Türkiye’ye şeffaflık çağrısı: GRECO raporunu üç yıldır yayınlamadınız

Avrupa Konseyi bünyesinde faaliyet gösteren Yolsuzluğa Karşı Devletler Grubu (GRECO), Türkiye’nin yolsuzlukla mücadele tedbirlerine ilişkin iki yeni raporun özetini yayımladı. Raporlardan ilki, milletvekilleri ile hakim ve savcılar açısından yolsuzluğun önlenmesine yönelik 2016 yılında yayımlanan 22 tavsiyenin uygulanma durumunu ele alıyor.

GRECO’nun değerlendirmesine göre Türkiye söz konusu tavsiyelerin 6’sını tamamen yerine getirdi. 9 tavsiye kısmen uygulanırken, 7 tavsiyenin ise uygulanmadığı belirtildi.

Milletvekilleri için yedi tavsiyede ilerleme yok

Raporda milletvekillerine yönelik tavsiyeler de dikkat çekti. Türkiye’nin milletvekilleriyle ilgili 7 tavsiyenin hiçbirini tamamen uygulamadığı ifade edildi. GRECO, yasama sürecinin şeffaflığı konusunda bazı adımlar atıldığını belirtirken, parlamentodaki etik çerçevenin daha da güçlendirilmesi gerektiğini bildirdi. Grup ayrıca milletvekilleri için bir davranış kuralları belgesi hazırlanması çağrısında bulundu.

Çıkar çatışmaları için mekanizma talebi

GRECO, milletvekillerinin parlamento görüşmeleri sırasında ortaya çıkabilecek kişisel veya mali çıkar çatışmalarını açıklamalarına yönelik bir mekanizmanın bulunmadığını belirtti. Raporda ayrıca dokunulmazlık sisteminin gözden geçirilmesi gerektiği değerlendirmesine yer verildi.

Bunun yanında yasa taslaklarının Meclis’e sunulmasından veya Meclis’te görüşülmesinden önce sivil toplum kuruluşları, meslek örgütleri, akademisyenler ve vatandaşların görüşlerinin alınmasına ilişkin kuralların netleştirilmesi olumlu bir gelişme olarak değerlendirildi.

Yargı bağımsızlığı için yeni çağrı

GRECO, yargı alanında belirli bir ilerleme bulunduğunu belirtirken, yargı bağımsızlığının temel unsurlarına ilişkin bazı tavsiyelerin hâlâ karşılanmadığını kaydetti. Bu kapsamda Hakimler ve Savcılar Kurulu’nun bağımsızlığının güçlendirilmesi, hakim ve savcıların görev güvencesinin artırılması ve Adalet Bakanlığı’nın hakim ve savcıların seçimi konusundaki rolüne ilişkin düzenlemeler öne çıktı. GRECO, bu başlıklarda daha somut ilerleme sağlanması çağrısında bulundu.

Türkiye özel gözetim sürecinden çıkarıldı

Raporda Türkiye açısından dikkat çeken bir başka gelişme de uyum statüsüne ilişkin oldu. GRECO, Türkiye’nin artık “küresel olarak yetersiz” kategorisinde değerlendirilmemesi gerektiğine karar verdi. Böylece tavsiyelere yeterli ölçüde uyum sağlamayan ülkelere yönelik özel prosedürün Türkiye açısından uygulanmasına son verildi.

Hükümet ve kolluk için 32 tavsiye

İkinci raporda ise merkezi hükümet ve kolluk kuvvetlerinde yolsuzluğun önlenmesi ile dürüstlüğün teşvik edilmesine ilişkin 32 tavsiye değerlendirildi. GRECO, Türkiye’nin bu tavsiyelerden 4’ünü tamamen yerine getirdiğini belirtti. Uygulamaların genel düzeyde “tatmin edici” olduğu değerlendirmesine yer verildi. Kolluk kuvvetleri alanında belirli ilerlemeler kaydedildiği belirtilirken üst düzey yürütme görevleri konusunda ilerlemenin oldukça sınırlı kaldığı ifade edildi.

Lobi ve çıkar çatışması kuralları gündemde

Raporda lobi faaliyetlerine ilişkin uluslararası standartlarla uyumlu kurallar oluşturulması gerektiği belirtildi. Ayrıca çıkar çatışmalarının zamanında bildirilmesi ve hediye kabulüne ilişkin hükümlerin daha açık hale getirilmesi gerektiği ifade edildi. Bakan danışmanlarının isimlerinin bakanlıkların internet sitelerinde yayımlanmasına yönelik uygulamanın ise tüm bakanlıkları kapsamadığı belirtildi.

Kolluk kuvvetleri için de yeni düzenlemeler istendi

Polis ve Jandarma personeline yönelik tarafsızlık eğitimleri verilmesi ve Yolsuzluk Risk Analizi hazırlanması raporda olumlu gelişmeler arasında gösterildi. Bununla birlikte polis ve jandarma için hizmete özel etik kuralların oluşturulması, üst düzey atama ve terfilerde şeffaflığın artırılması ve kolluk kuvvetlerine yönelik şikayetleri inceleyecek bağımsız bir dış mekanizma kurulması gerektiği kaydedildi. GRECO ayrıca muhbirlerin korunmasına yönelik bir çerçeve oluşturulması çağrısında bulundu.

GRECO’dan raporların yayımlanması çağrısı

GRECO, Türkiye’den genel kurulda kabul edilen raporların mümkün olan en kısa sürede yayımlanmasına izin vermesini istedi. Grup ayrıca raporların Türkçeye çevrilerek kamuoyunun erişimine açılmasını talep etti. Raporların tam metinlerinin yayımlanabilmesi için ilgili ülkenin onayı gerekiyor. Onay verilmemesi halinde GRECO, usul kuralları çerçevesinde raporların özetlerini yayımlayabiliyor.

Türkiye hakkındaki 5’inci Tur Değerlendirme Raporu’nun ise 1 Aralık 2023’te yayımlanmasına rağmen hâlâ kamuoyuna açıklanmadığı belirtildi.

GRECO, Türkiye’ye tavsiyelerin dayandığı sorunların giderilmesi ve bunların hayata geçirilmesi için daha kararlı adımlar atılması çağrısında bulundu.