Yataktaki Yabancı

Bir sabah uyandınız. Telefonunuzu açtınız ve yıllardır evli olduğunuz insan hakkında hiç beklemediğiniz bir haberle karşılaştınız. Üstelik sıradan bir haber değil. Eşiniz hakkında ağır bir suçlama gündeme gelmiş. Gazeteler yazıyor, sosyal medya konuşuyor, arkadaşlarınız mesaj gönderiyor.

İlk tepkiniz ne olurdu? “Benim kocam böyle bir şey yapmaz” mı derdiniz? Yoksa içinizden, belki kendinize bile itiraf etmek istemediğiniz bir soru mu geçerdi? “Acaba yıllardır birlikte yaşadığım insanı sandığım kadar tanımıyor muyum?”

Bu soruyu düşünmeme Mustafa Sarıgül hakkında gündeme gelen cinsel saldırı iddiaları neden oldu. Eski yakın koruması Beşir Ömer Demir’in dile getirdiği iddiaları Sarıgül reddediyor. Ortada kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı bulunmuyor. Dolayısıyla burada kimin doğru söylediğine karar vermek ne benim ne de sosyal medyanın işi. Ama olayın bana düşündürdüğü, suçlamaların doğruluğundan bağımsız, çok daha genel bir mesele var.

Bir insan yıllardır aynı yatağı paylaştığı, çocuk büyüttüğü, hayat kurduğu eşini gerçekten ne kadar tanıyabilir?

Bir düşünün. Eşinizin sabah kahvesini nasıl içtiğini biliyorsunuz. Hangi yemeği sevdiğini, hangi arkadaşından hoşlanmadığını, neye sinirlendiğini, ne zaman susacağını, ne zaman konuşacağını biliyorsunuz. Bazen bir bakışından ne düşündüğünü bile anlıyorsunuz. Ve bütün bunları bildiğiniz için onun hakkında bilmediğiniz pek az şey kaldığına inanıyorsunuz.

Oysa bir insanın alışkanlıklarını bilmek, onun iç dünyasını bütünüyle tanımak anlamına gelmiyor. Aynı evde yaşamak, aynı hayatı yaşamak demek değil. Her insanın kendisine sakladığı düşünceleri, korkuları, geçmişten getirdiği deneyimleri olabilir. Bunların bazıları son derece kişisel ve zararsızdır. Bazılarıysa ortaya çıktığında ilişkinin temelini sarsabilir.

İşte burada evliliğin en zor sorularından biriyle karşılaşıyoruz: Bir insanı sevdiğimiz için mi ona güveniyoruz, yoksa onu tanıdığımız için mi? Aslında çoğu zaman ikisini birbirine karıştırıyoruz. Sevdiğimiz insanın bizim tanıdığımız kişi olduğuna inanmak istiyoruz. Çünkü aksi ihtimal yalnızca ona duyduğumuz güveni değil, kendi yargılarımıza duyduğumuz güveni de sarsıyor.

“Ben bunu nasıl fark etmedim?” “Bunca yıl nasıl anlamadım?” “Acaba başka neleri bilmiyorum?”

Böyle zamanlarda insan yalnızca eşini değil, kendi geçmişini de sorgulamaya başlayabiliyor. Yıllar önce yaşanmış bir tartışma, açıklanamayan bir davranış, o zaman önemsenmemiş bir ayrıntı birdenbire başka anlamlar kazanabiliyor.

Oysa sonradan öğrendiğimiz bir bilgi, geçmişteki her olayın anlamını mutlaka değiştirmez. Ama insan zihni belirsizliği sevmez. Eksik parçaları tamamlamaya çalışır.

Aile danışmanlığında üzerinde durduğumuz önemli konulardan biri de budur: İlişkilerde güven yalnızca bildiklerimize değil, bilmediklerimiz karşısında kendimizi ne kadar güvende hissettiğimize de dayanır.

Burada başka bir örnek düşünelim. Bu örneğin yukarıdaki suçlama ve kişilerle hiçbir ilgisi yok. Diyelim ki on beş yıldır evlisiniz. Bir akşam kocanız size biseksüel olduğunu, yani birden fazla cinsiyete romantik veya cinsel çekim duyabildiğini söylüyor. Ne hissederdiniz? Şaşkınlık mı? Kırgınlık mı? Öfke mi?

Belki de ilk sorunuz şu olurdu: “Bunu neden şimdi öğreniyorum?” Ardından başka sorular gelebilir. “Beni gerçekten arzuluyor mu?” “Benimle evlenirken bunu biliyor muydu?” “Yıllardır benim bilmediğim başka neler var?”

Burada önemli bir ayrım yapmamız gerekiyor. Biseksüellik bir sadakatsizlik biçimi değil, cinsel yönelimdir. Biseksüel bir erkek eşini sevebilir, arzulayabilir ve tek eşli bir evlilik sürdürebilir. Dolayısıyla mesele onun biseksüel olması değil, bu konunun evlilik içinde neden ve nasıl konuşulamadığı olabilir.

Üstelik her sessizlik de aldatma anlamına gelmez. İnsan bazen kendisini geç tanır. Bazen duygularını adlandırmakta zorlanır. Bazen de anlaşılmamaktan, reddedilmekten veya sevdiği insanı kaybetmekten korkar.

Ama diğer taraftan, eşinin kendisi hakkında önemli bir gerçeği yıllar sonra öğrenen kadının şaşkınlığı ve kırgınlığı da anlaşılabilir.

İşte evlilikte dürüstlük meselesi burada karmaşıklaşıyor. Dürüst olmak, aklımızdan geçen her şeyi anlatmak zorunda olmak mıdır? Bence değil.

Her insanın bir özel alanı vardır. Evlenmek, kişinin bütün geçmişini, bütün düşüncelerini ve bütün mahremiyetini eşine teslim etmesi anlamına gelmez. Ama birlikte kurulan hayatı, verilen sözleri ve karşılıklı beklentileri doğrudan etkileyen konularda açık olabilmek önemlidir.

Mahremiyet başka şeydir, güveni zedeleyen bir gerçeği bilinçli biçimde gizlemek başka.

Bir de şu var: Biz evlilikte çoğu zaman eşimizin değişmemesini bekliyoruz. Evlendiğimiz gün tanıdığımız insanın yirmi yıl sonra da aynı insan olacağını varsayıyoruz.

Oysa insanlar değişiyor. İstekleri değişiyor. Korkuları değişiyor. Kendileri hakkında bildikleri değişiyor. Bazen yıllarca söyleyemedikleri bir şeyi söyleyecek cesareti ancak çok sonra bulabiliyorlar.

Bu nedenle uzun bir evliliğin başarısını, eşlerin birbirleri hakkında artık hiçbir bilinmeyen bırakmamış olmasına bağlamak doğru değil. Asıl mesele, yeni bir gerçekle karşılaşıldığında ne yapılabildiği.

Konuşabiliyor musunuz? Birbirinizi suçlamadan dinleyebiliyor musunuz? Rahatsız edici bir soruyu sorabiliyor, duymak istemediğiniz bir cevabı dinleyebiliyor musunuz?

Elbette her gerçeğin kabul edilmesi veya her davranışın affedilmesi gerekmiyor. Güvenin yeniden kurulamadığı, ilişkinin devam edemediği durumlar da olabilir.

Ama bir ilişkiyi ayakta tutan şeyin yalnızca geçmişte kurulan güven değil, o güvenin yeni bilgiler karşısında nasıl sınandığı olduğunu düşünüyorum.

Belki de evliliklerde yanlış soruyu soruyoruz. “Ben eşimi gerçekten tanıyor muyum?” diye düşünüyoruz. Oysa bunun kadar önemli başka bir soru var: “Eşim bana kendisini gerçekten anlatabilecek kadar güveniyor mu?” Çünkü bir insanı bütün yönleriyle tanımak belki de hiçbir zaman mümkün değil. Ama birbirimize bilmediğimiz yönlerimizi anlatabilecek bir ilişki kurmak mümkün.

Ve bana kalırsa uzun evliliklerin en büyük sınavı, birbirimiz hakkında her şeyi bilmek değil; bilmediğimiz bir şeyle karşılaştığımızda ne yapacağımızı bilmektir.