ABD'nin Maryland eyaletinden Anna Lee Dozier, ikinci el mağazasından 4 dolara satın aldığı vazonun bin 200 yıllık Maya eseri olduğunu yıllar sonra öğrendi.
Meksika Ulusal Antropoloji Müzesi’ndeki benzer eserler fark ettikten sonra araştırmaya başlayan Dozier eserin MS 200-800 yıllarına ait olduğunu öğrendi. Meksika büyükelçiliğine teslim edilen vazo, müze koleksiyonuna katıldı.
Dozier bir ikinci el dükkanının indirim reyonunda bulduğu vazoyu Meksika’yı çağrıştıran tasarımı nedeniyle ilgi çekici buldu. Vazo için “Eski görünüyordu ama antika değil, belki 20-30 yıllık” diyen Dozier yıllarca vazoyu evindeki rafta sergiledi.
Bir sivil toplum örgütü adına Meksika’da çalışan Dozier, 2024 yılında bir iş seyahati kapsamında Meksika Ulusal Antropoloji Müzesi’ni ziyaret etti. Müzedeki bazı eserlerin evdeki vazosuna şaşırtıcı derece benzediğini fark eden Dozier, araştırmaya başladı.
Dozier ilk aşamada Meksika’daki müze görevlileriyle iletişime geçse de duruma şüpheyle yaklaşıldı. Bunun üzerine müze tarafından Washington DC’deki Meksika büyükelçiliğiyle iletişime geçmesi istendi. Vazonun fotoğraflarını ve ölçülerini büyükelçiliğe ileten Dozier’e elçiliğin yanıtı gecikmedi.
Elçilikten gelen mailde “Tebrikler, vazo gerçek ve geri istiyoruz” yazıyordu. Analizlere göre vazonun MS 200 ile 800 yılları arasına, Maya uygarlığının doruk dönemine ait olduğunu doğruladı.
Dozier eseri geri verme konusunda hiç tereddüt etmedi. “Üç küçük oğlum var ve bin yılı aşkın süredir ayakta kalan bu vazoyu benim kıracağımdan korkuyordum” diye anlattı. Eseri internette satmak yerine iade etmenin çok daha iyi hissettirdiğini de sözlerine ekledi.
Meksika’nın Washington Büyükelçisi Esteban Moctezuma Barragan, X’te yaptığı paylaşımda “Maya tarihimizin değerli bir tanığı eve dönüyor” dedi ve eserin Dozier sayesinde ülkenin müze koleksiyonuna kazandırılacağını belirtti. Dozier ise bu süreçte oynadığı rolden duyduğu memnuniyeti şu sözlerle ifade etti: “Geri dönüş hikayesinin bir parçası olmaktan çok mutluyum.”