La Diva Turca: Türkiye’nin dünya çapında yıldızı Leyla Gencer

Leyla Gencer, Türkiye'nin 20. yüzyılda uluslararası çaptaki en büyük yıldızı. 2008 yılında Milano'da hayata veda eden Gencer ne yazık ki Türkiye'de hak ettiği kadar tanınmıyor. Bunda kuşkusuz müfredatın da suçu var. Dünya çapında şöhrete sahip Devlet Sanatçısı unvanlı Gencer'i saygıyla anıyoruz.

Kültür Sanat 10 Mayıs 2023
Bu haber 1 yıl önce yayınlandı
Leyla Gencer kariyeri boyunca çok sayıda operada başrolde yer aldı.

10 Mayıs 2008… Milano’nun dünyaca ünlü La Scala Operası’nda şef, temsil sırasında bir anons yapıyor. Tüm salon ayağa kalkıp derin bir sessizlik içerisinde saygı duruşunda bulunuyor. La Scala tarihine damga vuran Leyla Gencer’in ölüm haberi sadece o salonda değil, vatanı Türkiye’de ve dahi tüm dünyada derin bir üzüntüyle karşılanıyor. La Diva Turca olarak anılan ve uzun yıllar boyunca La Scala’nın sanat direktörlüğünü üstlenen La Scala, Cumhuriyetin en başarılı sanatçılarından biri olarak da hafızalara yer etti. Öyle ki Gencer, uzun yıllar boyunca Nazım Hikmet ile birlikte Batı’da tanınan en önemli Türk sanatçılarından biri oldu.

10 Ekim 1928 yılında Ayşe Leyla Çeyrekgil, Polonezköy’de varlıklı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmişti. Polonya’dan İstanbul’a göçen ailelerden birine mensup annesi, Gencer’in ilk öğretmeni oldu. Babası, İstanbul’da farklı işletmelere sahip bir tüccardı. Lale Sineması’nın işletmecisi olan babasını genç yaşta kaybeden Leyla Gencer, İtalyan Lisesi’ni bitirdikten sonra İstanbul Konservatuvarı’nda şan eğitimi aldı.

Cemal Reşit Rey’in öğrencisi

Müzikal eğitimi sırasında Muhittin Sadek ve Cemal Reşit Rey’in öğrencisi olan Leyla Gencer’in kaderi ünlü soprano Giannini Arangi-Lombardi ile tanışması sonrasında değişir. Lombardi’den özel ders alabilmek için Ankara’ya taşınan Leyla Gencer, Pietro Mascagni’nin ünlü eseri ‘Cavalleria Rusticana’ ile opera dünyasına ilk adımını atar. 1950’de başlayan Ankara Devlet Operası’ndaki sanat yaşamı sekiz yıl boyunca devam eder. Bu süre zarfında ABD başkanları Harry Truman ve Eisenhower, Yugoslavya devlet başkanı Josip Broz Tito, İran Şahı Rıza Pehlevi ve Prenses Süreyya’nın karşısında da hayranlık uyandıran perfromanslar sergiler.

Diva dünyaya açılıyor

İlk kez 1953 yılında Türkiye ile İtalya arasında yapılan karşılıklı anlaşma çerçevesinde bu ülkeye giden Leyla Gencer’in Roma’da sergilediği performans radyolarda canlı olarak yayınladı ve büyük beğeni topladı. Burada yakaladığı başarı sonrası Napoli’deki yaz festivaline davet alan Gencer, adını yavaş yavaş çizmenin dört bir yanında duyurmaya başlar. Ertesi yıl yine Napoli’de ‘Madam Butterfly’ operasında gösterdiği başarıyla yıldız mertebesine çıkan Gencer, şehirde Napolili Türk olarak anılmaya başlar. Gencer, operanın anavatanında artık tartışılmaz bir yıldızdır. Hemen peşinden Verdi’nin ‘La Traviata’ operasında Violetta’yı canlandıran Gencer, Napoli’nin yanı sıra Roma, Palermo, Trieste, Torino ve Varşova gibi kentlerde sahne alır.

Yeni dünyaya yelken açıyor

Polonezköy’de geçen çocukluk yıllarında Leyla Gencer’in en sevdiği şey evlerinin bahçevanın kollarında havaya fırlatılmaktı. Uçmak hissi ve onunla bağlantılı olarak özgürlük, daha küçüklükten Leyla Gencer’in karakterinde önemli bir iz bırakmıştı. Gencer, bu hissinin peşinden gitmek konusunda hayatı boyunca hep kararlı oldu. Yeni dünyaya, San Francisco’ya doğru çıktığı yolculuk da işte tam da böyle maceraydı. 1956’da dönemin önemli sopranosu Renata Tebaldi’nin katılamaması üzerine Gencer, San Francisco’ya, ‘San Francesca da Rimini’ operasında rol almak üzere gider. Bu dönem, San Francisco’da ‘La Traviata’ ve ‘Lucia di Lammermoor’ operasında başrolde yer alır. Üstelik sonraki yıllarda da sık sık mukayese edileceği Maria Callas’ı geride bırakarak…

La Diva Turca Leyla Gencer

Ve büyük hedef doğru adım adım

Pasifik kıyılarında yakaladığı başarı elbette Leyla Gencer için yeterli bir seviye olmayacaktı. Şöhreti okyanusu aşan Gencer’in en büyük hedefi operanın anavatanındaki bir sanat mabedinde sahne almaktır. 26 Ocak 1957 tarihi Leyla Gencer’in bu hedefine ulaştığı gün oldu. O artık La Scala’yı dolduran sanatseverlerin karşısıda performansını sergilemektedir. Fransız besteci Poulenc’in ‘Carmelitlerin Diyaloğu’ operasının dünya prömiyerinde başrolle sahneye çıkan Gencer’in, La Scala ile son nefesine kadar sürecek olan hikâyesi o gece başladı. 1958 yılına kadar Ankara Devlet Operası’nın kadrolu sanatçısı olan Gencer’in kadrosu o yıl iptal edilir ve sanatçı İtalya’ya yerleşir.

Kariyerinin zirvesinde bir soprano

1960’lar Leyla Gencer’in kariyerinde her manada zirveye ulaştığı bir dönem oldu. Sadece operanın başyapıtları değil örneğin Belli’nin neredeyse 150 yıldır sahnelenmeyen ve unutulmaya yüz tutmuş eseri ‘Beatrice di Tanda’yı da sahneye taşıyacaktı. Öyle ya o Leyla Gencer’di ve ne sahnelese insanlar büyük bir hayranlıkla izlemek için La Scala’ya gelecekti. Zaten tam da böyle olmuştu. 1970’lerde de başarılı performanslara imza atmayı sürdüren Leyla Gencer 1985 yılında sahnelere veda etme kararı aldı. Ancak bu, sahnelerden kopacağı anlamına gelmiyordu. La Scala’da genç kuşakların eğitiminde önemli roller üstlenen Leyla Gencer, İKSV’de de öncü bir isim oldu. 1988 yılında Devlet Sanatçı unvanı kazanan Leyla Gencer, 1995 yılından bu yana kendi adıyla anılan Uluslararası Leyla Gencer Şan Yarışması’nı da hayata geçirdi. Bu yarışma günümüzün çok sayıda yıldız sopranosunu sanat dünyasına kazandırdı. Bunlardan biri de Mısır doğumlu Fatma Said.

10 Mayıs 2008’de Milano’da hayatını kaybeden Leyla Gencer’in külleri, dünyanın en güzel kenti olarak andığı İstanbul’da Boğaz sularıyla buluştu. 2004 yılında Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından 1000 yılın Türkleri özel koleksiyonunda adına hatıra parası bastırılan Leyla Gencer, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk uluslararası yıldızı olma özelliği de taşıyordu. Onun müzik dünyasında yakaladığı başarıların benzerini on yıllar boyunca erişebilen olmadı. Ancak ne üzücüdür ki Leyla Gencer, doğup büyüdüğü ve her kademede eğitimini aldığı Türkiye’de, hak ettiği kadar bilinmiyor. Bunda kuşkusuz Leyla Gencer’i genç kuşaklara anlatmakta ihmali olan müfredatın suçu büyük. Leyla Gencer’in hayatını anlatan Evin İlyasoğlu kitap, büyük sanatçı hakkındaki en kapsamlı çalışmalardna biri olma özelliği taşıyor.

Bununla birlikte İKSV’nin Leyla Gencer’in vefatının 10. yılı vesilesiyle hazırladığı belgesel, son yıllarda kayda değer çalışamalar arasında. Ancak bugün, İtalya’dan Amerika’ya tüm sanat camiasında 20. yüzyılın en büyük sanatçılarından biri olarak kabul edilen ve bu doğrultuda değer gören Leyla Gencer için yapılacak daha çok şey var. Bunlardan en önemlisi de Leyla Gencer’i, Türk gençliğini daha fazla tanıtmak ve özellikle de gençlere bir rol model olarak sunabilmek.

Borusan İstanbul Filarmoni Orkestrası 25 Mayıs akşamı saat 20.00’de Zorlu PSM’de Leyla Gencer Anma Konseri gerçekleştirecek. Rossini’nin ünlü ‘Stabat Mater’inin seslendirileceği konserin şefliğini ise Carlo Tenan üstlenecek. Konserde orkestrayla birlikte Slovak Senfoni Korosu sahneyi paylaşacak.

Bir milletin ortak değeri Sezen Aksu

 

10Haber bültenine üye olun, gündem özeti her sabah mailinize gelsin.