Ekonomi ve ahlak

Ekonomi denilen mekanizma, teknik jargona boğulmuş uzmanların iddia ettiğinin aksine son derece basit bir muhasebe denkleminden ibarettir. 

Ancak hayata sadece rakamlar, bütçe açıkları, reel ücretler ve istatistik formülleriyle bakmayı seçenler çok temel bir gerçeği ıskalarlar: Ekonomi insan içindir. 

Sıradan insanların hayat mücadelesini, sokaktaki gündelik yaşamın gerçeklerini ve üretilen zenginliğin adil paylaşımını içermeyen hiçbir ekonomik model topluma huzur getiremez. İstatistikler çok güzel yalan söyleyebilir, ancak sokağın ve yaşamın kendisi asla yalan söylemez.

***

Bir ülkede yaşanan yapısal sarsıntıların sadece ekonomik verilerle sınırlı kaldığını sanmak büyük bir yanılgıdır. Ekonomik krizlerin ve dönüşümlerin asıl kalıcı darbesi, toplumun görünmeyen kolonlarında, yani ahlak, rasyonel düşünce ve kaliteli yaşam anlayışında yaşanır.

***

“Fakirleştirerek büyüme” modelleri uygulandığında, geleneksel meslek gruplarından oluşan eğitimli orta sınıf erirken, yerini devlet politikalarına ve ranta bağımlı yeni zengin kitlelere bırakır. 

Bu durum yalnızca sınıfsal bir yer değiştirme değildir; aynı zamanda toplumun ortak değer yargılarının, hakkaniyet duygusunun ve ahlaki pusulasının da kayması anlamına gelir. 

Ahlak, lümpen bir kültüre kurban edildiğinde toplumsal çürüme kaçınılmaz olur.

***

Gelişmeler gösteriyor ki bugün hepimizin “ahlak” kavramı üzerine acil ve yoğun bir şekilde yeniden düşünmesi gerekiyor. 

Gerçek ahlak; başkalarını susturmak, toplumu baskılamak ya da düşünen insanlara saldırmak için kullanılan bağnaz bir “silah” değildir. Aksine ahlak, bireyin kendi yaşamı üzerinden kurduğu karmaşık ve zorlu bir insani arayıştır. 

***

Toplumu olgunlaşmaya davet etmek, insanların düşüncelerinden korkmadığı, rasyonelliğin egemen olduğu bir zemin inşa etmekle başlar.

Ekonomik refah ile toplumsal ahlak birbirini besleyen iki hayati damardır. Ekonomiyi sadece teknik bir denklem, ahlakı ise sadece şekilsel bir yasaklar bütünü olarak gören toplumlar vasatlığın sığ sularında boğulmaya mahkumdur. İnsanı modern, düzgün ve onurlu kılan şey; rasyonel bir ekonomi yönetimi ile özgürlükçü, adil bir ahlak anlayışının aynı potada eritilebilmesidir.