“Uçan Profesör” Hüseyin Bağcı Fenomeni: Türkiye’nin Dünyaya Açılan Zihni

Türkiye’de bazı insanlar vardır…

Onları yalnızca akademisyen, televizyon yorumcusu ya da dış politika uzmanı diye tarif etmek yetmez.

Çünkü zamanla bulundukları alanın sınırlarını aşar, bir zihniyetin ve hatta bir dönemin temsilcisine dönüşürler.

Hüseyin Bağcı bana göre tam da böyle bir isim.

Hem entelektüel derinlik…

Hem öğrencilere dostça yaklaşan bir hocalık…

Hem dünyayı arşınlayan akademik merak…

Hem televizyon ekranlarında cesur ve dürüst görüşler…

Hem güçlü bir duygusal zekâ…

Hem sürekli mütebessim insani ilişkiler…

Hem uluslararası çapta akademik yayınlar…

Hem mütevazı ama omurgalı bir duruş…

Doğrusu bütün bunların aynı kişide nasıl birleşebildiğini yıllardır merak ederim.

Çünkü akademide çoğu zaman büyük entelektüellerin insan ilişkileri zayıf olur.

Televizyona çıkanların akademik derinliği azalır.

Uluslararası tanınırlık arttıkça tevazu kaybolur.

Popülerlik arttıkça omurga yumuşar.

Hüseyin Bağcı ise bütün bu alanların arasında nadir görülen bir denge kurabildi.

Belki onu “fenomen” yapan şey de tam burada başlıyor.

Sürekli Hareket Halindeki Bir Zihin

Hüseyin’i uzun süre aynı yerde görmek zordur.

Çünkü o sürekli hareket hâlindedir.

Bir gün Beijing’de enerji güvenliği zirvesindedir…

Ertesi gün Prague’daki güvenlik konferansında…

Sonra Moscow’da Valdai Discussion Club toplantısında…

Ardından University of Cambridge’de dış politika anlatırken…

Bazen Berlin’de German Institute for International and Security Affairs bünyesinde strateji tartışmalarında…

Bazen de Washington’da savunma sanayii çevreleriyle görüşürken…

O yüzden “Uçan Profesör” tanımı abartı değil, gerçek bir durum tespiti.

Ama onun hareketliliği yalnızca fiziksel değil, zihinseldir de.

Çok okur.

Çok dinler.

Çok danışır.

Büyükelçilerle konuşur…

Generallerle tartışır…

Stratejistlerle beyin fırtınası yapar…

Bakanlarla görüşür…

Fakat bütün bunları yaparken tek bir kampın, tek bir ideolojik merkezin ya da tek bir güç odağının insanı hâline gelmez.

Belki de en önemli özelliklerinden biri budur:

Kimseye eyvallahı olmadan ilişki kurabilmek.

Diplomat Yetiştiren Hoca

Türkiye’de birçok akademisyen bilgi aktarır.

Ama çok azı hayat değiştirir.

Hüseyin Bağcı’nın asıl etkisi burada ortaya çıkıyor.

Bugün Türk dışişlerinde, NATO çevrelerinde, büyükelçiliklerde, düşünce kuruluşlarında çalışan o kadar çok öğrencisi var ki…

Dünyanın hangi ülkesine giderse gitsin çoğu zaman havaalanında onu eski öğrencileri karşılıyor.

Ama onun öğrencileriyle ilişkisi sadece sınıfta bitmez.

İnsan tanıştırır.

Kapı açar.

İter.

Önlerini açmaya çalışır.

Çünkü gerçek hocalığın sadece ders anlatmak olmadığını; insanın önünü açmanın da eğitimin parçası olduğunu bilir.

Türkiye’de birçok genç en büyük sorunu bağlantısızlık ve özgüven eksikliği olarak yaşıyor.

Hüseyin ise öğrencilerine yalnızca bilgi değil, dünya ile temas cesareti de vermeye çalışıyor.

Mizahı da Yerinde Kullanabilmek

Türkiye’de dış politika çoğu zaman aşırı ciddi, gergin ve kasvetli anlatılır.

Oysa diplomasi biraz da insan yönetme sanatıdır.

Hüseyin Bağcı’nın farklarından biri de burada ortaya çıkıyor.

Mizahı çok yerinde kullanır.

Bazen en sert jeopolitik tartışmayı küçük bir Trakya esprisiyle yumuşatır.

Bazen en gergin ortamda zekice bir cümleyle havayı değiştirir.

Çünkü duygusal zekâsı güçlüdür.

İnsan okumayı bilir.

Ortam okumayı bilir.

Ne zaman sertleşeceğini, ne zaman geri çekileceğini bilir.

Bu yüzden sadece akademisyenlerle değil; diplomatlarla, gazetecilerle, askerlerle, iş insanlarıyla da rahat ilişki kurabilir.

Televizyonun Gürültüsünde Analitik Kalabilmek

Bugün televizyon ekranlarında çok konuşan insan var.

Ama az düşünen insan var.

Dış politika slogan kaldırmaz.

Jeopolitik öfkeyle değil akılla okunur.

Hüseyin Bağcı’nın farkı akademik derinliği televizyon diline çevirebilmesinde yatıyor.

Korkmadan konuşuyor.

Ama bağırmadan.

Eleştiriyor.

Ama düşmanlaştırmadan.

Türkiye’nin hatalarını da söylüyor.

Batı’nın çifte standartlarını da…

Rusya’nın stratejik reflekslerini de…

Amerikan güç siyasetini de…

Ama bunu yaparken reaksiyon değil analiz üretiyor.

Belki de bu yüzden farklı siyasi görüşlerden insanlar bile onu dinlemeye devam ediyor.

Çünkü samimiyet hissediliyor.

Mütevazı Ama Omurgalı

Türkiye’de bazen insanlar yükseldikçe küçülür.

Unvan büyür…

Ego büyür…

Mesafe büyür…

Hüseyin’de ise tam tersini görüyorsunuz.

Uluslararası itibarı arttıkça daha sadeleşen bir karakter.

Gösteriş meraklısı değil.

Kibirli değil.

Ama gerektiğinde omurgalı durmayı da biliyor.

Bu çok zor bulunan bir denge.

Çünkü akademide de medyada da insanlar zamanla ya tamamen sertleşiyor ya da bütünüyle konfor alanına çekiliyor.

O ise dengeyi koruyabildi.

Belki de onu farklı yapan şey tam burada yatıyor.

“Uçan Profesör” Güncellenmeli

Keyifle okuduğum Uçan Profesör kitabı yalnızca bir akademisyenin hikâyesi değil.

Bir dönemin Türkiye hikâyesi.

Anadolu’dan çıkıp dünyaya açılan…

Ama köklerini kaybetmeyen…

Hem Batı’yı hem Doğu’yu okuyabilen…

Türkiye’yi uluslararası sistemin içine yerleştirmeye çalışan bir kuşağın hikâyesi.

Ama doğrusu artık güncellenme zamanı geldi diye düşünüyorum.

Çünkü dünya değişti.

Türkiye değişti.

Jeopolitik değişti.

Ve Hüseyin Bağcı’nın onlarca yıl boyunca biriktirdiği gözlemler artık yalnızca akademik değil, stratejik hafıza niteliği taşıyor.

Türkiye İçin Üç Stratejik Ders

1. Dünyayı tanımadan güçlü olunmaz

Kendi içine kapanan toplumlar uzun vadede güçlenmiyor.

Dünyayı okuyabilen, uluslararası ağ kurabilen ve farklı kültürlerle ilişki geliştirebilen ülkeler yükseliyor.

2. İyi hocalar stratejik milli servettir

Bir ülkenin gerçek gücü yalnızca doğal kaynakları ya da ordusu değildir.

Yetişmiş insan gücüdür.

Ve iyi öğretmenler, iyi akademisyenler bir ülkenin görünmeyen altyapısıdır.

3. Akademi korkmadan konuşabilmeli

Güçlü devletler farklı seslerden korkmaz.

Tam tersine…

Eleştirel düşünceyi sistemin parçası hâline getirebilir.

Türkiye’nin önümüzdeki dönemde en çok ihtiyaç duyacağı şey belki de tam budur:

Dünyayı bilen…

Köklerinden kopmayan…

Analitik ama insani…

Cesur ama dengeli…

Mütevazı ama omurgalı insanlar.

Doğrusu bazen düşünüyorum:

Türkiye, Hüseyin Bağcı gibi dünyayı okuyabilen, uluslararası sistemin mutfağını bilen ve aynı zamanda genç kuşaklara dokunabilen insanlardan daha fazla yararlanabilseydi, bugün belki çok farklı bir yerde olabilirdi.

Güçlü ülkeleri yalnızca ordular, ekonomiler ya da teknolojiler büyütmez.

Bazen bir ülkenin asıl stratejik sermayesi, dünyayı okuyabilen ve yeni kuşaklara ufuk açabilen zihinleridir.

Hüseyin Bağcı da bana göre Türkiye’nin uzun yıllardır yeterince değerlendiremediği böyle stratejik akıllardan biri.