Peru'da arkeolojik kazılar sırasında bir İnka ambarında ortaya çıkarılan iki patates araştırmacıları şaşkına çevirdi. Marketten alınmış gibi tazeye yakın duran gıdanın 500 yıldır kadim bir yöntemle saklandığı ortaya çıktı.
Perulu arkeologların yaklaşık 500 yıllık bir İnka ambarında bulduğu iki patates parçasının günümüze kadar neredeyse hiç bozulmadan ulaşması, bilim dünyasında büyük yankı uyandırdı. Bu sıra dışı keşif, tarihin en büyük imparatorluklarından biri olan İnkaların, gıdaları bozulmadan yıllarca nasıl saklayabildiğine dair büyüleyici bir pencere açıyor.
Peru’nun Acarí Vadisi’ndeki İnka taşra merkezi Tambo Viejo’da kazı yapan arkeologlar, küçük bir depo odasının zeminine gömülmüş, hasarlı bir kil çömleğin içinde “chuño” adı verilen iki adet dondurularak kurutulmuş patates buldu. Araştırmacılar, İspanyol işgalinden hemen önceki döneme ait olan bu patateslerin yaklaşık 500 yaşında olduğunu tahmin ediyor.
Journal of Field Archaeology dergisinde yayımlanan çalışmanın baş araştırmacısı Lidio Valdez, keşfin önemini şu sözlerle anlatıyor: “Çömleğin neredeyse en dip kısmında dondurularak kurutulmuş iki patates örneği bulundu. Ne olduğunu bilmeden bana gösterdiklerinde, hemen haykırdım: Chuño!”
Peki, bu patatesler yarım asır boyunca çürümeden nasıl hayatta kaldı? Cevap, İnkaların geliştirdiği dahice gıda saklama yönteminde saklı.
Patateslerin yaklaşık %80’i sudan oluştuğu için sıcak ve alçak rakımlı bölgelerde hızla çürür. İnkalar bu sorunu çözmek için patatesleri ardı ardına dondurucu gecelere ve güneşli günlere maruz bırakarak tüm nemini kurutuyordu. Bu doğal kurutma işlemi, gıdaların on yıllarca bozulmadan saklanabilmesini sağlıyordu.
Ancak bu yöntem yalnızca 3 bin 600 metrenin (11.800 fit) üzerindeki yüksek rakımlarda uygulanabiliyordu. Dolayısıyla Peru’nun güney kıyısındaki Tambo Viejo’da bulunan bu patateslerin lama kervanlarıyla İnka yol ağı üzerinden taşındığı anlaşılıyor. Bu durum, modern soğutma sistemlerinden asırlar önce ne kadar organize ve gelişmiş bir lojistik gıda ağının kurulduğunu kanıtlıyor.
Araştırmacı Lidio Valdez kurutulmuş bu ürünlerin hafifliği sayesinde çok uzak mesafelere kolayca taşınabildiğini belirtiyor ve ekliyor: “Geçmişteki insanlardan hala öğrenecek çok şeyimiz var. Gıda güvenliği günümüzde bile en büyük sorunlarımızdan biri; buna rağmen insanlık tarihinde belki de hiç olmadığı kadar çok gıda israf ediyoruz.”
Acarí Vadisi’nin aşırı kurak iklimi sayesinde günümüze ulaşan bu patatesler, antik toplumların kıtlık ve zor zamanlarla mücadele etmek için ne kadar ileri görüşlü çözümler ürettiğini bir kez daha gözler önüne seriyor.
DÜNYA KUPASI 2026
Oyunlar ve Bulmacalar