Bir İnsanı Tanımak İçin Üç Davranış Yeter mi?

Bir insanı gerçekten tanımak ne kadar sürer? Üç yıl mı, üç ay mı, üç dakika mı?

Yıllar içinde öğrendiğim şu: Mesele zaman değil, insanı hangi koşullarda gördüğünüzdür. Bazen yıllardır tanıdığınız biri, beklenmedik bir olay karşısında verdiği tepkiyle sizi şaşırtır. Bazen de yeni tanıştığınız birinin üç davranışı, uzun sohbetlerin ve parlak özgeçmişlerin anlatamadığı kadar çok şey söyler.

Bunun için insan sarrafı olmanıza gerek yok. Dikkatli gözlemlemek yeterli.

Pekin’den Paris’e, Ankara’dan Londra’ya diplomatlarla, devlet adamlarıyla, milyarderlerle, iş insanlarıyla aynı masalara oturdum. Yönetim kurullarında, müzakerelerde, havaalanlarında, restoranlarda çok farklı karakterler tanıdım.

Bir şeyi gördüm: İnsanların gerçek karakteri, her şey yolundayken değil, alışılmış düzenleri bozulduğunda daha belirgin hâle geliyor.

Birincisi, kendisinden zayıf olana nasıl davranıyor?

Güçlü bir siyasetçiye, önemli bir müşteriye veya servet sahibi birine nazik davranmak zor değil. Asıl mesele, size hiçbir çıkar sağlayamayacak insana gösterdiğiniz saygı.

Garsona bağırıyor mu? Şoförünü küçümsüyor mu? Asistanını dinliyor mu? Toplantıdaki genç bir uzmanın itirazını ciddiye alıyor mu?

Pahalı takım elbiseler içinde kusursuz İngilizce konuşan, fakat garsona davranışıyla bütün zarafetini kaybeden insanlar gördüm. Buna karşılık, büyük güç sahibi olduğu hâlde en genç çalışanına bile özen gösteren insanlarla karşılaştım.

Gerçek zarafet, gücünüz varken başkalarını küçültmemektir.

İkincisi, işler ters gittiğinde neye dönüşüyor?

Uçağınız iptal edilmiş, önemli bir anlaşma bozulmuş, rezervasyonunuz karışmış veya beklemediğiniz bir eleştiriyle karşılaşmışsınız.

İşte o an, insanın alışılmış nezaket perdesi aralanır.

Kimisi soğukkanlılığını korur, çözüm arar, karşısındakini dinler. Kimisi hemen suçlu arar, sesini yükseltir, öfkesini olayla ilgisi olmayan insanlardan çıkarır.

Elbette hepimizin kötü günleri vardır. Bir öfke patlaması insanın bütün karakterini tanımlamaz. Önemli olan kendimizi yönetebilmek, haksızlık ettiğimizde özür dileyebilmektir.

Diplomasinin bana öğrettiği önemli derslerden biri şudur: Her tepkiyi vermeye gücünüz yetebilir, fakat her tepkiyi vermek zorunda değilsiniz.

Bazen en büyük güç, kendinizi tutabilmektir.

Üçüncüsü, kazandığında ve kaybettiğinde nasıl değişiyor?

Para ve makam insanı mutlaka bozmaz. Çoğu zaman içinde zaten var olan özellikleri büyütür, görünür kılar.

Dün herkesle eşit konuşan biri, makam sahibi olunca eski dostlarını tanımaz hâle gelebilir. Başkası ise yükseldikçe daha mütevazı ve anlayışlı olur.

Yenilgi de öğreticidir.

Bazıları kaybettiğinde kendisini sorgular, hatalarından öğrenir. Bazıları herkesi suçlar, eleştiriyi düşmanlık sayar.

Bu fark yalnız kişisel ilişkilerde değil, şirketlerin ve ülkelerin yönetiminde de belirleyicidir. Egosunu yönetemeyen lider, zamanla çevresindeki insanların doğruyu söyleme cesaretini yok eder. Kötü haber yukarı ulaşmaz, toplantılar onay törenlerine dönüşür, stratejik hatalar büyür.

Yapay zekânın bilgiye erişimi ve analiz üretmeyi kolaylaştırdığı bir dünyada, insanı farklılaştıran şey giderek muhakemesi, empatisi, sorumluluk duygusu ve karakteri olacaktır.

Elbette üç davranışla kimse hakkında kesin hüküm verilmez. İnsan değişebilir, hatasını düzeltebilir, kötü bir dönemden geçebilir. Tek bir olaydan çok, tekrarlanan davranışlara bakmak gerekir.

Ama bir insanı anlamak için yıllarca beklemeniz de şart değil.

Ben artık insanların kartvizitlerinden, servetlerinden, diplomalarından çok, beklenmedik anlarda nasıl davrandıklarına bakıyorum.

Çünkü özgeçmiş insanın nereye geldiğini anlatır. Servet ne kadar kazandığını, diploma ne öğrendiğini gösterir.

Karakter ise elindeki gücü nasıl kullandığında, öfkesini nasıl yönettiğinde ve kaybettiğinde nasıl ayağa kalktığında ortaya çıkar.

İnsan sarrafı olmanıza gerek yok.

Üç davranışa dikkat edin. Çoğu zaman gerisini kendiniz görürsünüz.