Bundan 10 yıl önce İngiliz halkı AB'den ayrılmaya evet demişti; bugün hükümet bu karardan pişman ve geri dönüşün yollarını arıyor. İngiliz hükümetiyle Brüksel'deki AB yönetimi bir dizi konuda yakınlaşmayı başlattı ama İngiltere'nin tam üyeliğe geri dönmesi kolay gözükmüyor.
On yıl önce Brexit oylaması Birleşik Krallık ile Avrupa Birliği arasında büyük bir kopuşa yol açtığında, Donald Trump bu kararı büyük bir zafer olarak selamlamıştı.
Bugünlerde ise Başkan Trump’ın politikaları; saldırgan bir Rusya ve ekonomik açıdan baskın bir Çin ile birleşerek Avrupa ve İngiltere’yi yeniden bir araya getiriyor.
İngiltere Başbakanı Andy Burnham; Ukrayna’daki Rus saldırganlığının Avrupa dayanışmasına duyulan ihtiyacı artırması ve Trump’ın Amerika’nın seksen yıllık ekonomik, siyasi ve güvenlik desteğini sorgulanır hale getirmesi üzerine, 27 üyeli blokla çok daha yakın bir ilişki kurmak istediğini açıkça ortaya koydu.
Başbakan cuma günü bu hedef doğrultusunda somut adımlar atarak, İngiltere’yi komşularından ayıran Brexit anlaşmasının bazı duvarlarını yıktı.
Brüksel’de açıkladığı planlar kapsamında gıda ve tarım ürünlerindeki pek çok ticaret engeli kaldırılacak. Emisyon düzenlemeleri birbirine bağlanacak. Ayrıca İngiltere’deki 100 bin genç ile Avrupa’daki aynı sayıdaki genç, Manş Denizi’nin her iki yakasında üç yıla kadar çalışma, yaşama ve eğitim görme özgürlüğüne yeniden kavuşacak.
Bu değişiklikler çiftçiler ve perakendeciler için ticareti, öğrenciler için seyahati ve şirketler için yasal düzenlemelere uyumu kolaylaştıracak. Son on yılda İngiltere ile Avrupa arasındaki siyasi boşanmanın yarattığı öfke ortamında bu adımlar neredeyse hayal bile edilemiyordu.
The New York Times’ın ayrıntılı haber analizine göre, Burnham daha da ileri gitmek istiyor. Cuma günü Avrupa Birliği’nin iki üst düzey lideriyle, Birlik ile daha derin bir ilişkinin nasıl şekillenebileceğine dair bir yıl sürecek bir “beyin fırtınası” yürütme konusunda anlaştı.
Burnham, “Kademeli adımlar sizi ancak bir yere kadar götürür” ifadelerini kullandı.
Brexit İngiliz ekonomisine zarar verdi; işletmelere ve ekonomik büyümeye olan süregelen maliyeti de halkın çoğunluğunun Brexit’e karşı cephe almasına yol açtı. Ancak tartışmalarda jeopolitik arka plan da hayati bir rol oynadı.
Savaş sonrası dünya düzeni; Çin’in devam eden ekonomik yükselişi ve Rusya’nın toprak genişletme saldırganlığına eşlik eden Trump politikalarıyla altüst oldu. Giderek daha düşmanca görünen bir dünyada İngiltere ve Avrupa yakın dostlar aramak zorunda kaldı. Transatlantik ilişkiler kopma noktasına gelirken, iki taraf yeniden birbirini buldu.
İngiliz parlamentosu üyesi ve eski başbakan yardımcısı David Lammy, “Londra, Brexit sonrasında Washington’ın bize bir serbest ticaret anlaşması sunacağı ve ‘özel ilişkiye’ yeni bir soluk getireceği yönündeki büyük transatlantik umutlarından giderek vazgeçti” dedi.
İngiltere’deki pek çok kıdemli dış politika uzmanına göre Trump, ikinci başkanlık döneminin ilk iki yılını İngiltere’nin kendisini “özel” hissetmesini giderek zorlaştırarak geçirdi. Başlattığı ticaret savaşı zaten durgun olan İngiliz ekonomisini aşağı çekti. NATO’ya karşı göreceli kayıtsızlığı küresel güvenliği sarstı. Vladimir Putin’e yönelik dostane tavrı ise şok etkisi yarattı.
Aynı zorluklar ABD’nin bir diğer yakın müttefiki olan Avrupa’yı da sarstı ve Trump’ın Grönland’ı devralma tehdidi bu bozulmayı iyice gözler önüne serdi. Alternatif arayışına giren Avrupa; Kanada, Avustralya, Endonezya ve Latin Amerika ülkeleriyle anlaşmalar imzaladı. Orta ölçekli güçler birleşirken Avrupa ve İngiltere de birbirine yakınlaşmaya başladı.
Avrupa Birliği’nin yürütme organı olan AB Komisyonu’nun Başkanı Ursula von der Leyen, Avrupa’nın daha derin bir ilişkiyi tartışmaya istekli olduğunun sinyalini verdi. Von der Leyen, basın toplantısında Burnham’ın önerisinin ardından,”Bu beyin fırtınasını memnuniyetle karşılıyoruz. Bize güvenebilirsiniz” dedi.
İngiltere, Brüksel’e yakınlaşma yolundaki ilk adımlarını geçen yıl bir önceki İşçi Partili Başbakan Keir Starmer döneminde atmıştı. Cuma günkü zirvede ise Starmer hükümetinin başlattığı çeşitli gündem maddeleri üzerinde ayrıntılı kararlar alındı.
Burnham cuma günü yaptığı açıklamada, anlaşmayı uygulamak için gelecek hafta Parlamentoya bir yasa tasarısı sunacaklarını belirterek, “Uygulamaya geçmek ve yıllar önce yıkılan köprüleri yeniden inşa etmek için tek bir an bile vakit kaybetmeyeceğiz” sözünü verdi.
Ancak Burnham, ülkesini daha yoksul ve daha zayıf bıraktığını söylediği “on yıllık sürüklenme ve bölünmenin” ardından Brexit’in çok daha kapsamlı bir şekilde tersine çevrilmesinden yana olduğunu da açıkça dile getirdi. Önümüzdeki aylarda uzun vadeli ilişkilerde yapılabilecek değişikliklere dair seçenekleri İngiliz halkına sunma sözü veren Burnham, nihai kararın ancak en geç 2029’da yapılması gereken bir sonraki genel seçimden sonra alınacağı konusunda ısrarcı.
İngiltere’nin Avrupa’daki yerine dair yeni ve sert bir tartışma ihtimali şimdiden Birleşik Krallık siyasetini karıştırmış durumda. Rakipleri Burnham’ı, İşçi Partisi’nin 2016’daki halk kararını yeniden tartışmaya açmama sözünden dönmekle suçluyor. Avrupa’da ise gelecek yıl yapılacak bir dizi seçimin ardından ilişkilerin köklü biçimde yakınlaşmasına ne kadar destek verileceği belirsizliğini koruyor.
Muhafazakâr Parti lideri Kemi Badenoch bu hafta yaptığı açıklamada başbakanın “mevcut dünyaya dair hiçbir çözümü olmadığı için 2016’daki tartışmaları yeniden açmak istediğini” söyledi. Brexit’in mimarlarından ve popülist Reform UK Partisi’nin lideri Nigel Farage ise Burnham’ın “ulus devlet demokrasisi yerine küreselci bir yönetim yapısının parçası olmak istediğini” savundu.
Yine de Farage, Brexit’in iyi gitmediğini kabul etti. The Times gazetesine verdiği röportajda, “Evet, elbette işleri yüzümüze gözümüze bulaştırdık ama bu Brexit’in değil, işi doğru yapamayan hükümetin hatasıydı” dedi.
İngiltere, 27 üyeli bloğa fiilen yeniden katılmaktan hâlâ çok uzak. Ülkenin birlikten ayrılması yaklaşık beş yıl sürmüştü ve bu süreci tersine çevirmek karmaşık ve tartışmalı olacaktır.
Düşünce kuruluşu Avrupa Politika Merkezi’nin CEO’su Fabian Zuleeg, “İlişkilerde bir iyileşme gördük. Ancak çok fazla güven kaybedildiği için bu yavaş bir iyileşme oldu” değerlendirmesinde bulundu.
Aynı zamanda, daha derin bağlar kurmak giderek daha acil görünüyor. Brüksel merkezli düşünce kuruluşu Bruegel’in kıdemli araştırmacısı Rebecca Christie, “Brexit İngiltere ekonomisine iyi gelmedi; bu arada transatlantik durum da kötüden daha kötüye gitti” dedi.
Trump, bu hafta “dostlarım” diye tanımladığı iki otokrat lider olan Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile bir araya geldiğinde bu gerçeği bir kez daha vurguladı. Görüşmenin ardından Avrupalı ve İngiliz yetkilileri arayan Trump, Ukrayna’daki savaşın can ve para kaybına yol açtığını yineledi.
Ukrayna’daki savaşın sonucunu kendi güvenliği açısından hayati gören Avrupa, Trump’ın Putin’e karşı sık sık sempatik,Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’e karşı ise çoğunlukla düşmanca bir ton takınmasını endişeyle izliyor.
Rusya, hem Avrupa’nın hem de İngiltere’nin Putin’in hırslarının Ukrayna ile sınırlı kalmayacağından endişe etmesi nedeniyle iki tarafı birbirine yaklaştıran bir diğer etken. İki tarafı harekete geçiren bir diğer unsur ise güneş panelleri,elektrikli otomobiller ve en gelişmiş yapay zekâ modelleri üreterek Avrupa sanayisini tehdit eden, ekonomik açıdan yükselişteki Çin.
Burnham cuma günkü açıklamalarında Rusya’yı son 15 yılını “benzer düşüncedeki ülkelerin ve özellikle AB’nin uyumunu bozmaya” çalışarak geçirmekle suçladı. Rus çabalarının “Ukrayna’da yapmak istedikleri şeyler karşısında onları durdurma kabiliyetimizi zayıflatmaya yönelik tasarlandığını” ifade etti.
Burnham, “Önümüzdeki on yılı farklı kılmak için farklı bir şekilde çalışmak zorunda kalacağız. Bu da daha yakın iş birliğine bağlı olacak” dedi.
Avrupa Birliği’nin siyasi liderlik organı AB Konseyi’nin Başkanı António Costa ise İngiltere’nin ve başbakanının Avrupa ile bağları yeniden kurma konusunda ne kadar ileri gitmeye istekli olabileceğine dair şaka yaparak salonda gülüşmelere neden oldu.
Costa, “Sevgili Andy, Brüksel’e hoş geldin. Avrupa Birliği’nde her zaman yerin var” dedi.