Yakalama kararından iki yıl sonra, İsrail’in itibarını yeniden kazanmasının yolu Netanyahu’nun yargılanmasından geçiyor

Dünya 22 Kasım 2026

Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM), 21 Kasım 2024’te, Gazze’de işlendiği iddia edilen savaş suçları ve insanlığa karşı suçlarla ilgili olarak Benjamin Netanyahu hakkında yakalama kararı çıkardı. Aradan iki yıl geçti. Bugün İsrail’de siyasi liderler, hükümet kurmak için gereken 61 oyu bir araya getirmeye çalışıyor. Bakanlıklar paylaşılır, hükümet programında uzlaşma aranır. Peki ya 61’inci oyun bedeli, Netanyahu’yu başbakanlığı sırasında aldığı kararlar nedeniyle yargılanmaktan korumak olursa?

Kısa bir süre önce yine bu sayfalarda “Gazze, İsrail’in koalisyon pazarlığını bekleyemez” diye yazmıştım. Seçimden sonra İsrail vatandaşlarını da doğrudan ilgilendiren bir soru var: Onların adına alınan kararların sorumluluğunu kim üstlenecek?

İsrail, Netanyahu değildir. Bir liderin kararlarının vebali bütün bir halka yüklenemez. Ne var ki bir ülke, diplomatik imkânlarını o lideri yargıdan korumak için seferber ettiğinde, dünyadan ikisi arasındaki ayrımı gözetmesini beklemek de güçleşir.

Yeni İsrail Meclisi, Netanyahu’nun siyasi gücünün sınırlarını şimdiden gösterdi. Netanyahu başbakanlık koltuğundayken, 17 Kasım’da muhalefetin desteklediği aday Meclis Başkanı seçildi. Cumhurbaşkanı Isaac Herzog’un hükümeti kurmakla görevlendirdiği Gadi Eisenkot’un bloku 48, Netanyahu’nun bloku 53 sandalyeye sahip. Kalan 19 sandalyeyi Arap partileri kazandı. Dolayısıyla Netanyahu’nun oylarını şaibeli göstermeye çalıştığı Arap seçmenler, ülkeyi kimin yöneteceğini belirleyebilir. Onların temsilcilerinin de destek isteyen her başbakan adayına şu soruyu sormaya hakkı var: Koalisyon anlaşmasında birilerine cezasızlık sözü verilecek mi?

Netanyahu’nun kararlarının bedelini kim ödüyor?

İsrail’in uluslararası itibarındaki aşınmayı rakamlarda görmek mümkün. Pew Araştırma Merkezinin haziran ayında yayımladığı araştırmada, İsrail hakkında olumsuz görüş bildirenlerin oranı, araştırma kapsamındaki 36 ülkenin ortanca değeri esas alındığında, yüzde 67. Önceki yılla karşılaştırma yapılabilen 24 ülkenin 13’ünde İsrail’e bakış daha da olumsuzlaşmış. İsrail’e karşı özel bir tarihî sorumluluk hisseden Almanya’da dahi, katılımcıların yüzde 83’ü Netanyahu’nun dünya meselelerini ele alış biçimine ya çok az güveniyor ya da hiç güvenmiyor. Netanyahu görevinden ayrıldıktan sonra bile İsrailli diplomatlar bu güven kaybının sonuçlarıyla uğraşacak.

7 Ekim’de yaşananların sorumluluğu Hamas’a aittir. Ardından gelen savaşın nasıl yürütüldüğünün siyasi sorumluluğu da Netanyahu’ya aittir. Gazze’de çocuğunu kaybeden Filistinli bir anne, evladının ölümüne yol açan kararları kimin aldığını sormakta, 7 Ekim’de çocuğunu kaybeden İsrailli bir baba kadar haklıdır. Her ikisine de doğruluğu bağımsız bir mahkemede sınanabilecek cevaplar borçluyuz.

UCM’nin yakalama kararına dayanak oluşturan suçlamalardan birini ele alalım. Mahkeme, sivilleri aç bırakmanın bir savaş yöntemi olarak kullanılmasından Netanyahu’nun cezai sorumluluğu olduğuna inanmak için makul gerekçeler bulunduğu kanaatine vardı. Gazze’de çocuğuna yiyecek bulamayan bir aile açısından mesele son derece somut. Gazze’ye ne kadar gıda gireceğine kim karar verdi? Bakanlar, bu kararların sonuçlarını ne zaman öğrendi? Öğrendiklerinde ne yaptılar?

Bu soruların cevapları kabine tutanaklarında, askerî talimatlarda ve tanıkların ifadelerinde aranmalı. İsrail’in görevi, bu kayıtları korumak ve mahkemeyle iş birliği yapmaktır. Adil yargılanmanın gereği de açıktır. Netanyahu aleyhindeki delillere itiraz edebilmeli, savunmasını yapabilmeli ve hâkimler, suçlamalar ispatlanamazsa beraat kararı verebilmelidir.

Lahey’deki soruya Iowa’dan cevap aranır mı?

Meselenin Türkiye’yi de ilgilendiren, hayli düşündürücü bir boyutu var. Middle East Monitor’un 20 Kasım’da aktardığı, Drop Site News tarafından elde edilen 2024 tarihli yazışmalara göre, İsrailli bir diplomat ABD’nin Iowa eyaletinin Başsavcısı Brenna Bird’e bütün masrafları karşılanacak bir İsrail gezisi teklif etmiş. Birkaç hafta sonra aynı diplomat, Bird’den eyaletin boykot karşıtı yasasını Türkiye’ye karşı işletmesini istemiş. Bird ayrıca İsrail hükümetinin talebi üzerine, UCM savcısının İsrailli yetkililere yönelik girişimini kınayan bir bildiriyi diğer bazı eyalet başsavcılarıyla birlikte imzalamış.

Lahey’de hâkimlerin önündeki delillere Iowa’dan cevap yetiştirmeye çalışmanın abesliği ortada. Iowa’da imzalanan bir bildiri, Gazze’de bir anneye çocuğuna ulaşacak gıdayı kimin kısıtladığını nasıl açıklayabilir? İsrail’in itibarına, o kararların alındığı toplantıların tutanaklarını bağımsız yargının incelemesine açmak, bu tür bildirilerden çok daha fazla katkı sağlar.

Hürmüz’den sofradaki ekmeğe

Netanyahu’nun siyasi tercihlerinin sonuçları Gazze’nin çok ötesine uzanıyor. Şubat ayında İsrail ve ABD İran’a saldırdı. İran’ın misillemesiyle Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiği neredeyse durma noktasına geldi. Kasım ayında bölge ülkeleri yeniden topyekûn bir savaşa sürüklenmemek için diplomasi yürütürken, Associated Press, Netanyahu’nun İran’a karşı yeni bir ortak hava harekâtı için Washington’a baskı yaptığını bildirdi. Washington saldırılara katılma kararından, Tahran ise gemilere yönelik saldırılarından sorumludur. Netanyahu da bu çatışmanın başlamasında İsrail’in payını ve bedelini başkalarının da ödediği yeni bir harekâtla ne elde etmeyi umduğunu açıklamalıdır.

Bu bedelin bir kısmı sofraya konan ekmeğe kadar yansıyor. Savaştan önce dünyada tüketilen petrolün yaklaşık beşte biri Hürmüz Boğazı’ndan geçiyordu. Uluslararası ticarete konu olan gübrede bu pay yüzde 30’a kadar çıkıyordu. Bir buğday üreticisini düşünün. Ekim zamanı gübre alıyor, hasatta biçerdövere mazot koyuyor, sonra ürününü değirmene götürmek için nakliye ücreti ödüyor. Aynı kriz, daha un fırına girmeden çiftçinin karşısına üç ayrı masraf kalemi olarak çıkabiliyor. O çiftçi İsrail seçimlerinde oy kullanmadı. Ama yeni bir savaş isteyenlere bunun bedelini kimin ödeyeceğini sormaya hakkı var.

Filistinlilerin bugün insani yardıma kesintisiz erişime, yarın da 1967 sınırları temelinde İsrail’le yan yana yaşayacakları bağımsız bir devlete ihtiyacı var. İsrailli çocukların güvenle büyümesi de Filistinli çocukların aynı güven içinde büyüyebilmesine bağlı. Gazze’de olanların kayda geçirilmesinde, tanıkların dinlenmesinde ve suçlanan kişinin savunmasını yapabileceği bir mahkemede delillerin incelenmesinde her iki halkın da menfaati var.

Yakalama kararının ikinci yıl dönümünde İsrail’in yeni hükümeti, ülke sınırlarının çok ötesinde karşılık bulacak bir taahhütte bulunabilir: “Kayıtları koruyacağız, bağımsız yargıyla iş birliği yapacağız ve çıkacak hükme saygı göstereceğiz.” diyebilir.

İsrail’in geleceği açısından hiçbir koalisyon pazarlığı, hiçbir 61’inci oy, bu sözü tutmaktan daha kıymetli değildir.

***

Dr. Egemen Bağış, Büyükelçi, T.C. Devlet ve AB Eski Bakanı, Başmüzakereci

Bu yazının İngilizce aslı 21 Kasım 2026’da Middle East Monitor’da yayımlandı.⁠

10Haber bültenine üye olun, gündem özeti her sabah mailinize gelsin.