Trafik bile duruyor: 100 milyonu birden Christmas yollarına düştü

Hint Okyanusu’nda Avustralya’ya bağlı Christmas Adası her yıl dünyanın en büyük doğal olaylarından birine ev sahipliği yapıyor. Parks Australia’nın son verilerine göre adada yaşayan yaklaşık 100 milyon kırmızı yengeç (Gecarcoidea natalis), üremek amacıyla ormanlık alanlardan deniz kıyısına doğru kitle halinde göç ediyor.

Anakaradan 1.500 kilometre uzaklıkta bulunan adada yaşanan bu doğa olayı hem günlük yaşamı hem de ada altyapısını doğrudan etkiliyor.

Yengeçlerin göç zamanlaması hava koşulları ve astronomik evrelerle belirleniyor. İklim şartlarına bağlı olarak genellikle ekim veya kasım aylarında başlayan süreç adaya düşen ilk kapsamlı yağışla tetikleniyor.

Harekete geçen yengeçlerin yumurtlama dönemi de Ay’ın evrelerine göre şekilleniyor. Dişi yengeçler yumurtalarını her zaman son dördün fazında, şafak vaktinden önce ve çekilen denizde suya bırakıyor. İlk yağışların gecikmesi durumunda adımlarını hızlandıran yengeçlerin bir kısmı randevuyu kaçırmaları halinde bir sonraki ayı bekliyor. Bu durumda yumurtlama süreci 5 ila 6 geceye yayılabiliyor.

Her dişi yengeç yaklaşık 100 bin yumurta taşıyor. Yumurtaların suyla temasıyla birlikte açılan larvalar kıyı şeridinde yoğun kütleler oluşturduktan sonra dalgalar ve akıntılarla açık denize sürükleniyor. Denize ulaşan larvaların büyük bir bölümü bölgedeki balıklar, manta vatozları ve balina köpekbalıkları tarafından tüketiliyor. Süreci tamamlayabilen yaklaşık 5 milimetre büyüklüğündeki genç yengeçler ise bir ay sonra karaya çıkarak adanın iç kesimlerine doğru yaklaşık 9 gün süren tırmanışlarına başlıyor.

Milli park görevlileri canlı kaybını en aza indirmek amacıyla göç öncesinde aylarca süren hazırlıklar yürütüyor. Yengeçlerin güvenli geçişini sağlamak adına yollar boyunca kilometrelerce geçici bariyer kuruluyor; trafik ise özel olarak inşa edilen alt geçitlere ve yengeç köprülerine yönlendiriliyor.

Göçün yoğunlaştığı bölgelerde yollar geçici olarak trafiğe kapatılıyor. Park ekipleri tırmıklar vasıtasıyla yengeçleri yoldan temizlerken ada sakinleri araç kullanımını azaltmak için uzaktan çalışma ve araç paylaşımı gibi yöntemlere başvuruyor. Bölgeden aktarılan bilgilere göre, normal şartlarda birkaç dakika süren ulaşım süreleri yol kapatmaları nedeniyle 10 ila 20 dakikaya kadar uzayabiliyor.

Bölgeye gelen ziyaretçiler için önemli bir gözlem fırsatı sunan göç süreci boyunca Drumsite, Flying Fish Cove, Ethel Beach ve Greta Beach ana izleme noktaları olarak öne çıkıyor. Süreçle ilgili anlık bilgilendirmeler yerel radyo ve bilgi panoları üzerinden paylaşılıyor.

Kırmızı yengeç nüfusu ekolojik dengenin yanı sıra dışarıdan gelen türlerin tehdidiyle de karşı karşıya bulunuyor. 20. yüzyılın ilk yarısında adaya kazara giren istilacı sarı çılgın karınca (Anoplolepis gracilipes) türü doğal yırtıcının olmaması nedeniyle metrekarede 1.000 bireye ulaşan süper koloniler oluşturmuş durumda.

Salgıladıkları formik asitle kara yengeçlerini etkisiz hale getirebilen bu tür 1990’lı yılların sonundan itibaren milyonlarca yengecin ölümüne neden oldu. Yengeç nüfusundaki azalma adadaki bitki örtüsünü de etkileyerek fide yoğunluğunun 30 kat artmasına ve orman tabanındaki yaprak birikiminin iki katına çıkmasına yol açtı.

Zararlıyla mücadele kapsamında geçmişte uygulanan helikopterle kimyasal ilaçlama yönteminin yüksek maliyetli ve geçici çözüm sunması üzerine biyolojik mücadeleye geçildi. Park yönetimi karıncaların besin kaynağı olan unlu bitlerle mücadele etmek amacıyla Malezya’dan getirilen bir mikro arı türünü adaya saldı. Ayrıca 2023 yılında dronlar aracılığıyla 56 hektardan fazla ormanlık alanda temizlik çalışması yürütüldü.

Yağış miktarı ve Ay takvimine bağlı olarak şekillenen göç takvimi kapsamında yengeçlerin büyük bölümü kurak sezonu bahçelerde veya orman tabanında açtıkları ve girişini yapraklarla kapattıkları yuvalarında geçiriyor.