Nikâha Davet, Cenazeye Haber Verilir

İnsan ilişkilerinin gerçek ölçüsü bazen bir düğün salonunun ışıkları altında, bazen de bir mezarlığın sessizliğinde ortaya çıkar.

Geçenlerde aynı ay içinde bir nikâh ve bir cenaze vesilesiyle iki farklı duygunun arasında gidip gelirken, yıllardır bildiğim ama üzerine hiç bu kadar düşünmediğim bir söz yeniden düşünmemi zorladı;

“Nikâha davet ediliriz, cenazeye haber verilir.”

Ne kadar kısa bir cümle…

Ama insan ilişkileri üzerine uzun uzun yazılabilecek kadar derin.

Çünkü bu iki kelime arasındaki fark, aslında hayatı nasıl yaşadığımızı anlatıyor: Davet ve haber.

Nikâh bir davettir.
Çünkü mutluluk seçilerek paylaşılır.

Kimi çağıracağımızı düşünürüz. Bir liste yaparız. Yakınlarımızı, dostlarımızı, ailemizi, hayatımızda yeri olanları seçeriz. Salonun kapasitesi, bütçe, protokol, akrabalık, dostluk, sosyal çevre… Hepsi hesaba girer.

Davet edilen gelir.

Edilmeyen ise bazen kırılır.

Cenaze ise başka bir dünyadır.

Orada kimseyi seçmezsiniz.

Bir ölüm haberi gelir.

Ve o haber size ulaştığında, artık mesele davet edilip edilmediğiniz değildir.

Mesele, gidip gitmeyeceğinizdir.

Belki de insan ilişkilerinin en sahici sınavı tam burada başlar.

Çünkü mutlulukta yan yana gelmek kolaydır.

Acıda yan yana durmak ise bir seçimdir.

Mutluluğun daveti, acının haberi

Nikâh, düğün, doğum günü, yıldönümü…

Hayatın güzel taraflarıdır bunlar.

İnsan sevincini paylaşmak ister. Sofrasını kurar, masasını hazırlar, davetiyesini gönderir.

Cenazede ise kimse size “Lütfen gelir misiniz?” demez.

Bir telefon gelir.

Bir mesaj.

Bir ilan.

Bir haber.

“Falanca vefat etti.”

Gerisi sizin vicdanınıza kalır.

İşte belki de bu yüzden cenazeye gitmek, insan ilişkilerindeki en saf vefa biçimlerinden biridir.

Çünkü orada karşılık yoktur.

Müzik yoktur.

Kutlama yoktur.

Güzel kıyafetler, yemekler, fotoğraflar yoktur.

Çoğu zaman yalnızca hüzün, yorgunluk ve sessizlik vardır.

Bazen işinizi bırakıp gidersiniz.

Bazen saatlerce yol alırsınız.

Bazen bir uçağa binersiniz.

Bazen başka bir ülkeden dönersiniz.

Ve bütün bunları, size bir şey kazandıracağı için değil, bir insanın hayatınızda bir zamanlar var olmuş olmasını önemsediğiniz için yaparsınız.

İnsan, zor gününde anlaşılır

Mutlu günlerde yanımızda olanların sayısı çok olabilir.

Ama hayatın en ağır gününde kapıdan girenlerin sayısı daha azdır.

Belki de insanın çevresindeki kalabalık, düğününde değil, cenazesinde görünür.

Çünkü düğünler biraz da sosyal hayatın vitrini gibidir.

Cenazeler ise vitrini kaldırır.

Orada kimse statüsünü, parasını, mesleğini, ünvanını taşımaz.

Herkes aynı sessizliğin içinde durur.

Bir tabutun başında insanın sahip olduğu bütün unvanlar anlamını kaybeder.

Geriye yalnızca insan kalır.

Ve belki de bu yüzden cenazeler bize hayat hakkında düğünlerden daha fazla şey öğretir.

“O benimkine gelmedi, ben neden gideyim?”

Bazen böyle cümleler duyuyoruz.

“Benim annemin cenazesine gelmedi.”

“Benim çocuğumun düğününe gelmedi.”

“Ben neden onun cenazesine gideyim?”

İnsanız.

Kırılıyoruz.

Unutmuyoruz.

Hesap tutuyoruz.

Belki de insan olmanın en zor taraflarından biri bu.

İlişkilerimizi bazen görünmez bir muhasebe defterine dönüştürüyoruz:

Sen bana ne yaptın?
Ben sana ne yaptım?
Sen benim yanımda oldun mu?
Ben senin yanında oldum mu?

Oysa hayatın sonunda bütün bu hesapların ne kadar küçük kaldığını fark ediyoruz.

Çünkü bazı insanlar bizim düğünümüze gelmemiş olabilir.

Ama biz onların cenazesine gidebiliriz.

Neden?

Çünkü bazen bir yere karşımızdaki insan hak ettiği için değil, biz kendimize bunu yakıştırdığımız için gideriz.

Vefa biraz da budur.

Karşılık beklemeden iyi olanı yapabilmek.

Dünyanın farklı yerlerinde aynı insanlık hali

Bu yalnızca bize ait bir davranış biçimi de değil.

İngiltere’de düğünler planlı ve davetli sosyal organizasyonlardır. Davetiyeler aylar öncesinden gönderilir, RSVP alınır, oturma düzenleri yapılır.

Cenazede ise, aile özellikle sınırlamadıysa, merhumu tanıyan insanların ayrıca kişisel davet beklemeden gelmesi son derece doğaldır.

Fransızcada faire-part diye bir kavram vardır. Evlilik de ölüm de bir “haber verme” biçimiyle duyurulabilir.

Çin’de düğün iki insanın olduğu kadar iki ailenin birleşmesidir. Cenazede ise aileye ve geçmiş kuşaklara duyulan saygı öne çıkar.

İran’da yas daha toplumsal yaşanır; insanlar acının etrafında toplanır.

Rusya’da ölümün ardından belirli günlerde yapılan anmalar, hayat ile ölüm arasındaki bağın devam ettiğini hatırlatır.

Coğrafyalar değişir.

Ritüeller değişir.

Dualar, kıyafetler, törenler değişir.

Ama insanın temel ihtiyacı değişmez:

Mutlu günümde sevincimi paylaş.
Zor günümde beni yalnız bırakma.

Cenazeye kimin için gidiyoruz?

Ölen için mi?

Geride kalanlar için mi?

Yoksa kendimiz için mi?

Belki de üçünün de cevabı evet.

Ölene son saygımızı gösteririz.

Geride kalanlara, “Bu acıyı tek başınıza taşımıyorsunuz” deriz.

Kendimize ise hayatın geçiciliğini hatırlatırız.

Bir cenazeye gittiğimizde aslında biraz da kendi faniliğimizle yüzleşiriz.

Bugün başkasının tabutunun arkasından yürürüz.

Yarın bir başkası bizim arkamızdan yürüyebilir.

Bu yüzden cenazeler yalnızca ölüleri uğurlamaz.

Yaşayanlara da hayatın ne kadar kısa olduğunu hatırlatır.

Mesaj atmakla gitmek arasındaki mesafe

Bugün bir ölüm haberini almak ve başsağlığı dilemek çok kolay.

Telefonu açıyoruz.

“Başınız sağ olsun.”

Bir kalp.

Bir dua.

Bir mesaj.

Bazen bu bile çok değerlidir.

Elbette herkes her yere yetişemez.

Londra’daki bir insanın İstanbul’a, New York’taki bir insanın Tahran’a aynı gün ulaşması mümkün olmayabilir. Mesafe vardır, sağlık vardır, iş vardır, hayatın zorunlulukları vardır.

Ama bazen mesele mesafe değildir.

Mesele, gitmenin mümkün olduğu halde gitmemektir.

Teknoloji iletişimi kolaylaştırdı.

Fakat belki de bize fark ettirmeden vefayı da kolaylaştırılmış bir eyleme dönüştürdü.

Bir mesajla acıyı paylaşmış olduğumuzu sanıyoruz.

Oysa bazı acıların yanında mesaj değil, insan gerekir.

Bazen gerçekten kalkıp gitmek gerekir.

Bir el sıkmak.

Bir omza dokunmak.

Sessizce yanında oturmak.

Hiçbir şey söylemeden, sadece orada olmak.

Çünkü bazı anlarda insanın ihtiyacı bir cümle değil, bir insanın varlığıdır.

Hayatın sonunda geriye ne kalıyor?

İnsan hayatını düşündüğümde, aslında bütün o telaşların sonunda birkaç büyük ana sıkıştığını görüyorum.

Doğuyoruz.

Seviyoruz.

Evleniyoruz.

Çocuk sahibi oluyoruz.

Ayrılıyoruz.

Kaybediyoruz.

Ve sonunda gidiyoruz.

Hayat boyunca sahip olduğumuzu sandığımız pek çok şey elimizden çıkıyor.

Para.

Evler.

Arabalar.

Unvanlar.

Başarılar.

Kalabalıklar.

Geriye ise çoğu zaman insanların birbirleri için yaptıkları kalıyor.

Kim elini tuttu?

Kim yanında durdu?

Kim kapıyı açıp içeri girdi?

Kim kilometrelerce yolu yalnızca “buradayım” demek için geldi?

Belki de insanın gerçek zenginliği tam burada saklı.

Nikâha davet ediliriz, cenazeye haber verilir

Bu söz artık bana yalnızca bir gelenek cümlesi gibi gelmiyor.

Bir hayat felsefesi gibi geliyor.

Nikâha davet ediliriz. Çünkü mutluluk seçilerek paylaşılır.

Cenazeye haber verilir. Çünkü acının davete ihtiyacı yoktur.

Orada mesele “Beni çağırdılar mı?” değildir.

Mesele, “Ben gitmeli miyim?” sorusudur.

Ve belki de insanın karakteri, verdiği cevapta saklıdır.

Hayatın güzel günlerinde yanımızda olmak kolaydır.

Asıl mesele, hayatın ağır günlerinde kimin yanında durduğumuzdur.

Çünkü mutluluk paylaşıldıkça çoğalır.

Ama acı, paylaşıldıkça hafifler.

Ve insan ilişkilerinin en güzel tarafı belki de şudur:

Bazı insanlar hayatımızdan çıkabilir.

Bazı kırgınlıklar hiç bitmeyebilir.

Bazı hesaplar kapanmayabilir.

Ama bütün bunlara rağmen, bir gün ölüm haberi geldiğinde içimizden bir ses:

“Git” der.

İşte o ses, belki de insanlığın en eski ve en temiz sesidir.

Vefa meselesidir.