Sardunya yapraklarıyla biyosensör geliştirip COP31’e sundular

Doç. Dr. Merve Keskin liderliğindeki ekip kalıcı zeka geriliği ve beyin hasarına yol açabilen bir çeşit kalıtsal hastalık olan fenilketonürinin (PKU) teşhisi için sardunya bitkisinin yapraklarından yararlanarak biyosensör oluşturdu.

Çevre 22 Kasım 2026

Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi (BŞEÜ) Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Müdür Yardımcısı Doç. Dr. Keskin'in liderliğini üstlendiği Gazi Üniversitesi Fen Fakültesi Kimya Bölümü öğretim üyeleri Prof. Dr. Fatma Arslan ile Araştırma Görevlisi Dr. Onur Can Bodur'dan oluşan ekip bebeğin topuk kanından tespit edilen ve genetik hastalık olan PKU'nun yenidoğanlardaki teşhisini kolaylaştırmak için Şubat 2025'te oluşturdukları projelerini Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığına (TÜSEB) sundu.

Nisan 2025'te projenin TÜSEB'den desteklenmeye hak kazanmasıyla çalışmalarına hız veren ekip sardunya bitkisinin yapraklarını kullanarak PKU hastalarında metabolize edilemeyen fenilalanin amino asidinin kandaki miktarını ölçebilen bir biyosensör geliştirdi.

Söz konusu biyosensörü insan kanıyla aynı kimyasal yapıdaki bir çözeltide deneyen ekip yüzde 95 doğruluk oranında sonuç elde etti.

Yakın zamanda klinik test aşamasına geçilmesi planlanan biyosensör Türkiye'nin ev sahipliğinde Antalya'da düzenlenen iklim değişikliğiyle mücadelede dünyanın en önemli organizasyonu olan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı'nda (COP31) katılımcılara tanıtıldı.

Hastalığın teşhisinin tek aşamaya indirilmesi planlanıyor

Proje yürütücüsü Doç. Dr. Merve Keskin AA muhabirine Türkiye'de her yıl 250-300 bebeğin PKU'yla dünyaya geldiğini söyledi.

Bu rahatsızlığın ortaya çıkmasında akraba evliliklerinin önemli risk faktörlerinden biri olduğunu vurgulayan Keskin, şöyle devam etti:

"PKU'nun teşhisinde normalde yenidoğanlardan alınan topuk kanı kullanılarak 2 aşamalı, 1 ay süren bir test uygulanıyor. Bu 2 aşamalı test, hem zaman kaybına hem de ekonomik yüke sebep oluyor. Biz de bu süreci tek basamağa indirerek doğru sonuç veren bir yöntem ortaya çıkarmak istedik."

Keskin, sensörde kullanılan gümüş nanopartiküllerin oluşturulmasında sardunya yapraklarından yararlandıklarını dile getirdi.

Normalde bu nanopartiküllerin kimyasal tekniklerle elde edildiğini belirten Keskin, "Ancak bu kimyasallar, çevre için son derece zararlı. Biz de sardunya yaprakları kullanarak, 'yeşil sentez' adını verdiğimiz teknikle hem atık yönetimini gerçekleştirdik hem de çevre dostu bir sensör elde ettik." dedi.

Keskin çalışmayı COP31'de tanıtmaktan gurur duyduğunu aktardı.

Projeye yoğun ilgi gösterildiğini ifade eden Keskin şöyle konuştu:

"Yerli ve yabancı ziyaretçilerimiz oldu. Tanıtım kartlarımızı ve broşürlerimizi onlara sunduk. Çalışmanın detaylarını anlattık. İlginç sonuçlar elde ettiğimizi söylediler. Özellikle bitkisel ürünlerin sensör gibi bir teknolojide kullanılması ilgiyle karşılandı."

10Haber bültenine üye olun, gündem özeti her sabah mailinize gelsin.