Uçaklar saatlerce yerde kaldı: Eskiyen radar ve telsizler ABD’ye kaosu yaşattı

Amerika, eskiyen teknik altyapısını zamanında yenilememenin cezasını çok ağır biçimde çekti. Federal Havacılık İdaresi (FAA) ardı ardına gelen bazı radar ve telsiz arızaları sonrası ülkedeki bütün uçuşları durdurdu, uçaklara yerde kalmalarını emretti. Bu emir saatler sonra arızanın giderilmesi sonrası kaldırıldı ama bık arada binlerce e uçuş iptal oldu, onbinlerce yolcu havaalanlarına belirsizlik içinde kaldı.

Uçuş trafiğinin yeniden normale dönmesinden dakikalar sonra Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, cuma gecesi Beyaz Saray’da kürsüye çıkarak Kongre’yi sert bir dille eleştirdi. Duffy, benzer arızaların tekrar yaşanmasını önlemek için hayati önem taşıdığını belirttiği altyapı yenileme çalışmalarına tam bütçe ayırma konusunda yasa koyucuları ayak sürüdükleri için suçladı.

Gazetecilere konuşan Duffy, “Sistem arızalanmaya devam edecek,” diyerek sözlerini şöyle sürdürdü: “Kongre’nin bunu düzeltecek parayı vermesi için bu olayın daha kaç kez yaşanması gerekiyor?”

Duffy, hava trafik kontrolörlerinin tesisler arasında veri ve bilgi iletmek için kullandığı eski radar ve telekomünikasyon sistemlerinin saat 15.36 sularında aksamaya başladığını belirtti. Yetkililer, daha önce bir dizi iyileştirmeden geçirilen bu yaşlı sistemin aşırı yüklenmeye dayanamayarak çöktüğünü ifade etti.

Siber Saldırı Şüphesi ve Güvenlik Açıklaması

Duffy’nin yanında yer alan İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, iletişim kesintilerinin bir siber saldırıdan kaynaklandığına dair hiçbir emare bulunmadığını vurguladı. Ancak Mullin, “İncelemelerimiz sürüyor ve bu ihtimali tamamen göz ardı etmiyoruz,” diye ekledi ve süreç boyunca hiçbir yolcunun can güvenliğinin tehlikeye girmediğinin altını çizdi.

50 Milyar Dolarlık Acil Bütçe Talebi

Yaşanan bu kriz, Duffy’nin hava trafik kontrol sisteminin modernizasyonu için aylardır sürdürdüğü en az 30 milyar dolarlık ek fon kampanyasına yeni bir ivme kazandırdı.

Kongre, geçen yıl yaşlanan hava trafik tesislerini ve teknolojisini yenilemek amacıyla 12,5 milyar dolarlık bütçeyi onaylamıştı. Ancak on milyarlarca dolar daha talep eden Duffy, bu miktarı defalarca yalnızca bir “peşinat” olarak nitelendirdi. Cuma gecesi beklentiyi daha da yükselten Duffy, proje için artık 30 milyar dolar değil, 50 milyar dolar daha istediğini açıkladı. Duffy, Kongre’nin ve dolayısıyla bütçe kontrolünün Cumhuriyetçilerden Demokratlara geçeceği yıl sonundan önce bu fonun acil durum bütçesi olarak sağlanması gerektiğini savundu.

Bazı Demokrat milletvekilleri, FAA’nın bugüne kadar verilen parayı ne kadar verimli ve etkili kullandığını şimdiden sorgulamaya başladı. Buna karşın Duffy, devasa bir nakit akışı sağlanmadan bakanlığının ülkenin hava trafik kontrol sisteminde köklü bir yenileme yapmasının beklenemeyeceğini uzun süredir dile getiriyor.

Yüzyılın En Uzun İkinci Uçuş Yasağı

Cuma günkü ulusal uçuş yasağı, FAA’nın bu yüzyılda aldığı yalnızca üçüncü genel durdurma kararı oldu. Bu kesinti, New York’taki Dünya Ticaret Merkezi’ne düzenlenen terör saldırılarının ardından 11 Eylül 2001’de ilan edilen yasağın ardından, yüzyılın en uzun ikinci uçuş durdurma kararı olarak kayıtlara geçti. FAA, pilotları güvenlik sorunlarına karşı uyaran sistemdeki bir arıza nedeniyle 11 Ocak 2023’te de daha kısa süreli bir uçuş yasağı uygulamıştı.

Havalimanlarında Kaos ve İptaller

Cuma günü verilen karar, neredeyse tüm kalkışları durdurarak ülke genelindeki havalimanlarında binlerce yolcunun mahsur kalmasına yol açtı. Bazı uluslararası uçuşların kalkış izni alabilmesine rağmen, yüzlerce sefer başka havalimanlarına yönlendirildi ve çok daha fazlası iptal edildi. Gecikmeler ve iptallerin ortasında pek çok yolcu uçaklardan indirildi veya evlerine dönmeleri istendi.

Ulaştırma Güvenliği İdaresi (TSA) verilerine göre, sıradan bir günde havalimanı güvenlik noktalarından 2 milyondan fazla kişi geçiyor; kurum perşembe günü ise yaklaşık 2,5 milyon yolcuyu taramadan geçirmişti. Havacılık takip sitesi FlightRadar24’e göre, ulusal yasak ilan edildiği sırada ABD havalimanlarına doğru seyir halinde olan 1.000’den fazla uçak havadaydı. Uçuş takip uygulaması Flighty ise günün geri kalanı için planlanmış 30.000’den fazla iniş ve kalkış bulunduğunu bildirdi.

Yolcular Belirsizlik İçinde Bekledi

Cuma öğleden sonra kalkış için bekleyen yolcular tam bir belirsizlik içinde kaldı. Denver Havalimanı’nda yolcular valizleriyle birlikte uçaklardan indirildi. Birkaç yolcu ertesi gün için yeni bilet ayarlamaya başlarken, çoğunluk herhangi bir güncelleme haberi alabilmek için sabırla bekledi. Southwest Havayolları’nın bir kabin memuru, yolculara havayolunun 30 dakika içinde yeni bir bilgilendirme beklediğini anons etti.

FAA, ülke genelindeki bu yasak duyurusunu yayımlamadan hemen önce ekipman arızalarını gerekçe göstererek Chicago’daki O’Hare ve Midway havalimanlarına yapılan uçuşları durdurmuş; Newark, Las Vegas, Teterboro, Orlando,Houston ve Phoenix havalimanlarında da ekipman kaynaklı kalkış gecikmeleri yaşandığını bildirmişti.