Evrenin kayıp sırrı: Kuark parçalanmalarıyla karanlık maddenin izi sürüldü

Cambridge Üniversitesi araştırmacıları liderliğinde yürütülen çalışmada CERN’deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı kullanılarak doğanın bugüne kadar incelenen en küçük boyutundan sinyaller alındı. Atomdan 100 milyar kat küçük olan ve “Zepto-evren” olarak adlandırılan bu mikro boyuttaki keşfin evrenin gizemli yapısını ve karanlık maddeyi açıklayabileceği duyuruldu.

Deneylerde atomlar devasa enerjilerle çarpıştırılıp ortaya çıkan atom altı parçalar incelendi. Araştırmacılar saniyenin yalnızca trilyonda biri kadar süre yaşayabilen son derece kararsız “güzellik kuarkı” (beauty quark) parçacıklarının diğer yapılarla etkileşimini metrenin trilyonda birinin milyarda biri ölçeğinde ölçmeyi başardı.

Fizikçiler evrenin büyük kısmını oluşturan ancak kütleçekim etkisi dışında tespit edilemeyen “karanlık madde”nin bu ölçekteki kuark etkileşimlerini doğrudan değiştirdiğini vurguluyor. Zepto-evrendeki bu atom altı hareketliliğin haritalandırılması sayesinde görünmez karanlık maddenin yapısının çözülebileceği ifade ediliyor.

Projenin bir sonraki aşamasında dedektörlerin (LHCb) 150 milyon sterlinlik bütçeyle güncellenmesi ve veri akışının 10 katına çıkarılması planlanırken Birleşik Krallık Araştırma ve İnovasyon Ajansı’nın (UKRI) projeden finansal desteğini çekeceğini açıklaması tartışma yarattı.

LHCb uluslararası iş birliği lideri Prof. Tim Gershon ve ünlü fizikçi Prof. Brian Cox İngiltere hükümetinin bu kararının uluslararası bilimsel liderliğe ve genç araştırmacıların yetişmesine ağır darbe vuracağını belirtti. Araştırma ekibinde yer alan Dr. Mary Richardson-Slipper gibi birçok yetenekli genç fizikçinin kesintiler nedeniyle yurt dışındaki projelere yönelmek zorunda kaldığı kaydedildi.

Veri analizi ekibinin lideri Dr. Harry Cliff ulaşılan seviyenin yeni parçacıkların keşfi için benzersiz fırsat sunduğunu belirterek “Şu an zepto-evrenin kapısını çalıyoruz. Orada bizi nelerin beklediğini görmek için daha çok veriye ihtiyacımız var” dedi.

CERN araştırmacıları finansal ve politik engellere rağmen evrenin işleyişine dair en kapsayıcı teoriyi geliştirmek üzere alt atomlar dünyasındaki taramaları sürdürüyor.