Vergi ödemenin mutlu ettiği ülke: Finlandiya

Finlandiya yıllardır “yaşanabilecek en iyi ülkeler” listesinde ilk onda yer alıyor. Şüphesiz ki bu başarının ardında yatan faktörlerden en önemlisi devletin sağladığı stabil bir ekonomi ve güvenilir bir yargı sistemi gibi güvenceler ile eğitim, sağlık, güvenlik gibi alanlarda sunulan gelişmiş kamu hizmetleri.

Hayatı kolaylaştıran ve yaşam kalitesini yükselten bu güvence ve hizmetlerin sonucu ise uluslararası standartlara göre yüksek olan bir vergi yüküne rağmen, vergi ödemekten duyulan “mutluluk”.

Toplumun %70’i vergi ödemekten mutluluk duyuyor

Finlandiya Vergi İdaresinin yakın zamanda yayınlanan araştırmasına göre, ülkedeki vergi mükelleflerinin %70’i vergi ödemekten “mutluluk” duyuyor. Vergi ödemenin son derece önemli bir vatandaşlık görevi olduğunu düşünenlerin oranı ise %93.

Bu veriler Finlandiyalıların vergiyi bir külfetten ziyade ortak yaşamın finansmanı için sunulan değerli bir katkı olarak gördüğünü ortaya koyuyor. Yalnızca bir yük olarak değil; eğitim, sağlık, altyapı ve sosyal güvenliğin somut bir parasal kaynağı olarak algılanan vergiler, karşılığı alınmayan bir kesinti ya da zorla tahsil edilen bir meblağ olarak nitelendirilmiyor.

Vergi sistemine güven çok yüksek

Araştırma sonuçları, Finlandiyalıların vergi sistemlerine güvenlerinin oldukça yüksek olduğunu da ortaya koyuyor. Vergi idaresinin güvenilir olduğu ve adil davrandığı, vergi alanında alınan kararların doğru olduğu ve idarenin hata yapma ihtimalinin oldukça düşük olduğu görüşü hâkim.

Finlandiyalılar yalnızca vergi idaresine değil birbirlerine de güveniyor. Mükelleflerin büyük bölümünün vergi yükümlülüklerini zamanında yerine getirdiğine dair inançları oldukça yüksek.

Vergi ödememek “kültürel bir sorun” teşkil ediyor

Araştırmanın dikkat çekici bulgularından bir diğeri, vergiden kaçınmayı ya da vergi kaçakçılığını meşrulaştırmak için sıklıkla kullanılan gerekçelerin Finlandiya toplumunda neredeyse hiç karşılık bulmuyor olması.

Yüksek vergi oranları uygulanması, vergi sisteminin adaletsiz olması veya kamu harcamalarının verimsiz olması gibi faktörler vergi ödememeyi haklı çıkaran gerekçeler olarak yorumlanmıyor. Elde edilen gelirin bir bölümünü beyan etmeme ya da fiş/fatura olmaksızın mal/hizmet satma veya alma gibi davranışlar da açık bir biçimde “yanlış” olarak değerlendiriliyor. Kayıt dışı işlemlerin tespit edilme riskinin düşük olması durumda dahi vergiye uyum gösterilmesi gerektiği görüşü hâkim. Her ne sebeple olursa olsun vergiden kaçınma veya vergi kaçakçılığının yanlış olduğunu düşünen katılımcıların oranı %85.

Bu tablo, Finlandiya’da çok önemli bir başarı elde edildiğini gösteriyor: vergiye uyum yalnızca hukuki bir zorunluluk değil, toplum tarafından büyük oranda içselleştirilmiş bir kültürel norm.

Sorun gerçekten mükelleflerin “uyumsuz” olması mı?

Finlandiya’da yapılan araştırmanın sonuçları bütün ülkeler açısından çok kıymetli. Zira, olumlu bir vergi kültürünün teşvik, af ya da ağır cezalar gibi kısa vadeli verimsiz politikalarla değil uzun vadeli toplum ve devlet arasındaki güven ilişkisini tesis edecek politikalarla oluşabileceğini net bir şekilde ortaya koyuyor.

Meşru, anlaşılır, karşılığı devlet hizmetleri ile somut olarak görülebilir olduğunda, vergi ödemenin toplumsal kültürün bir parçası, hatta mutluluk veren bir deneyime dönüşebildiği böylece ispatlanmış oldu. Anlaşılan o ki, bir ülkede yaşayan kişiler vergi ödemek istemiyorsa, gerçek sorun verginin kendisi değil.

Hal böyleyken, vergi uyumunun düşük olduğu ülkelerin izleyebileceği en mantıklı strateji sadece vergi sisteminde değişiklikler yaparak vergi gelirini arttırmaya ya da ağır cezalar ile mükellefleri uyum sağlamaya zorlamaya değil, sorunun temeline odaklanmak olur.