Gerçek savaş İran ekonomisinde yaşanıyor: ABD ablukasına ne kadar dayanacak?

ABD’nin deniz ablukası ve savaşın ekonomik etkileriyle birlikte İran’daki mali baskının daha da ağırlaştığı ifade ediliyor. Washington yönetimi, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için Tahran üzerindeki baskıyı artırırken, İran’ın petrol gelirlerinde ciddi düşüş yaşandığı belirtiliyor.

Abluka nedeniyle İran’ın petrol ihracatının ciddi şekilde yavaşladığı, depolama kapasitesinin dolması nedeniyle bazı petrol kuyularının kapatılmasının gündeme geldiği ifade ediliyor.

İranlı yetkililer son dönemde halka sık sık yakıt, elektrik ve su tasarrufu çağrısı yapıyor. Ekonomik baskının yalnızca petrol terminalleri ve sanayi tesisleriyle sınırlı kalmadığı, günlük yaşamın her alanına yayıldığı belirtiliyor.

Kritik sektörlerin zarar gördüğü ve 1 milyondan fazla kişinin işsiz kaldığı ifade edilirken, İran para biriminin de rekor düşük seviyelere gerilediği kaydediliyor.

Pirinç, et, ekmek ve peynir gibi temel gıda ürünlerinde son haftalarda sert fiyat artışları yaşandığı belirtiliyor.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ekonomik gerilemenin durdurulması gerektiğini belirterek, “Asıl savaş ekonomik alanda yaşanıyor. Başarısız olursanız ülke başarısız olur” dedi.

“Toparlanması zor olabilir”

Bourse & Bazaar Foundation yöneticisi Esfandyar Batmanghelidj, İran ekonomisinin daha olumsuz bir sürece girdiğini söyledi. Batmanghelidj, mevcut ekonomik gidişatın toparlanmasının çok zor olabileceğini ifade etti.

Trump yönetiminin ilk hedeflerinden birinin Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için İran ile anlaşma zemini oluşturmak olduğu belirtiliyor. Olası bir anlaşma karşılığında ABD’nin İran limanlarına yönelik baskıyı hafifletebileceği değerlendiriliyor.

Buna karşın, İran yönetiminin gelecekteki saldırıları caydırmak ve ABD ile İsrail’in zafer kazandığı görüntüsünü vermemek istediği ifade ediliyor. Ancak ağırlaşan ekonomik koşullar nedeniyle Tahran’ın mali rahatlama arayışında olduğu belirtiliyor.

İranlı bir yetkili, ablukanın ilk dönemlerinde petrol ihracatı ve temel mal ithalatının sürdüğünü ancak ABD’nin İran gemileri durdurmaya başlamasının ardından durumun ciddi şekilde değiştiğini söyledi. Aynı yetkili, İran’ın savaşı süresiz biçimde sürdüremeyeceğini ifade etti.

Günlük yaşam maliyeti hızla artıyor

Ekonomik baskının halk üzerindeki etkisi de giderek ağırlaşıyor. Tahran’da yaşayan 38 yaşındaki bir sanatçı, uzun süreli internet kesintileri nedeniyle işini kaybettiğini anlattı. Günlük yaşam maliyetlerinin hızla yükseldiği belirtilirken, temel gıda ürünlerindeki fiyat artışları dikkat çekiyor.

Mart ayında yaklaşık yarım kilo Lighvan peynirinin 450 bin tümen olduğu, bugün ise 800 bin tümene yükseldiği ifade ediliyor.

Vatandaşların ertesi gün aynı ürün için ne kadar ödeme yapacaklarını öngöremediği belirtiliyor.

Capital Economics araştırmacıları, İran’ın erişilebilir rezervlerinin savaş öncesi ithalatı en fazla üç ay finanse edebileceğini hesapladı.

Analistler, petrol gelirlerinin düşük kalması halinde İran’ın yeni protesto dalgalarıyla karşılaşabileceği uyarısında bulunuyor.

Capital Economics’e göre, İran yönetimi önümüzdeki dönemde askerî ve jeopolitik hedefler ile iç istikrarsızlık riski arasında tercih yapmak zorunda kalabilir.

Tasarruf çağrıları artıyor

İranlı yetkililerin ekonomik baskıyı artık daha açık şekilde dile getirmeye başladığı belirtiliyor.

Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan, İran’ın artık kolay şekilde petrol ihraç edemediğini, vergi toplayamadığını ve şirket sorunlarını görmezden gelemediğini söyledi.

İran Bakanı saldırıların ardından halka yakıt tasarrufu çağrısı yaparken, devlet medyasında elektrik, su ve benzin kullanımının azaltılması yönünde sık sık mesajlar yayımlanıyor.

Tahran eyaletinin devlet su kurumu sözcüsü Behnam Bakhshi, tüm kamu kurumlarına su tasarrufu ekipmanları kurulması talimatı verildiğini açıkladı.

İran hükümet sözcüsü Fatemeh Mohajerani ise sübvansiyon kuponlarının artırılmasının değerlendirildiğini belirterek hükümetin halkın satın alma gücünü korumak zorunda olduğunu söyledi.

İran hâlâ önemli kozlara sahip

Uzmanlara göre İran, ağır ekonomik baskıya rağmen dış müzakerelerde önemli kozlarını korumayı sürdürüyor.

Tahran yönetiminin, çatışmaların yeniden başlaması halinde ABD’ye, bölge ekonomilerine ve küresel piyasalarına ciddi maliyet yükleyebileceğini gösterdiği belirtiliyor.

Batmanghelidj, İran’ın savaş sürecinde ekonomik acının bir bölümünü dış dünyaya yansıtmanın yolunu bulduğunu ifade etti.