AYM genelevlerin 96 yıllık yasal dayanağını iptal etti

Anayasa Mahkemesi seks işçiliğinin devletin gözetim ve denetimi altında yapılmasına yasal dayanak oluşturan 96 yıllık kanun hükmünü iptal etti. Kararda seks işçiliğine yönelten yoksulluk, istismar ve ekonomik zorunluluklara dikkat çekildi, devletin görevinin kişileri seks işçiliğine iten yapısal nedenlerle mücadele etmek olduğu vurgulandı.

Gündem 17 Kasım 2026

Anayasa Mahkemesi (AYM), devletin gözetimi ve denetimi altında fuhuş yapılmasına olanak sağlayan 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'nun 128'inci maddesini iptal etti. 16 Temmuz 2026'da oybirliğiyle alınan karar, 17 Kasım tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Mahkeme, düzenlemenin kişilerin maddi ve manevi varlığını koruma yükümlülüğüyle bağdaşmadığına hükmetti.

24 Nisan 1930 tarihli Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'nun 128'inci maddesi, Sağlık Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığına devlet denetimi altında fuhuş yapılmasına ilişkin düzenleme ve denetim yetkisi veriyordu. AYM, söz konusu hükmün Anayasa'nın devletin temel amaç ve görevlerini düzenleyen 5'inci maddesine ve kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkını güvence altına alan 17'nci maddesine aykırı olduğuna karar verdi.

İptal kararının yürürlüğe girmesi için ileri bir tarih belirlenmedi. Böylece düzenleme, kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı 17 Kasım 2026 itibarıyla yürürlükten kalktı.

İptal kararına konu düzenleme, konut ve işyerlerinin belirli sürelerle kapatılarak mühürlenmesine ilişkin idari işlemlere karşı açılan davalar kapsamında gündeme geldi.

Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 3'üncü İdari Dava Dairesi, Mardin 3'üncü İdare Mahkemesi ve Danıştay Dördüncü Dairesi, bu işlemlerin dayanağını oluşturan kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle AYM'ye başvurdu.

Başvurularda, Sağlık Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığına verilen düzenleme yetkisinin sınırlarının kanunda yeterince belirlenmediği, genelevlerin faaliyetleri ve seks işçilerinin tabi olacağı koşullara ilişkin temel çerçevenin yasayla çizilmediği belirtildi.

Üç başvuruyu birleştirerek inceleyen AYM, düzenlemeyi Anayasa'nın 5'inci ve 17'nci maddeleri kapsamında değerlendirdi.

AYM'nin gerekçeli kararında, seks işçiliğinin yalnızca bireysel tercih çerçevesinde değerlendirilemeyeceği, kişilerin içinde bulunduğu sosyal ve ekonomik koşulların da dikkate alınması gerektiği belirtildi.

Yoksulluk, ekonomik zorunluluk, istismar ve insan ticareti gibi nedenlerle seks işçiliğine yönelen kişilerin rızalarının ne ölçüde özgür olduğunun tartışmalı olduğuna işaret edildi. Mahkeme, fiziksel, ruhsal veya cinsel istismar ile sosyal ve ekonomik koşulların etkisi altında verilen rızanın özgür iradeye dayandığının kabul edilmesinin güç olduğunu kaydetti.

Kararda ayrıca seks işçiliğinin meslek olarak tanınmasının, insan bedeninin ve özellikle kadın bedeninin ekonomik bir pazarın konusu hâline getirilmesi sonucunu doğurabileceği değerlendirmesine yer verildi.

Mahkeme, devletin görevinin seks işçiliğini yalnızca yasal çerçevede düzenlemek ve denetlemekle sınırlı olmadığını vurguladı. Kararda, kişileri bu alana yönelten yapısal sorunların ortadan kaldırılması için etkili sosyal politikaların hayata geçirilmesi ve aracılık yapan kişi ve örgütlerle mücadele edilmesi gerektiği ifade edildi.

Kamu sağlığı ve güvenliğinin korunması amacıyla seks işçiliğinin devlet denetimine alınmasının, bu faaliyeti insan onuruyla bağdaşır hâle getirmeyeceği belirtildi. Kişilerin ekonomik çaresizliğinden yararlanılan bir alanın devlet tarafından düzenlenmesinin, bireyi koruma yükümlülüğüyle çeliştiği sonucuna varıldı.

AYM, gerekçesinde şu ifadeleri kullandı:

“Bu itibarla insan onuru geride bırakılarak devletin gözetim ve denetimi altında fuhuş yapılmasına imkân tanıyan kuralın devlete yüklenen, kişilerin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkının etkili bir şekilde korunabilmesi yönündeki pozitif yükümlülükle bağdaşmadığı sonucuna varılmıştır.”

Kararda, fuhşa zorlamanın insanlık dışı veya onur kırıcı muamele olduğu konusunda tereddüt bulunmadığı belirtilirken, yetişkin bireylerin kendi rızalarıyla fuhuş yapmasının korunması gereken bir değer olup olmadığına ilişkin tartışmaya da yer verildi.

Mahkeme, kişinin bedeni üzerinde tasarruf yetkisinin bulunmasının, bu yetkinin sınırsız biçimde kullanılabileceği anlamına gelmediğini kaydetti.

AYM'nin iptal kararı, Türkiye'deki bütün genelevlerin doğrudan kapatılması anlamına gelmiyor. Karar, devletin gözetim ve denetimi altında fuhuş yapılmasına yasal dayanak oluşturan hükmü ortadan kaldırıyor.

Bununla birlikte mevcut idari düzenlemelerin nasıl uygulanacağı, kayıtlı çalışanların hukuki statüsünün nasıl etkileneceği ve genelevlerin faaliyetlerine ilişkin süreçlerin nasıl şekilleneceği henüz açıklığa kavuşmuş değil.

10Haber bültenine üye olun, gündem özeti her sabah mailinize gelsin.