Ankara’da Libya barışı mesaisi: Trablus ve Bingazi orduları birleşiyor

Türkiye’nin ev sahipliğinde yürütülen ‘Tek Libya’ görüşmelerinde diplomasi trafiği hızlandı. Trablus ve Bingazi temsilcileri Sirte’yi ortak askeri merkez yapma, “Ordu Genel Komutanlığı Konseyi” kurma ve askeri mutabakatı öne alma konusunda uzlaştı.

Türkiye ile Libya arasında 2019 yılında imzalanan Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat Muhtırasının geçen hafta salı günü Bingazi’deki Temsilciler Meclisi’nde de onaylanmasının ardından Ankara, Libya’daki Trablus ve Bingazi yönetimlerini birleştirme çabalarına hız verdi. Trablus merkezli Ulusal Birlik Hükümeti ile Bingazi merkezli Ulusal İstikrar Hükümeti arasındaki bölünmüşlüğü sona erdirme ve kurumları tek çatı altında toplama çabaları kapsamlı bir diplomasi trafiğine dönüşmüş durumda.

Libya Savunma Bakanı Korgeneral Abdusselam Zubi ve Libya Ulusal Ordusu Genel Komutan Yardımcısı Orgeneral Saddam Hafter cuma günü Ankara’da bir araya geldi, toplantıda Libya ordusunun birleştirilmesi, Sirte’de ortak askeri komutanlık kurulması ve ABD inisiyatifiyle geliştirilen askeri çerçevenin hayata geçirilmesi masaya yatırıldı.

BAE, Mısır ve Katar temsilcilerinin de takip ettiği Ankara’daki temaslarda Libya Observer’ın haberine göre askeri entegrasyonu merkezine alan bir plan taslağı masaya yatırıldı. Taslak Sirte’nin ortak askeri komutanlık merkezi olmasını, Halife Hafter’e ait ‘Genel Komutan’ unvanının kaldırılarak Zubi ve Saddam Hafter’in eş başkanlığında yeni bir ‘Ordu Genel Komutanlığı Konseyi’ kurulmasını ve Savunma Bakanlığına bağlı “Güney Koruma Gücü” oluşturulmasını öngörüyor. Seçimlere kadar Başkomutanlık makamının askıya alınmasını içeren bu düzenlemeyle kararların tekelde toplanması engellenmek isteniyor.

Araby al-Jadeed ve Arabic Post’un aktardığı bilgilere göre ise görüşmelerdeki temel kilitlenme kurumların bağlanacağı makam ve anlaşmanın niteliğinde oldu. Zubi ordunun Savunma Bakanlığına bağlanmasını ve yalnızca askeri anlaşmanın imzalanmasını isterken Hafter yapının Başkanlık Konseyine bağlanmasında ve siyasi ile askeri anlaşmaların aynı anda imzalanmasında ısrar etti. Müzakerelerdeki bu kilitlenme Türkiye ve BAE’nin siyasi anlaşmanın daha sonra yapılacağına dair Hafter’e garanti vermesiyle aşıldı ve önceliğin askeri mutabakata verilmesine karar kılındı.

Trablus ile Bingazi arasındaki yumuşama adımları kapsamında Bingazi’deki Temsilciler Meclisi’nin Başkanı Salihin Abdünnebi’nin de yarın (27 Ekim) Trablus’a 3 günlük resmi ziyaret yaparak Ulusal Birlik Hükümeti yetkilileriyle bir araya geleceği öğrenildi. Abdünnebi ekim ayının başında, 12 yıldır bu koltukta oturan Akila Salih’in yerine meclis başkanlığına seçilmişti.

Bu arada ABD Dışişleri’nden Kathimerini gazetesine yapılan açıklamada “Doğu Akdeniz’deki ortaklarımız dahil olmak üzere tüm ülkeleri, deniz yetki alanlarına ilişkin anlaşmazlıklarını iyi niyetli müzakereler yoluyla çözmeye teşvik ediyoruz” dendi. Açıklamada “Her türlü kışkırtıcı davranıştan kaçınılması” ifadesi de yer aldı.

Libya’nın BM tarafından tanınan Ulusal Birlik Hükümeti’nin Başbakanı Abdulhamid Dibeybe, Mısır İstihbarat Başkanı Hasan Reşad ile yaptığı telefon görüşmesinde Mısır’ın deniz yetki alanlarıyla ilgili endişelerini ele almaya ve bu konuda görüşmeye hazır olduklarını belirtti. Meclis’in Trablus ve Ankara arasında imzalanan anlaşmayı onaylaması Mısır’ın tepkisini çekmiş, Kahire yönetimi kararı tanımadıklarını duyurmuştu. Türkiye Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler de “Mısır ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin bir anlaşma imzalamaya hazırız” demiş, Kahire’nin Türkiye ile böyle bir anlaşma imzalaması halinde Yunanistan’la yapabileceği muhtemel bir anlaşmaya kıyasla yaklaşık 15 bin kilometrekare daha geniş deniz yetki alanına sahip olacağını dile getirmişti. Bu arada Libya Ulusal Ordusu Genel Komutan Yardımcısı Saddam Hafter’in dün Mısır’ın başkenti Kahire’ye gittiği öğrenildi.

Libya’da Trablus ve Bingazi merkezli iki ayrı yapının ortaya çıkışı 2011’de Muammer Kaddafi rejiminin devrilmesinin ardından ülkede siyasi istikrarın sağlanamamasına dayanıyor. 2014’te yapılan seçimlerin ardından derinleşen siyasi kriz, batıda Trablus merkezli yönetim ile doğuda Bingazi veTobruk’taki Temsilciler Meclisi ile Halife Hafter liderliğindeki askerî güçler etrafında şekillenen iki ayrı yapının ortaya çıkmasına yol açtı. Kasım 2019’da Türkiye ile Trablus’taki Fayiz es-Serrac hükümeti arasında deniz yetki alanları anlaşması imzalandığında Libya şiddetli bir iç savaşın içindeydi. Türkiye, Birleşmiş Milletler tarafından tanınan Trablus hükümetine askerî danışmanlık ve ekipman desteği sağlayarak Hafter güçlerinin Trablus’u ele geçirme girişiminin 2020’de püskürtülmesinde önemli rol oynadı.

Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri ve Rusya’dan destek alan doğudaki Hafter cephesi ile Temsilciler Meclisi Başkanı Akile Salih ise Türkiye ile yapılan anlaşmanın meşruiyetini reddetti. Böylece Libya’daki siyasi ve askerî bölünme, Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanları ve enerji kaynakları üzerindeki rekabete de yansıdı.

2020’de ateşkes sağlanmasına rağmen ülkenin doğusu ile batısı arasındaki ayrılık devam ederken Ankara doğudaki aktörlerle de ilişkilerini temasa geçerek ilişkilerini geliştirdi. Anlaşmanın yıllar sonra doğudaki Temsilciler Meclisi tarafından da onaylanması, Ankara’nın diplomatik zaferi olarak değerlendiriliyor.

Ankara ile Trablus arasında imzalanan ve Libya meclisinin onayladığı anlaşma “adaların anakaralar kadar kıta sahanlığı veya münhasır ekonomik bölge (MEB) üretemeyeceği” tezine dayanıyor. Bu teze göre Girit gibi adalara kısıtlı deniz yetki alanı tanındığından Mısır’ın Türkiye ve Libya ile yapacağı bir sınırlandırma anlaşmasında Kahire çok daha geniş MEB alanına kavuşuyor. Buna karşın Atina yönetimi uluslararası hukukta adaların da anakaralar gibi tam yetkili deniz alanına sahip olduğunu savunuyor. Mısır’ın Yunanistan tezlerini esas alan bir sınırlandırmayı kabul etmesi durumunda ise Girit Adası’na tam yetki verileceğinden; Mısır, Doğu Akdeniz’deki potansiyel deniz yetki alanından önemli ölçüde feragat etmiş ve daha dar bir alana razı gelmiş oluyor. 

Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler, mayıs ayında SAHA 2026 Fuarı için İstanbul’a gelen Hafter ve Zubi’yi İstanbul’da ağırlamıştı.