Sırbistan’da demokratik devrim: Yolsuzluklar Vucic’in sonunu getirdi

Sırbistan’ın uzun süredir iktidarda olan milliyetçi ve güçlü lideri Aleksandar Vučić, neredeyse iki yıldır öğrencilerin öncülük ettiği sokak protestolarıyla sarsılan iktidarının ardından Pazar günü yapılan genel seçimlerde yenilgiyi kabul etti.

Sırbistan’daki yeni parlamento seçimi, komşu Macaristan’daki seçmenlerin Vučić’in yakın müttefiki olan popülist milliyetçi lider Viktor Orbán’ı sandıkta reddetmesinden sadece altı ay sonra gerçekleşti. Sırp lider, Macar müttefikinin otoriter yöntemlerinin çoğunu benimsemişti; nihayetinde yenilgiyi nezaketle kabul etme tavrını da aynen uyguladı.

Kazanan taraf olan “Öğrenci Listesi-Öğrenciler Kazandı” adlı yeni siyasi oluşumu tebrik ettiği şaşırtıcı derecede erken bir konuşma yapan Vučić, “Bu seçimleri kaybettiğimiz açık” dedi. Vučić, protestocu öğrencilerin belirlediği aday listesinin Sırbistan’ın 250 sandalyeli meclisinde en az 135 sandalye kazandığını, kendi partisinin ise 105 civarında sandalyede kaldığını belirtti.

Belgrad Sokaklarında Coşkulu Kutlamalar

Vučić’in konuşması, Sırbistan’ın başkenti Belgrad’ın merkezinde çoğunluğu gençlerden oluşan on binlerce kişinin coşkulu kutlamalarını başlattı. Sırp bayrakları sallayan ve tezahüratlar yapan kalabalık, araç kornaları ve gökyüzünü aydınlatan meşaleler eşliğinde birçoğunun hiç gelmeyeceğinden korktuğu bu yeni günü karşıladı.

24 yaşındaki mühendislik öğrencisi Miloš Milutinović, “Erişkin hayatımda ilk kez bir hükümet değişimi görüyorum. Aynı yönetim altında geçen bunca yıldan sonra nihayet özgür ve normal bir ülkede yaşayacak olmaktan dolayı çok mutluyum” ifadelerini kullandı.

Eski Sovyetler Birliği coğrafyası dışındaki Avrupa’da en uzun süre görev yapan lider olan Vučić, 2012’den bu yana hem cumhurbaşkanı hem de başbakan olarak Sırbistan siyasetinin en dominant figürüydü ve Pazar günkü seçimle birlikte başbakanlık makamına geri dönmeyi hedefliyordu.

Siyasi Dönüm Noktası ve Geçmişin Gölgesi

Seçim günü oy verme merkezlerinden gelen yaygın şiddet ve usulsüzlük haberlerinin ortasında birçoğu, Vučić’in 1990’lardaki Balkan savaşları sırasında Sırbistan’ın milliyetçi lideri olan eski akıl hocası Slobodan Milošević’in izinden gitmesinden korkuyordu. Milošević, 2000 yılındaki şaibeli seçimlerde zafer ilan etmiş, ancak kitlesel sokak protestoları onu yenilgiyi kabullenmeye zorlamıştı.

Sırbistan’ın komşusu Karadağ’dan eski bir diplomat olan Ratko Knežević, “Bu gece Sırbistan’da yaşanan şey sadece bir hükümetin seçim yenilgisi değil, 1987’de kurulan siyasi düzene vurulmuş tektonik bir darbedir” yorumunda bulundu. 1987 yılı, Milošević’in Kosova’yı ziyaret edip o dönem Sırbistan’ın bir parçası olan bölgedeki Sırpları Arnavutlara karşı savunma sözü verdiği yıldı.

Knežević, Milošević’in Sırbistan’ın tüm komşularını düşmana dönüştüren ve “iktidara yönelik her eleştiriyi vatana ihanet” sayan bir düzen kurduğunu belirterek “Vučić bu düzeni mükemmelleştirdi” dedi.

Dış Politika, Ekonomi ve Sandıktaki Tercihler

Buna karşın Rusya ve Avrupa Birliği ile ilişkiler ya da 2008’de Sırbistan’dan bağımsızlığını ilan eden Kosova’nın statüsü gibi birçok tartışmalı konuda Vučić’in partisi ile Pazar gününün galipleri arasında büyük bir görüş ayrılığı bulunmuyor. Sırbistan’ın durma noktasına gelen AB üyelik başvurusunu hızlandırmayı açıkça savunan tek parti olan Avrupalı Sırbistan, parlamentoya girmek için gereken %3’lük barajı aşamadı.

Seçim kampanyası boyunca muhalefet adayları Sırp halkının yaygın yolsuzluklardan duyduğu rahatsızlığı vurguladı.Vučić ise odağı inşa ettiği yeni otoyollarda ve nispeten güçlü olan ekonomide tutmaya çalıştı.

Ancak günün sonunda bu seçim, büyük ölçüde Vučić hakkında bir referanduma dönüştü. Vučić ve iktidardaki Sırp İlerleme Partisi (SNS) —seçim için adı “Aleksandar Vučić–Birleşik Sırbistan” olarak değiştirilmişti— muhalifleri tarafından büyük bir tepkiyle karşılanıyordu.

Belgrad’da Öğrenci Listesi lehine oy kullandıktan sonra konuşan 29 yaşındaki psikoloji öğrencisi Nina Đorđević, “SNS söküp atmamız gereken büyük bir kötülüktür. Hiç kimse bunca yıl iktidarda kalmamalı” dedi.

Seçmenlerin Farklı Bakış Açıları

Belgrad’daki sandıklarda Vučić’e oy verdiğini kabul eden kişi sayısı oldukça azdı ve oy verenler de tam isimlerini vermekten kaçındı.

Geçmişte Sırbistan’ın da parçası olduğu Yugoslavya Elçiliği’nde diplomat eşi olarak Pekin’de bulunan yaşlı bir kadın, 1989’daki Tiananmen Meydanı öğrenci protestoları ve bunların askeri müdahaleyle bastırılmasına dair deneyimlerinin kendisinde “tüm protestolara karşı bir korku” bıraktığını belirterek Öğrenci Listesi’ni desteklemekten çekindiğini söyledi.

Sadece ilk adını veren emekli subay Ivan ise “Öğrenciler siyaset yapmak yerine ders çalışmalı” diyerek Vučić’e oy verdiğini belirtti. Ivan ayrıca uluslararası bir mahkeme tarafından soykırımdan suçlu bulunan Sırp general Ratko Mladić’i kınamayı reddettiği için Vučić’e hayranlık duyduğunu ekledi. Mladić, Eylül ayında Lahey’deki gözaltı merkezinde hayatını kaybetmiş ve geçen ay Belgrad’da askeri törenle defnedilmişti.

“Halk Kendi Kaderini Eline Aldı”

Milošević’in Enformasyon Bakanı olarak siyasi kariyerine başlayan Vučić, siyasete “Büyük Sırbistan” fikrine bağlı radikal bir milliyetçi olarak adım atmış, ancak daha sonra görüşlerini bir miktar yumuşatmıştı. Buna rağmen eski patronunun kullandığı otoriter yöntemleri ve Sırpların mağduriyeti söylemini benimsemeye devam etti.

Vučić’in yenilgi konuşmasının ardından Belgrad Üniversitesi Kimya Profesörü ve Öğrenci Listesi adayı Radomir N.Saičić şu değerlendirmeyi yaptı:

“Kaderini kendi eline almaya karar vermiş bir halkı hiçbir güç sonsuza kadar bastıramaz. İster evinde ister uzakta olsun, neredeyse her Sırbistan vatandaşı oyunu kullandı ve bu ülkenin geleceğini önemsediğini gösterdi.”