Proje, aslında eski başkan Barack Obama’nın döneminde başladı, ondan sonra iki başkan ve üç başkanlık dönemini eksiltmek üzere, ümit ediliyor ki önümüzdeki yıl ilk gerçek adımı atılacak.

Sözünü ettiğim proje, Amerika’nın ‘Artemis Projesi’ adını verdiği, inanılmaz derecede kapsamlı ve iddialı Ay’a kalıcı üs kurma projesi.

Projeyi geliştiren ve itici gücü olan taraf, elbette Amerikan Uzay ve Havacılık Dairesi NASA. Ama NASA bu işte yalnız değil, Avrupa Uzay Ajansı da projenin ortağı. Hatta son olarak Türk Uzay Ajansı da bu ortaklığa katıldı.

Artemis projesi, bütün insanlık tarihinin belki en önemli ve en heyecan verici deneyi.

Neden mi? Çünkü ilk defa insanlığın bir başka gezegende (O ‘gezegen’ dünyamızın uydusu Ay da olsa) koloni kurma, kalıcı olma arzusunu gösteriyor da ondan.

Eğer burnumuzun dindeki Ay’da, oranın olağanüstü zor şartlarında kalıcı bir hayat kuramıyorsak, başka hiçbir yerde kuramayabiliriz ve kendi dünyamıza mahkum kalırız. Ama yok, Ay’daki zor şartlara bile uyum sağlayabilirsek, gözümüzü o zaman daha uzaklara dikebiliriz.

Size Artemis projesini anlatmaya çalışayım:

-Dediğim gibi ana hedef, Ay’da kalıcı bir üs kurmak.

-Bu kalıcı üs için önce Ay’ın yörüngesinde dolaşacak bir istasyon kurulacak. Dünyadan gönderilen astronotlar ve üs inşasında kullanılacak her türlü malzeme bu istasyona gönderilecek. Sonra da o istasyondan Ay yüzeyine götürülecek.

-O yüzden hem o istasyonu kuracak malzemeyi hem de daha sonra dünyadan gönderilecek muazzam miktarda kargoyu taşıması için bugüne kadar sahip olduklarımızdan daha fazla kargo taşıması yapmaya izin veren roketlere ve uzay gemilerine ihtiyaç vardı.

-İşte bugün haberini okuduğunuz Starship adlı dev roket tam da bu iş için tasarlandı. Bu roket başarılı olmayı sürdürürse Artemis programının en önemli parçası olacak.

-NASA, 2027’de uzun on yıllar süren bir aranın ardından Ay yüzeyine insanlı uçuş yapacak. Hatırlayın, bu yıl bir deneme yapıldı, astronotlar Ay etrafında yörüngede kaldılar. Şimdi yüzeye inecek, orada bazı işler yapacak ve ardından Ay yüzeyinden havalanıp dünyaya geri dönecekler. Bunun için uzay araçları ve Ay araçları geliştirildi.

-Ay yüzeyine bu insanlı yolculuk, Artemis programının hazırlık aşamalarından biri. Malum, Ay etrafındaki istasyonla Ay yüzeyi arasında sürekli gidip gelecek uzay araçlarına ihtiyaç var.

-Sadece bu da değil. Unutmayın, Ay’da içinde yaşanaca binalar inşa edilecek. Bunlara enerji ve su gerekecek.

-Ay yüzeyi biz insanlar için son derece düşmanca bir ortam. Buradaki radyasyon seviyesi çok yüksek, sıcaklık farkları muazzam. Bütün bu düşmanca ortamda yaşamın kurulacağı doğru yeri seçmek çok önemli.

-Tabii unutmayın orada yüzlerce, belki günün birinde binlerce insan yaşayacak. Onların neyle nasıl besleneceği, su ihtiyacını nasıl karşılayacağı önemli. Her şeyi dünyadan taşıyamazsınız.

-Peki acaba Ay toprağı inşaat yapmaya, binalar kurmaya elverişli mi? Aynı toprakla tarım yapılabilir mi? Su nereden bulunacak? Bütün bunlar son derece hayati sorular.

-Artemis programı, daha şimdiden uzay araştırmalarını sadece fizikçilerin ve uzay mühendislerinin alanı olmaktan çıkarmış durumda. Biyologlar, çevre bilimciler, tarım bilimciler, inşaat mühendisleri, makine mühendisleri, elektrikçiler, doktorlar, aşçılar herkes birden işin içine girmiş durumda.

-Şimdiden bazı şirketler Ay yüzeyi için mini nükleer reaktör geliştiriyor, bazı şirketler Ay toprağıyla tarım ve inşaat yapmanın yolunu arıyor, bazı şirketler Ay yüzeyinde çalışacak faydalı makineler (mesela inşaat yapacak 3D yazıcılar) geliştirmeye çalışıyor.

-Artemis programı, büyük ölçüde Amerikan vergi mükelleflerinin ödediği parayla finanse ediliyor ve şimdiden büyük bir ekonomi yaratmaya başlamış durumda. Onlarca startup şirket var Artemis programının bir alanında çalışmak isteyen, icat geliştirmeye çalışan. Esasen Artemis programı Türkiye dahil dünyanın geri kalanından gelecek katkılara da hazır. Yani eğer sizin Ay’da gelecekteki yaşamın karşılaşacağı bir soruna dair bir çözüm öneriniz varsa, NASA’ya başvurup bu yarışın içinde yer alabilirsiniz.

-Elon Musk’ın roket şirketi SpaceX’in başarıları bir ‘uzay ekonomisi’ni mümkün kıldı; şimdi aynı şirketin Starship adlı dev roketi sayesinde bu ekonomi katlanarak büyüyecek. Türkiye’den uzay girişimcileri de çıkmalı, çıkabilmeli.

-Eğer insanlık bu yaptığı Artemis deneyinde başarı olabilirse, belki birkaç on yıl sonra Ay’ı sıçrama tahtası olarak kullanıp buradan Mars’a gidebilecek. Dolayısıyla bu deneyin başarısı çok önemli. İnsanlığı kendi gezegeninin ötesine taşıyacak ilk bebek adımı bu.

-Projede daha şimdiden çok sayıda Türk çalışıyor. NASA’daki ve Amerikan üniversitelerindeki Türklerin yanısıra bir Türk karı kocaya ait olan Siera Nevada Corp. adlı şirketin geliştirdiği ‘Dream Catcher’ adlı uzay aracı, az önce sözünü ettiği Ay çevresindeki uzay istasyonuyla Ay yüzeyi arasında kargo taşımacılığı yapacak uzay gemilerinden biri olacak, şimdiden bu belli.

***

Belki fon skandalından içiniz sıkılmıştır, biraz hayal gücümüzü çalıştıralım diye yazdım bu yazıyı.

Hayalini kurmadan hiçbir şeyi başaramayız. Hayal kurmak için de şimdiki zamandan ve geçmiş zamandan kurtulup gelecek zamana bakmak lazım.

Ay, hayal kurmak için çok güzel bir fırsat.