ATM kuralları değişti: Kartını geç iptal ettiren de zarara ortak olacak

Banka müşterilerinin ATM (Otomatik Vezne Makinesi) işlemlerinde sıkça karşılaştığı para unutma, kart kopyalama ve sistemsel arıza sorunları, hukuki boyutuyla yeniden gündeme geldi. 

Yargıtay tarafından verilen kararlar; ATM’de başkasına ait unutulan varlıkların alınmasından teknik arızalardan doğan zararlara kadar tarafların hak ve yükümlülüklerini somut netlikte ortaya koyuyor. Uyuşmazlıkların çözümünde ise kamera görüntüleri ve dijital işlem kayıtları belirleyici rol oynuyor.

Yargıtay Ceza Dairelerinin yerleşik içtihatlarına göre, bir başkasının ATM haznesinde unuttuğu paranın veya cihaz üzerinde kalan kartın alınarak kullanılması suç kabul ediliyor. 

Yüksek mahkeme, hazinede unutulan parayı “sahipsiz mal” olarak nitelendirmiyor; paranın mülkiyetinin ve zilyetliğinin asıl sahibinde olduğunu, bankanın da bu değerleri koruma yükümlülüğü bulunduğunu vurguluyor.

Bu doğrultuda ATM’de bırakılan parayı alan ya da açık kalan ekrandan işlem yapan kişiler hakkında Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamında “Hırsızlık” veya “Banka veya Kredi Kartlarının Kötüye Kullanılması” suçlarından adli işlem uygulanıyor.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili dairelerin kararlarında, müşterilerin ihmalleri de kusur oranına dahil ediliyor. ATM’de kartını unutan ya da kartı cihaz tarafından tutulan müşterilerin durumu vakit kaybetmeden bankaya bildirmesi gerekiyor.

Kartın unutulması ile yetkisiz üçüncü kişilerin hesaptan işlem yapması arasında makul bildirim süresinin aşılması durumunda, hesap sahibi “ağır kusurlu” sayılabiliyor. Bu durumda, bildirimde geciken müşterilerin oluşan maddi zararın tamamını bankadan tazmin etmesi mümkün olmuyor.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararlarında, ATM’lerde meydana gelen teknik aksaklıklar ve dolandırıcılık yöntemlerine karşı bankalara “objektif özen yükümlülüğü” yüklüyor. 

Paranın hazinede kalması, sistemsel arızalar veya ATM’lere takılan kopyalama aparatları gibi durumlarda bankalar güven kurumu olmaları sebebiyle birinci derecede sorumlu tutuluyor.

Müşterinin kasıtlı veya ağır kusurlu davranışının ispatlanamadığı hallerde, kopyalama veya sistemsel hata nedeniyle oluşan maddi kayıplar banka tarafından tazmin ediliyor.

ATM uyuşmazlıklarında olayın gerçekleşme biçimini ve sorumluları tespit etmek amacıyla dijital veriler esas alınıyor.

İşlemin tam zamanı, paranın alıkonulup alıkonulmadığı ve işlem anındaki kişi bilgileri kamera görüntüleri ile elektronik işlem log (kayıt) verileri üzerinden inceleniyor. Bu kayıtlar, mahkemelerde olayın aydınlatılması ve tarafların kusur oranının belirlenmesi için temel delil niteliği taşıyor.

ATM’lerin müşteri kartına el koyması (kart yutması), hem güvenlik protokollarından hem de teknik arızalardan kaynaklanabilen otomatik bir koruma mekanizmasıdır. Cihazların kartı alıkoymasının başlıca nedenleri şunlardır:

Hatalı Şifre Denemeleri: Kart şifresinin üst üste 3 kez yanlış girilmesi durumunda ATM, güvenlik sebebiyle karta el koyar.

İşlem Süresinin Aşılması: İşlem tamamlandıktan veya iptal edildikten sonra kartın verilen süre içinde hazneden alınmaması halinde cihaz kartı içeri çeker.

Kayıp ve Çalıntı Bildirimi: Hakkında kayıp, çalıntı veya ihbar kaydı bulunan kartlar ATM’ye takıldığında sistem kartı alıkoyar.

Son Kullanma Tarihinin Dolması: Kullanım süresi sona ermiş veya banka tarafından engellenmiş kartlar iade edilmez.

Teknik ve Fiziksel Arızalar: Cihazdaki mekanik kart okuyucu arızaları, elektrik kesintileri veya yazılımsal kilitlenmeler kartın haznede kalmasına yol açabilir.

Dış Müdahale ve Düzenek Şüphesi: ATM’nin kart giriş noktasına dolandırıcılık amacıyla yerleştirilen yabancı aparatlar kartın sıkışmasına neden olabilir.

ATM’nin kartı yutması durumunda mağduriyet yaşanmaması için müşterilerin vakit kaybetmeden bankanın müşteri hizmetlerini arayarak kartı kullanıma kapatması ve durum bildirimi yapması hukuki açıdan önem taşır.

Yargıtay’ın bu emsal kararlarıyla birlikte ATM’lerde adeta yeni bir dönem  resmen başladı.

 Artık işlemler yalnızca teknik bir prosedür olmaktan çıkıp, hem bankalar hem de müşteriler için bağlayıcı sorumluluk kurallarına dönüşüyor. 

Uzmanlara göre, ATM başında unutulan parayı almak ya da kartı zamanında iptal ettirmemek gibi farkında olunmadan yapılan ihmaller, doğrudan ağır cezai yaptırımlar veya maddi kayıplar getirebiliyor. Tüketicilerin mağdur olmamak adına ATM kullanımındaki bu değişen hukuki sınırlara ve güvenlik bildirim sürelerine azami özen göstermesi gerekiyor.