Türk vatandaşlığı bu kadar ucuz olmamalı: Pasaportun değeri, devletin değeridir

Bir ülkenin pasaportu yalnızca sınır kapılarında gösterilen bir seyahat belgesi değildir. O pasaport aynı zamanda devletin dünyadaki itibarı, kurumsal kapasitesi, hukuk sistemi, eğitim kalitesi ve vatandaşına sunduğu yaşam standardının bir göstergesidir.

Bir anlamda pasaport, devlet markasının vatandaşın cebine konmuş halidir.

Vatandaşlık Bir Hak ve Sorumluluktur

Bu nedenle vatandaşlık meselesi yalnızca idari bir işlem veya kısa vadeli ekonomik ihtiyaçların aracı olarak görülemez. Vatandaşlık vermek, gelecekte ülkenin kaderine ortak olacak insanları seçmek anlamına gelir. Kimin bu toplumun parçası olacağına, kimin oy kullanacağına, kimin vergi vereceğine ve kimin çocuklarının bu ülkenin geleceğinde söz sahibi olacağına karar vermektir.

Türkiye’de son yıllarda en çok tartışılan konulardan biri de tam burada düğümleniyor. Belirli miktarda yatırım yapan, gayrimenkul satın alan veya kısa sürede belirlenen mali kriterleri karşılayan kişilere vatandaşlık verilmesi toplumda önemli soru işaretleri yaratıyor. İnsanlar doğal olarak şu soruyu soruyor: Türk vatandaşlığının değeri yeterince korunuyor mu?

Bugün dünyanın en itibarlı pasaportlarına sahip ülkelere baktığımızda ortak bir özellik görüyoruz. İsviçre, Japonya, Singapur, Kanada ve İskandinav ülkeleri vatandaşlarına yalnızca vizesiz seyahat imkânı sunmuyor. Aynı zamanda güçlü kurumlar, kaliteli eğitim, öngörülebilir hukuk, etkin kamu yönetimi ve yüksek yaşam kalitesi sunuyorlar.

Bir Japon pasaportunun gücü Japon ekonomisinin büyüklüğünden çok Japon devletine duyulan güvenden kaynaklanır. Bir İsviçre pasaportunun itibarı ise yüzyıllar boyunca inşa edilmiş kurumsal istikrarın ve hukuk güvenliğinin sonucudur. Pasaportun gerçek değeri sınır kapısında değil, onu taşıyan kişinin dünyada nasıl algılandığında ortaya çıkar.

Pasaportun İtibarı Nasıl Korunur?

Acı ama gerçek olan şu ki, bugün birçok Türk vatandaşı Schengen vizesi başvurularında yalnızca bürokratik zorluklarla değil, psikolojik bir yıpranmayla da karşı karşıya kalıyor. Oysa Türkiye gibi köklü bir devlet geleneğine, büyük bir ekonomiye ve önemli bir jeopolitik ağırlığa sahip bir ülkenin vatandaşları kendilerini ikinci sınıf hissetmemelidir. Bunun yolu ise sloganlardan değil, devlet kalitesini yükseltmekten geçer.

Dünyada yatırım karşılığı vatandaşlık veya oturum programları tamamen ortadan kalkmış değildir. Ancak son yıllarda önemli bir paradigma değişimi yaşanıyor. Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Avustralya ve birçok Avrupa ülkesi artık yalnızca sermaye çekmeye değil, nitelikli insan sermayesini çekmeye odaklanıyor. Çünkü sürdürülebilir kalkınmayı sağlayan şey para kadar bilgi, teknoloji ve insan kalitesidir.

Artık temel soru “Ne kadar para getiriyorsunuz?” değil, “Bu ülkeye ne katıyorsunuz?” sorusudur. Kaç kişiye istihdam sağlıyorsunuz? Hangi teknolojiyi getiriyorsunuz? Hangi bilgi birikimini taşıyorsunuz? Hangi uluslararası ağlara erişim sağlıyorsunuz? Güçlü devletler vatandaşlık politikalarını kısa vadeli döviz ihtiyacına göre değil, uzun vadeli ulusal çıkarlarına göre şekillendirir.

Küresel Rekabetin Yeni Alanı: İnsan Sermayesi

Önümüzdeki dönemin en büyük küresel rekabeti enerji kaynakları veya ticaret yolları üzerinde yaşanmayacak. Asıl rekabet insan sermayesi üzerinde yaşanacak. Yapay zekâ uzmanlarını, bilim insanlarını, mühendisleri, araştırmacıları ve yenilikçi girişimcileri çekebilen ülkeler geleceği kazanacak. Diğerleri ise ne kadar doğal kaynağa sahip olursa olsun geride kalma riskiyle karşı karşıya kalacak.

Türkiye’nin de artık nicelik değil nitelik odaklı bir yaklaşıma ihtiyacı var. Ülkemizin daha fazla düzensiz göçe, daha fazla aidiyetsiz nüfusa veya daha fazla güvenlik riskine ihtiyacı yok. Türkiye’nin ihtiyacı bilim insanlarına, yüksek teknoloji yatırımcılarına, araştırmacılara, mühendislerine ve katma değer üreten girişimcilere kapılarını açarken, vatandaşlığın stratejik değerini koruyabilmektir.

Beyin Göçü ve Aidiyet Sorunu

Ancak mesele yalnızca dışarıdan gelenler değildir. Türkiye’nin bugün karşı karşıya olduğu en önemli sorunlardan biri de nitelikli insan kaybıdır. Sorun sadece gençlerin yurtdışına gitmesi değildir. Daha da önemlisi, burada kalanların bile geleceklerini başka ülkelerde hayal etmeye başlamasıdır.

İnsanlar artık sadece maaşları karşılaştırmıyor. Hukuku karşılaştırıyor, özgürlük alanlarını karşılaştırıyor, eğitim sistemlerini karşılaştırıyor ve çocuklarının geleceğini karşılaştırıyor. Vatandaşlığın gerçek değeri de tam burada ortaya çıkıyor. Çünkü vatandaşlık yalnızca kimlik kartı değil, geleceğe dair bir umut ve aidiyet duygusudur.

Göç Politikalarında Yeni Dönem

Dünyanın birçok ülkesinde göç politikalarının sertleşmesinin arkasında da benzer kaygılar yatıyor. Avrupa’da aşırı sağın yükselişinde kontrolsüz göç korkusunun önemli rol oynadığı görülüyor. Amerika’da göç meselesi seçimlerin belirleyici başlıklarından biri haline gelmiş durumda. Körfez ülkeleri bile artık çok daha seçici politikalar uyguluyor.

Çünkü devletler aynı gerçekle yüzleşiyor: Göç yalnızca ekonomik bir konu değildir. Aynı zamanda güvenlik, toplumsal uyum, şehir altyapısı, kamu hizmetleri ve toplumsal psikoloji meselesidir. Türkiye ise uzun süredir dünyanın en yoğun düzensiz göç baskılarından birini taşıyor. Bu nedenle vatandaşlık ve göç politikalarının yeniden değerlendirilmesi artık bir tercih değil, stratejik bir zorunluluktur.

Vatandaşlığın Değerini Yükseltmek

Bugün Türkiye’nin önünde önemli bir karar bulunuyor. Vatandaşlığı kısa vadeli gelir elde etmenin bir aracı olarak mı göreceğiz, yoksa stratejik bir milli değer olarak mı koruyacağız?
Bana göre cevap nettir. Türk vatandaşlığı sıradanlaştırılmamalı, aksine değeri yükseltilmelidir.

Çünkü ucuzlayan yalnızca pasaport değildir. Devlet markasıdır. Toplumsal aidiyettir. Gelecek vizyonudur. Güçlü devletler vatandaşlıklarını satmazlar; onların değerini yükseltirler.
Türkiye’nin de önümüzdeki dönemde en önemli hedeflerinden biri, Türk vatandaşlığını yeniden saygı duyulan, arzu edilen ve vatandaşına gurur veren bir kimliğe dönüştürmek olmalıdır.

Zira pasaportun gerçek gücü sınır kapısında değil, insanın kendi ülkesine bakarken hissettiği güven, aidiyet ve gurur duygusunda başlar.