İddia: İran, İslamabad’da ABD’ye kendi barış teklifini yazılı sunacak

Amerikan ve İranlı müzakerecilerin cumartesi günü Pakistan’ın başkenti İslamabad’da görüşeceğine dair haberler var. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçı cuma günü İslamabad’a geldi. Amerika’dan ise Başkan Trump’ın başmüzakerecisi Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner İslamabad’a yola çıktı.

Ancak İran yönetimi içindeki bölünme ve fikir ayrılıkları artık çok belirgin ve Abbas Arakçı’nın Amerikan heyetine, daha önce Amerika’dan kendilerine iletilen yazılı metne karlı yazılı bir cevabi metin ileteceği yönünde haberler olmasına rağmen durum belirsiz.

İran liderleri arasında ABD ile görüşmeler konusunda yaşanan gerilimler bu hafta iyice gün yüzüne çıktı.

Anlaşmazlıklar Nisan ayı başlarında yapılan ilk görüşme turunda da belirgindi. Konuya yakın kaynaklara göre, arabulucular, İran’ın görüşmeye hazır olduğunu söylediği konular hakkında ABD’nin baskısıyla belirsiz cevaplar verdiğini belirtti.

Şimdi ise, ABD ile İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimlerin artmasıyla ve bu arada arabulucuların ikinci tur görüşmeleri düzenlemeye çalışmasıyla birlikte, İran liderliği içinde Amerikalılarla bir anlaşmaya varmak için ne kadar ileri gidileceği konusunda derin görüş ayrılıkları olduğu daha da netleşiyor. The Wall Street Journal bu konuda epey ayrıntılı bir haber yayınladı.

Beyaz Saray Basın Sözcüsü Karoline Leavitt Cuma günü Fox News’te yaptığı açıklamada, ABD elçileri Steve Witkoff ve Jared Kushner’in İranlı yetkililerle görüşmek üzere İslamabad’a gideceğini söyledi. “Başkan Yardımcısı JD Vance, müzakerelerde ilerleme olması durumunda seyahate hazır bekleyecek” dedi. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçı Cuma günü İslamabad’a geldi, ancak İran devlet medyası herhangi bir görüşme planlanmadığını söyledi.

İran Devrim Muhafızları Birliği’ne bağlı bir haber servisi olan Tasnim, ABD’yi yalan söylemekle suçladı. Tasnim, “Şu anda Amerikalılarla esasen hiçbir müzakere yok ve Arakçı’nın İslamabad’a yaptığı ziyaret Amerikalılarla müzakere etmek için değil,” dedi.

Ancak The New York Times’da yer alan bir haberde Arakçı’nın ABD’nin daha önce İran’a ilettiği yazılı metne karşılık bir yazılı metin sunacağını öne sürüldü.

The Wall Street Journal’ın haberine göreyse, Çatışmalar sırasında İran liderliği siyasi mesajlarında birlik gösterdi ve silahlı kuvvetleri üzerinde sıkı bir komuta ve kontrol sağladı. Ancak bu birlik, ABD ile yaptırımların kaldırılması için bir anlaşma yapma görevine yönelirken, muhtemelen zorlu tavizler vermeyi gerektirecek şekilde, yıpranmaya başlıyor gibi görünüyor.

Devrim Muhafızları’nda ve siyasi sistemin diğer yerlerindeki yeni güçlenen sertlik yanlıları ile İran’ın yıpranmış ekonomisini onarmaya daha çok odaklanan üst düzey yetkililer arasında bir güç mücadelesi yaşanıyor.

İran’daki sertlik yanlısı liderler, temsilcilerine uzlaşmamaları yönünde giderek daha fazla baskı uyguluyor. İran’ın en üst düzey müzakerecileri olan parlamento başkanları Muhammed Bağher Ghalibaf ve Arakçı’yı ilk tur görüşmelerde İran’ın nükleer programı hakkında konuşmaları nedeniyle yerel basın ve sosyal medyada eleştirdiler.

Pakistan’daki İran heyetinin bir parçası olan aşırı muhafazakâr milletvekili Mahmud Nabavian, Ghalibaf’ın görüşmeleri yönetme biçimini açıkça eleştirdi.

“Pakistan görüşmelerinde stratejik bir hata yaptık,” dedi sertlik yanlılarıyla aynı çizgide olan resmi bir haber ajansı olan Öğrenci Haber Ağı’na. “Nükleer meseleyi müzakereye açmamalıydık. Bunu yapınca düşman daha da cesurlaştı.”

Konuya yakın kaynaklara göre, Devrim Muhafızları’nın lideri Ahmed Vahidi de çok fazla taviz vermeye karşı çıkıyor.

Analistler, İran hükümeti içindeki ne kadarını kabul edeceği konusundaki farklılıkların İran’ın müzakere etmesini zorlaştırdığını söylüyor.

İlk görüşme turu Pakistan’da gece geç saatlere kadar sürdü. Bazı kaynaklara göre, bir noktada Kushner, Miami’de karma dövüş sanatları müsabakasını izlemek üzere olan Trump ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio’yu aramak için dışarı çıktı. Kaynaklara göre, İran döndüğünde ABD, İran’ın uranyum zenginleştirmeyi 20 yıl süreyle durdurması konusunda ısrar etti. Görüşmeler daha sonra sona erdi.

İran liderliğinin şeffaf olmayan iç işleyişi hakkında kesin sonuçlar çıkarmak zor. Sertlik yanlısı tavır, ABD’nin İran limanlarına uyguladığı ablukadan vazgeçmesini veya müzakere masasında başka tavizler vermesini sağlamayı amaçlıyor olabilir.

Tennessee Üniversitesi Chattanooga Kampüsü’nde İran güvenlik güçleri uzmanı ve yardımcı doçent olan Saeid Golkar, “Farklı güç merkezleri, herhangi bir resmi görüşmeden önce daha iyi tavizler elde etmeye çalışıyor,” dedi. “Daha fazla kaldıraç sağlamak için isteksizlik taktiği uyguluyorlar.”

Son kamuoyu tartışması, iki kamp arasında en az üçüncüsüydü; daha önce sertlik yanlısı hareketler, Körfez Arap komşularıyla ve Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimleri azaltmak için daha pragmatik yetkililerin çabalarını bastırmaya çalışmıştı. Trump, bu bölünmeleri görüşmelerin devam etmesinin önünde bir engel olarak gösterdi.

İsrail Ulusal Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü’ndeki İran araştırma programının direktörü Raz Zimmt, rejimin, bölünme algısının devam etmesine izin verirse, içeride savunmasız görünme riskiyle karşı karşıya kalacağını söyledi.

Zimmt, güçlü ve mevcut bir üst düzey liderin yokluğunun, zor kararlar alma riskini göze alıp grupları hizaya getirme yeteneğinin eksikliğini daha da artırdığını belirtti.

Mücteba Hamaney, babasının savaşın başında öldürülmesinin ardından en üst görevi üstlendiğinden beri görülmedi veya duyulmadı. ABD ve İsrail yetkilileri ve görüşmelerdeki arabulucular arasında, Hamaney’in tecrit edildiği, muhtemelen yaralandığı ve iletişim kuramadığı konusunda geniş bir fikir birliği var.

Tartışmaların şiddetlendiği bir dönemde Hamaney’in yokluğu, İran’ın şu anda geçmişte büyük ulusal güvenlik kararlarının nihai hakemi olacak türden bir figürden yoksun olduğunu vurguluyor.