En kritik üç saat: İnme riski o saatlerde yüzde 72 daha yüksek

Kalp krizleri gibi inmeler de en sık sabah saatlerinde görülüyor.

Sabahları koşuşturmak başlıbaşına bir krize dönüşebiliyor. The Washington Post'a yazan Harvard Tıp Fakültesi iç hastalıklar öğretim üyesi Trisha Pasricha’ya göre beynimiz ve kalbimiz için günün en riskli saatleri sabah.

İnme geçirmiş yaklaşık 12 bin hastayı inceleyen bir analiz sabah altı ile dokuz arasında inme geçirme olasılığının günün geri kalanına göre yüzde 72 daha yüksek olduğunu ortaya koydu. Öyle ki incelenen inme türlerinin hepsinde sabah saatlerinde risk artışına rastlandı.

Kalp krizleri de benzer bir seyir izliyor. Başka bir analize göre kalp krizi ihtimali sabah altı ile öğlen 12 arasında günün geri kalanına göre yüzde 40 daha yüksek. Bunun muhtemel sebebi sabahların pek çok bakımdan ‘biyolojik bir fırtına’ya yol açması.

Sabah vücuttaki melatonin düzeyi düşerken kortizol seviyesi yükseliyor ve uyandıktan kısa süre sonra zirveye ulaşıyor. Uyku sırasında gündüz değerlerinin yaklaşık yüzde 10 ila 20 altına inen kan basıncı, uyanmadan hemen önce yeniden yükselmeye başlıyor. Kalkıp hareket etmeye başladığınızdaysa kan basıncı hızla yükseliyor, böylece kalp krizi ve inme riski artıyor.

Fakat inmede mesele sadece kan basıncı değil. Görünen o ki sabahları kanın kendisi de değişiyor.

2011’de bir grup araştırmacı, vücudun biyolojik saatinin sabah erken saatlerde trombositleri, yani kanın pıhtılaşmasını sağlayan küçük hücre parçacıklarını, birbirine daha kolay yapışır hale getirdiğini ortaya koydu. Daha sonraki bir çalışma pıhtıların çözünmesini engelleyen bir kan proteininin sabah saatlerinde zirveye ulaştığını gösterdi.

Dolayısıyla vücudun iç saati ne kadar dinç ya da yorgun hissettiğimizin yanısıra pek çok hücre ve molekülün nasıl çalıştığını, hatta hangi genlerin ne zaman devreye gireceğini yönetiyor. Sabah inme riskinin neden daha yüksek olduğunu da bu durum kısmen açıklıyor.

Gözden kaçabilen inme belirtileri

İnme, beynin bir bölümüne yeterince kan gitmediğinde ortaya çıkan acil bir durum. Genellikle bir damarın aniden pıhtıyla tıkanmasından ya da yırtılmasından kaynaklanıyor. Böyle bir durumda beyin hücreleri dakikalar içinde ölmeye başlıyor. Konuşmada bozulma, yüzde kayma ya da vücudun bir tarafında güçsüzlük gibi ani belirtiler görülüyor.

Tabii bu belirtiler hemen herkesçe biliniyor. Gelgelelim bir araştırmada her yedi inme hastasından birinde bunların hiçbiri görülmedi. Bu hastaların birçoğu, özellikle beynin arkasındaki damarlar tıkandığında ortaya çıkan ani denge veya görme kaybı yaşadı.

Amerikan İnme Derneği’ne göre uyarı işaretleri şöyle:

• Denge kaybı

• Görmede ani değişiklik

• Yüzün bir tarafında kayma

• Kolda güçsüzlük

• Konuşma güçlüğü

Bu belirtilerden biri görüldüğünde ‘Ters yatmışımdır’ deyip geçiştirilmemeli, kendiliğinden geçmesi beklenmemeli ve hemen 112 aranmalı. Tedaviye ne kadar erken başlanırsa kalıcı hasar bırakmadan iyileşme ihtimali o denli yüksek.

Hastalarının bilmesini istediği şeyleri anlattı

Pasricha’ya göre yüksek tansiyon, inmenin en önemli ve tedavi edilebilir risk faktörlerinden. Tansiyon ilacını sabah yerine akşam almanın, sabah kan basıncında görülen ani yükselişe karşı vücudu daha hazırlıklı hale getireceği düşünülebilir. Fakat Britanya ve Kanada’daki iki ayrı araştırma, ilacı yatmadan önce almanın kalp krizi, inme ya da ölüm oranını değiştirmediğini gösterdi.

Pasricha tansiyon ilacı konusunda en doğru şeyin her gün aksatmadan kullanmak olduğunu söylüyor. Yine de bir değişiklik yapmadan önce mutlaka doktora danışılmalı.

Ayrıca hastalarına tansiyonlarını evde düzenli ölçmelerini öneriyor. Ölçümlerden biri sabah, ilacı almadan önce yapılmalı. Böylece doktor muayenehanesinde stresli bir haldeyken kırk yılda bir yapılan ölçümden çok daha doğru bir tablo ortaya çıkabilir diyor Pasricha.