Çok kirli bulaşıklar veya temizlik için karbonatla sirkeyi karıştırmaktan vazgeçin!

Sadece Türkiye’de değil dünya çapında bir sosyal medya salgını bu: Birileri, karbonatla (veya hamur kabartma tozuyla) sirkeyi karıştırıyor, sonra bu karışımla çok zorlu bulaşık lekelerini, evin çeşitli yerlerindeki zorlu kirleri temizlediğini iddia ediyor.

Oysa biraz kimya bilenler için bu saçma bir öneri.

The New York Times’ın yazarlarından Caroline Mullen neden saçma olduğunu çok güzel anlatmış:

***

Evimde en çok kullandığım temizlik malzemelerinden ikisi kabartma tozu ve damıtılmış beyaz sirke. Sık sık, elinizde kabartma tozu, sirke ve bulaşık deterjanı varsa temizleyemeyeceğiniz pek bir şey olmadığını söylerim.

Paslanmaz çelik tavamdaki ve alüminyum fırın tepsilerimdeki kurumuş yağ lekelerini çıkarmak için kabartma tozuna başvuruyorum. Etkili bir cam temizleyici yapmak için sprey şişesine biraz damıtılmış beyaz sirke ve su karıştırıyorum. 

Ancak sosyal medyada insanların kabartma tozu ve sirkeyi birleştirerek temizlik çözümü yapmalarını görünce çıldırıyorum.

Birçok TikTok videosu, kabartma tozu ve sirkeyi karıştırarak temizlik macunu veya gider açıcı yapmanın faydalarını öne sürüyor ve insanların bu kombinasyonun etkili olduğunu düşünmelerinin nedenini anlamak kolay. Sirkeyi kabartma tozuna döktüğünüzde köpürür ve kabarcıklar çıkararak etkili bir çözüm izlenimi yaratır.

@zezecooks Beyaz sirke ve karbonat mucizesi 💘 3 PRATİK TEMİZLİK ÖNERİSİ Tencere, tava altındaki karartıları geçirmek için, Çaydanlıkta ya da kettle dibinde oluşan kireçleri önlemek için, Kahve makinesi temizliğinde, Mutlaka deneyin, farkı göreceksiniz 🤝 #bahartemizliği ♬ orijinal ses – zezecooks

Ancak gerçekte, bu iki bileşiği birleştirmek, her ikisinin de etkinliğini nötralize ederek, ayrı ayrı kullanıldıklarından çok daha az güçlü bir temizleyici elde etmenize neden olur.

Bu reaksiyon sırasında tam olarak ne olduğunu anlamak için, Rutgers Üniversitesi’nde kimya profesörü olan Mark Lipke ile iletişime geçtim.

Lipke, telefon görüşmesinde, kabartma tozunun (sodyum bikarbonat) bir baz olduğunu, yani pH ölçeğinde daha yüksek veya daha alkali olduğunu açıkladı. Sirke (seyreltilmiş asetik asit) ise bir asittir, bu nedenle pH ölçeğinde daha düşüktür. Hem asitlerin hem de bazların pH nötrlüğüne doğru hareket etmek istediklerini, bu nedenle diğer bileşiklerle reaksiyona girme eğiliminde olduklarını açıkladı.

Sirkeyi kabartma tozuyla karıştırdığınızda, çözelti hızla nötrleşerek karbonik asit ve sodyum asetat adı verilen bir tuz haline gelir. Kararsız karbonik asit daha sonra hızla su ve karbondioksit gazına ayrışır ve bu da reaksiyonun karakteristik kabarcıklarını oluşturur. Karbondioksit gazı sıvıdan dışarı çıkar ve havaya karışır. Reaksiyon tamamlandığında -yani köpürme durduğunda- geriye sadece su ve sodyum asetat kalır.

Peki bu neden etkili bir temizleyici değil?

Şöyle düşünün: Muhtemelen temizlik çözümü olarak tuzlu suyu tercih etmezsiniz, değil mi? Sirke ve kabartma tozunu birleştirdiğinizde geriye kalan şey esasen budur.

Bunun yerine, temizlemeye çalıştığınız şeye bağlı olarak asidik sirke veya bazik kabartma tozu seçerek çok daha iyi sonuçlar almanız muhtemeldir.

Sirke Ne Zaman Kullanılır?

BaSF’nin (ev temizlik ürünleri için enzimler ve yüzey aktif maddeler gibi bileşenler üreten bir kimya şirketi) teknik servis müdürü Michael Capracotta ve pazarlama ve teknik servis direktörü Kayleigh Foster’a göre, sirke gibi asidik temizleyiciler, mineral birikintilerini ve sabun kalıntılarını gidermede özellikle etkili.

Capracotta ve Foster, pH değeri yaklaşık 2,4 olan sirkenin, banyo armatürleri ve duş kapılarındaki sert su lekelerini, sabun kalıntılarını ve mineral birikintilerini çözebileceğini belirtti. Ayrıca espresso makinemdeki kireci temizlemek için de büyük başarı elde ettim. Bunun nedeni, asidin kireç veya sert su birikintilerindeki kalsiyum karbonat gibi alkali minerallerle reaksiyona girerek onları çözünebilir tuzlara, suya ve karbondioksite ayırmasıdır; bu da kolayca silinebilir.

Genel bir kural olarak, en az güçlü temizlik ürünüyle başlamak ve gerekirse daha güçlü çözümlere geçmek en iyisidir.

Eğer gıda sınıfı sirke belirli bir iş için yeterli gelmiyorsa, genellikle daha yüksek konsantrasyonda asetik asit içeren temizlik sirkesi veya daha güçlü bir asit temizleyici kullanmayı düşünebilirsiniz. Lipke, genellikle daha asidik olan (ve sirkeye göre daha iyi kokan) sitrik asit (3 pH ila 6 pH) veya sitrik asit ürünleri kullanmayı öneriyor.

Oksalik asit kullanan bazı temizleyiciler, paslanmaz çelik, derz ve hatta tuvaletlerin içindeki mineral birikintilerini temizlemede mükemmeldir.

Mermer, granit veya kireç taşı gibi doğal taşlarda veya parkede asidik temizleyiciler kullanmamalısınız, çünkü bu yüzeylerde aşınmaya veya matlaşmaya neden olabilirler. Bazı asidik temizleyiciler paslanmaz çelik veya bakır gibi metal yüzeylerde iyi sonuç verir, ancak her zaman üreticinin talimatlarını kontrol edin ve tüm bir yüzeyi temizlemeden önce göze çarpmayan bir bölgede temizleyiciyi test edin.

Asidik bir temizleyici kullanırken, cilt tahrişini önlemek için eldiven giyin. Ve asla çamaşır suyunu asidik temizleyicilerle karıştırmayın, çünkü bu zehirli klor gazı üretebilir.

Karbonat ne zaman kullanılır?

Karbonat veya kabartma tozu gibi temel temizleyiciler, yağ, gres ve günlük kirleri temizlemede harikadır ve bazıları dezenfektan olarak da işlev görebilir.

Karbonat, hafif aşındırıcı dokusu sayesinde, paslanmaz çelik, fırın içleri, metal armatürler ve fırın ve mikrodalga fırın gibi cihazlardaki cam gibi birçok sert yüzeyi zarar vermeden ovmak için idealdir. Kabartma tozu ayrıca, asidik koku molekülleriyle reaksiyona girerek onları nötralize ettiği için buzdolaplarındaki veya halı ve döşemelerdeki kokuları da nötralize edebilir; bu, kabartma tozu ve sirke arasındaki reaksiyona benzer.

Karbonat (pH değeri 8 ila 9 arasındadır) en alkali temizlik ürünü değildir, ancak pH ölçeğinde ne kadar yukarı çıkarsanız, çözelti o kadar aşındırıcı olur, bu nedenle bu maddeleri kullanırken ekstra dikkatli olun.

Yaklaşık 12 pH değerine sahip ev tipi klorlu çamaşır suyu da başka bir seçenektir. Ayrıca, çamaşır suyu ve çamaşır suyu içeren temizleyiciler küf ve mantarı öldürebilir ve tuvaletler, küvetler ve lavabolar gibi çok çeşitli ev yüzeylerini dezenfekte edebilir.

Alüminyum veya pirinç gibi yumuşak metallere, ipek veya yün gibi doğal liflere veya cilalı ahşaba temel temizlik ürünleri uygularken dikkatli olun. Güvenli kullanım ve seyreltme oranları için üreticinin talimatlarına bakın ve havalandırma ile ilgili uyarılara özellikle dikkat edin. Asidik temizleyicilerde olduğu gibi, alkali temizlik ürünlerini kullanırken eldiven giyin ve yüzeylerde küçük bir alanda test yapın.