Mayıs ayı ödemeler dengesi rakamlarına göre aylık cari açık 1 milyar 459 milyon dolar, yıllık açık ise 37,3 milyar dolar oldu. Bu açık geçmişte dış borçlanma ve yabancı sermaye girişiyle finanse edilirdi, ama artık yabancı sermaye gelmiyor aksine gidiyor, üstüne yerli sermayenin kaçışı da sürüyor, açık Merkez Bankası kazasından finanse ediliyor.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), mayıs ayına ilişkin ödemeler dengesi verilerini açıkladı. Buna göre, cari işlemler hesabı mayısta 1 milyar 459 milyon dolar açık verdi. Yıllık cari açık ise 37,3 milyar dolar seviyesine geldi.
Türkiye uzun yıllardan beri yüksek cari açıklarıyla bilinen bir ülke ama son iki yılda bu cari açığın finansmanında önemli değişiklikler var.
Cari açık, bir ülkenin yurt dışından elde ettiği döviz geliri ile yurt dışına çıkan döviz miktarı arasındaki farkla oluşuyor. Bu muhasebenin tutulduğu deftere de “Ödemeler Dengesi Hesabı” adı veriliyor.
Türkiye’nin iki ana döviz geliri kaynağı var. Bunlardan birincisi ihracat, ikincisi ise turizm.
Buna karşılık iki de önemli döviz gideri kalemi var: Birincisi yaptığımız her türlü ithalat, diğeri ise Türklerin yurt dışına yaptıkları seyahatlerle oluşan turizm giderleri.
Türkiye’nin ithalatı, istisnai dönemler hariç ihracatından daha fazla. Yani üretip sattığımızdan daha fazlasını yurt dışından satın alıyoruz.
Turizmde ise her zaman elde ettiğimiz gelir, yaptığımız harcamadan kat eve kat daha fazla.
Bu gelir ve gider kalemleri ar asındaki fark, “cari açık” olarak ortaya çıktığında, hemen gözler cari açığın nasıl finanse edildiğine dönüyor. Öyle ya, oluşan o açık bir biçimde döviz cinsinden ödendi.
Finansmanda iki kalem en öne çıkanlar: Yurt dışından alınan borçlar ve yurt dışındaki yatırımcıların gerek doğrudan yatırım gerekse portföy yatırımı (sıcak para) olarak Türkiye’ye soktukları dövizler.
Türkiye uzun zamandan beri yabancı sermayeyi davet etmesine rağmen yabancı sermaye girişlerinin özellikle Mart 2025’te Ekrem İmamoğlu’nun hapse atılmasından sonra bıçak gibi kesildiği ve gelen paranın artık giderek çok küçük bir seviyeye düştüğü görülüyor.
Örneğin bu yılın Mayıs ayında Türkiye’ye hepsi de portföy yatırımı, yani kısa vadeli sıcak para olarak toplam 3 milyar 69 milyon dolarlık çıkış yaşandı. Yani para gireceğine çıktı.
Doğrudan yatırımlar kaleminde ise 296 milyon dolar gibi mütevazı bir giriş olurken Türk sermaye sahipleri yurt dışında doğrudan yalıtım yapmak üzere 751 milyon dolarları alıp gittiler. Kısacası doğrudan yatırım kalemi de cari açığı finanse etmedi, aksine kendisi 455 milyon dolar açık verdi.
Geçmişte yaşanan bir eğilimin Mayıs ayında terse döndüğü görülüyor. Yabancılar ülkemize gelerek 184 milyon dolarlık gayrimenkul alımı yaptılar ama Türkler de yurt dışında 143 milyon dolarlık gayrimenkul aldı.
Kısacası finansman kalemlerinin yabancı sermaye bölümü açığı finanse etmedi, aksine finansman ihtiyacını büyüttü.
Türkiye o yüzden Mayıs ayında yurt dışı borçlanmaya yüklendi. Bankalar 2 milyar 653 milyon dolarlık dış borçlanma gerçekleştirdi, özel sektör ise 755 milyon dolar borç buldu.
Cari açığın finansmanına katkıda bulunan bir başka kalem Türklerin bankalardaki yabancı para cinsi mevduatı oldu.
Ama bütün bunlar cari açığı finanse etmeye yetmeyince, Merkez Bankası’nın kasasından kalan para karşılandı. O yüzden Merkez Bankası rezervi 3,3 milyar dolar azaldı. Kısacası cari açığı kasadan finanse ettik.
DÜNYA KUPASI 2026
Oyunlar ve Bulmacalar