Mehmet Şimşek, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından Hazine ve Maliye Bakanı olarak atandığında Türkiye’de enflasyon yüzde 48 seviyesindeydi. Ancak geçmişten birikimli çok büyük riskler vardı, bunların başında Merkez Bankası rezervlerinin eksi 80 milyar dolar seviyesine kadar gerilemesi geliyordu. O yüzden programın daha başında “normalleşme” adı altında ciddi devalüasyon yaşandı, daha önce yapay olarak baskılanan dolar kuru çok arttı. Bunun sonucu olarak da enflasyon yükselmeye başladı, en yüksek noktası yüzde 75 oldu.

Ardından düşüşe geçen enflasyon son birkaç aydır oldukça çelişkili rakamlarla karşımıza çıkıyor. Ocak ayında çok yüksek bir rakam olan yüzde 4,84 aylık enflasyonla başlandı şubat ayında enflasyon yüzde 2,96 geldi. Mart ayında yüzde 1,94’e gerileyen fiyatların artış hızı Nisan ayında olağanüstü bir tırmanmayla yüzde 4,18 olarak açıklandı.

Böylece yıllık enflasyon yüzde 32,78’e yükselirken yılın ilk dört ayında enflasyon toplamı yüzde 14,64 ile yıllık hedef olan yüzde 16’ya yaklaştı.

Akademisyenlerden oluşan Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG) tarafından hesaplanan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE), Nisan 2026’da bir önceki aya göre %5,07 oranında arttı. Yıllık enflasyon ise %55,38 olarak hesaplandı.

TÜİK’e göre nisanda fiyat seviyesi en fazla yükselen kalem yıllık %50,60 ile eğitim oldu.

Enflasyon sepetinde en yüksek ağırlığa sahip üç ana harcama grubunun yıllık değişimleri; gıda ve alkolsüz içeceklerde %34,55 artış, ulaştırmada %35,06 artış ve konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlarda %46,60 artış olarak gerçekleşti.

Şimşek: Artış geçici

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, nisanda enflasyonun aylık yüzde 4,2, yıllık yüzde 32,4 gerçekleştiğini belirterek, “Jeopolitik gelişmelerin etkisiyle artan enerji ve emtia fiyatları, kısa vadede enflasyon görünümü üzerinde baskı oluştursa da bu etkileri sınırlamak amacıyla bütçe imkanları çerçevesinde gerekli adımları atıyoruz.” ifadesini kullandı.

Şimşek, NSosyal’deki hesabından, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan nisan ayı enflasyon verilerine ilişkin paylaşım yaptı.

Nisanda enflasyonun aylık yüzde 4,2, yıllık yüzde 32,4 gerçekleştiğine işaret eden Şimşek, hizmetlerde enflasyonun geçen yılın aynı dönemine göre 14,3 puan iyileşerek yıllık yüzde 40,3, temel mallarda yüzde 16,5 olduğunu belirtti.

Bakan Şimşek, paylaşımında şunları kaydetti:

“Jeopolitik gelişmelerin etkisiyle artan enerji ve emtia fiyatları, kısa vadede enflasyon görünümü üzerinde baskı oluştursa da bu etkileri sınırlamak amacıyla bütçe imkanları çerçevesinde gerekli adımları atıyoruz. Enflasyondaki yükselişin geçici olduğunu değerlendiriyor ve dezenflasyonun devam etmesini öngörüyoruz. Kalıcı fiyat istikrarını sağlayarak, vatandaşlarımızın refahını artıracak politikalarımızı kararlılıkla uygulamayı sürdüreceğiz.”

Cevdet Yılmaz: Savaş yüzünden arttı

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, nisan ayı enflasyon verilerini değerlendirdi. Yılmaz, sosyal medya hesabından yaptığı değerlendirmede, Nisan ayı enflasyon gelişmelerinde bölgede yaşanan savaşın enerji ve gıda fiyatları üzerindeki yukarı yönlü baskısının belirgin şekilde hissedildiğini ifade etti.

Cevdet Yılmaz’ın enflasyon değerlendirmesi şu şekilde:

“Enflasyon nisanda aylık yüzde 4,18 olurken, yıllık enflasyon yüzde 32,37 olarak gerçekleşmiştir.

Nisan ayı enflasyon gelişmelerinde bölgemizde yaşanan savaşın ve gıda fiyatları üzerindeki yukarı yönlü baskısı belirgin şekilde hissedilmiştir. Enerji fiyatları ham petrol fiyatlarındaki gelişmelere bağlı olarak artarken, doğalgaz ve elektrik fiyatlarında yapılan düzenlemelerin de enflasyon üzerinde etkileri görülmektedir.

Jeopolitik gerilimlerin etkisiyle ulaştırma fiyatları artarken, gıda enflasyonu tarafında ise taze meyve ve sebze fiyatları öncülüğünde yükseliş kaydedilmiştir.

Giyim ve ayakkabı fiyatlarında yeni sezon geçişine bağlı yaşanan artışla beraber son dönemde ılımlı seyrin sürdüğü temel mal fiyatları aylık bazda geçici olarak yükselmiştir.

Yıllık bazda ise hizmet ve temel mal enflasyonu yatay seyrini sürdürmektedir.

Fiyatlama davranışları üzerinde baskı oluşturan jeopolitik gerilimlerin yurt içi fiyatlara etkisini azaltmak amacıyla gerekli adımları atmaya devam ediyoruz.

Kurumlarımızla eşgüdüm içinde uyguladığımız para, maliye ve gelirler politikaların yanı sıra gıda arzını güçlendiren, konut arzını artıran, maliyetlerini azaltan ve enerji alanında dışa bağımlılığı düşüren arz yönlü politikalarımızla dezenflasyon sürecini kararlılıkla sürdürüyoruz.

Böylece toplumsal refahı kalıcı olarak artırmayı, vatandaşlarımızın alım gücünü güçlendirmeyi ve ekonomik istikrarımızı kalıcı hale getirmeyi amaçlıyoruz.”

Ekonomistler nasıl yorumladı?

Nisan ayı enflasyon verilerini sosyal medyadan yorumlayan bazı ekonomistler, enflasyon programının etkinliğini sorguladı.

İktisatçı Emre Alkin, kişisel internet sayfasından yayımladığı açık mektupta, 2023’te göreve başlayan ekonomi yönetiminin uyguladığı düşük kur, yüksek faiz politikasından tez zamanda vazgeçilmesi çağrısında bulundu.

“Milyarlarca dolar para harcandı, milyarlarca dolar faiz ödendi, milyarlarca dolar zarar edildi. ‘Buraya kadar geldik, buradan dönülmez’ diyenlere aldırmasın kimse, ‘zararın neresinden dönülse kardır’ diyerek gereği yapılsın artık” dedi.

Finans yorumcusu Tunç Şatıroğlu ise, “TÜİK enflasyonu beklentilerden yüksek geldiğine göre Şahabi Para Politikası anlayışına göre Temmuzda faiz indirimi için alın açılmış oldu” yorumunda bulundu.

“Bu anlayışa göre enflasyon sadece üretimle düşer. Üretim olması için de yatırım olması, yatırım olması için de düşük faiz olması gerekir. Bu durumda enflasyon yüksek mi çıktı, o zaman daha çok faiz indirimi yapılır” diyen Şatıroğlu, verilerin bu anlayışla enflasyonun kalıcı olarak düşmeyeceğini gösterdiğini savundu.

“Halen daha mesnetsiz olduğu görülmüş ‘enflasyon sadece üretimle düşer’ iddiasının enflasyon lobisi tarafından sürdürülmeye devam ettiğini görüyoruz” diye ekledi.

Kocaeli Üniversitesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü’nden Prof. Dr. Aziz Çelik ise düşük gelirler için ara zam çağrısı yaptı.

“Yılın ilk 4 ayında enflasyon yüzde 14,64 oldu. Asgari ücret 4 ayda 4110 TL, en düşük emekli aylığı 2928 TL eridi. Memurların yılbaşında aldığı yüzde 11 zam eridi bitti. Temmuz ayı beklenmeden asgari ücrete, emekli aylığına ve memur maaşına ara zam yapılmalı!” dedi.

Ekonomi yazarı Uğur Gürses de, Merkez Bankası’nın yıllık enflasyon hedefini yükseltmesi gerektiğini şu sözlerle söyledi:

“4 aylık birikimli enflasyon yüzde 14.6. Yılsonu en iyi olasılıkla yüzde 30’larda olacak. Merkez Bankası’nın yılsonu hedefi yüzde 16. Banka hedef revizyonu için zaten geç kaldı. PPK toplantısında da taktik fırsatı (fiili faizi politika faizi ilan etmemekle) kaçırdı. 10 gün Enflasyon Raporu’nu beklememeli. Şimdi hemen ‘tutmayacak, hedefi yukarı çektim’ demeli.”

Bilkent Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Prof. Dr. Ali Hakan Kara, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, Türkiye’nin enflasyon performansına yönelik dikkat çekici bir grafik paylaştı.

Kara’nın paylaştığı IMF verilerine dayanan grafikte, Türkiye’nin enflasyonda dünya sıralamasının özellikle son 5 yılda belirgin şekilde kötüleştiği görüldü.

Grafiğe göre, Türkiye, geçmişte dönemsel olarak yüksek enflasyon yaşayan ülkeler arasında yer alırken, son yıllarda yeniden olumsuz konuma geriledi. Kara, bu durumu “Enflasyonda dünyaya göre performansımız son 5 yıldır tarihi diplerde geziniyor” sözleriyle değerlendirdi.