Sözler Değil, Tercihlerimiz Konuşur

Eski bir Afrika atasözü şöyle der:

“İnsanın baktığı yöne değil, yürüdüğü yöne bak.”

Çünkü insanın yönü, sözlerinden daha dürüsttür.

Hayatın en büyük ironilerinden biri de budur.

İnsanlar ideallerini konuşur; fakat inançlarını yaşar.

Bir ülke de böyledir.

Bir toplum da…

Bir aile de…

Bir siyasetçi de…

Meydanlarda en çok duyduğumuz kelimeler bellidir: millîlik, bağımsızlık, güçlü ekonomi, kaliteli eğitim, yerli üretim, büyük gelecek…

Fakat asıl soru şudur:

Gerçek kanaatimizi söylemlerimiz mi gösterir, yoksa tercihlerimiz mi?

Ben cevabın ikincisi olduğuna inanıyorum.

Çünkü insan, en samimi oyunu sandıkta değil; çocuğunu hangi okula gönderdiğinde, birikimini hangi bankaya emanet ettiğinde, yatırımını hangi ülkede yaptığına karar verdiğinde kullanır.

Sessiz Oylamalar

Dünyayı gezerken dikkatimi çeken ortak bir özellik oldu.

İnsanlar daha güvenli olduğuna inandıkları yerde yaşamak ister.

Daha iyi eğitim gördüğüne inandıkları ülkeye çocuklarını gönderir.

Daha güçlü hukuk sistemine güvendikleri yerde yatırım yapar.

Daha öngörülebilir ekonomilere sermaye taşır.

Ekonomide “açıklanmış tercihler” yaklaşımı bize önemli bir fikir verir: İnsanların gerçek tercihleri, söylediklerinden çok davranışlarında ortaya çıkar.

Göç rakamları da bunun en çarpıcı örneklerinden biridir.

Çünkü insanlar kamuoyu araştırmalarında farklı cevaplar verebilir.

Ama çocuklarının geleceği söz konusu olduğunda neredeyse hiçbir anne baba bilerek daha kötü olduğuna inandığı bir yolu seçmez.

Bir Çocuğun Okulu, Bir Ülkenin Karnesidir

Bir eğitim sistemine gerçekten güveniyorsanız…

İlk öğrencisi kendi çocuğunuz olur.

Bir sağlık sistemine gerçekten inanıyorsanız…

En sevdiğiniz insanı oraya emanet edersiniz.

Bir hukuk devletine güveniyorsanız…

Hakkınızı başka ülkelerde aramazsınız.

Bir ekonomiye inanıyorsanız…

Tasarrufunuzu başka limanlara taşımazsınız.

Toplumların gerçek güven endeksi, konuşmalar değil; bu sessiz tercihlerdir.

Söylem ile Hayat Aynı Dili Konuşuyor mu?

En zor soruların cevabı çoğu zaman en basittir.

Eğer sürekli övdüğümüz kurumları kendi hayatımızda tercih etmiyorsak…

Orada durup düşünmemiz gerekir.

Bu yalnızca eğitim meselesi değildir.

Bu, güven meselesidir.

İnsanlar kulaklarıyla değil, gözleriyle ikna olur.

Çocuklar ise nasihatleri değil, anne babalarının hayatını örnek alır.

Başarılı Ülkelerin Ortak Sırrı

Finlandiya’nın başarısı yalnızca müfredatında değildir.

İsviçre’nin gücü yalnızca bankalarında değildir.

Singapur’u ileri taşıyan yalnızca limanı değildir.

Japonya’nın başarısı sadece teknolojisi değildir.

Bu ülkelerin ortak özelliği, vatandaşlarının kurumlarına büyük ölçüde güvenmesidir.

Elbette çocuklarını Oxford’a, Harvard’a ya da Sorbonne’a gönderen aileler vardır.

Ama bunu kendi ülkelerindeki sistemi reddettikleri için değil; ona uluslararası bir boyut kazandırmak için yaparlar.

Aradaki fark çok büyüktür.

İbn Haldun’un Uyarısı

Yedi yüz yıl önce İbn Haldun devletlerin yükselişini ve çöküşünü anlatırken güvenin önemine dikkat çekmişti.

Bugün ise güven, sadece siyasetin değil ekonominin de en kıymetli sermayesidir.

Sermaye güvene gider.

Bilim insanı güvene gider.

Girişimci güvene gider.

Gençlik güvene gider.

Çünkü artık ülkeler yalnızca yatırım çekmek için değil, insan sermayesini elde tutabilmek için de rekabet ediyor.

Vatan Sevgisi Nutukla Değil, Güvenle Ölçülür

Gerçek vatan sevgisi, yüksek sesle slogan atmak değildir.

Gerçek vatan sevgisi; öyle bir ülke kurmaktır ki insanlar çocuklarını başka diyarlara göndermeyi bir mecburiyet olarak görmesin.

Öyle bir hukuk sistemi oluşturmaktır ki yatırımcı hakkını başka ülkelerde aramak zorunda kalmasın.

Öyle bir ekonomi inşa etmektir ki gençler bavullarını göç etmek için değil, dünyayı görmek için hazırlasın.

Son Söz

Tolstoy şöyle der:

“Herkes dünyayı değiştirmeyi düşünür; ama kimse kendini değiştirmeyi düşünmez.”

Belki de bugün hepimizin kendine sorması gereken soru şudur:

Kendi çocuklarımız için seçmediğimiz bir geleceği, başkalarının çocuklarına tavsiye etmeye hakkımız var mı?

Bir ülkenin gerçek fotoğrafı, resmî söylemlerde değil…

Pasaport başvurularında…

Üniversite tercihlerinde…

Yatırım kararlarında…

Ve anne babaların çocukları için verdiği sessiz kararlarda saklıdır.

Çünkü tarihin en dürüst tanığı nutuklar değildir.

İnsan, sonunda yürüdüğü yoldur.

Ve o yolun adı çoğu zaman tercihtir.