Brezilya’da oğul Bolsonaro, ilk turda Lula’yı geçti, seçim ikinci tura kaldı

Brezilya’daki çekişmeli başkanlık seçimi ikinci tura kaldı. Sağcı rakip aday oğul Bolsonaro, sonuçları ülke sınırlarının ötesinde de geniş yankı uyandırabilecek yarışın ilk turunu mevcut solcu devlet başkanı Lula’nın önünde bitirdi.

Meydan okuyan Flávio Bolsonaro oyların yüzde 47,3’ünü alırken, Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva yüzde 44,8’de kaldı. Oyların yüzde 95’inden fazlasının sayılmasıyla birlikte, adaylardan hiçbiri doğrudan zafer için gereken yüzde 50 sınırını aşamadı.

İkinci Tur İçin Geri Sayım

İki aday, 25 Ekim’de düzenlenecek ikinci turda karşı karşıya gelecek. Ancak son seçimi kaybettikten sonra darbe girişiminde bulunmaktan hapse atılan eski devlet başkanının oğlu olan Bolsonaro, hedefine bir adım daha yaklaşmış görünüyor.

The New York Times’ın haberine göre, Bolsonaro’nun ikinci turda Lula’yı devirmesi Latin Amerika’da yükselişte olan sağ hareket için şu ana kadarki en büyük zafer anlamına gelecek. Bu Washington’ın bölgedeki nüfuzunu artırma hedefine destek vereceğinin sinyallerini veren coşkulu bir Trump yönetimi müttefikini iktidara taşıyacak.

Uyuşturucu çeteleriyle mücadele ve “woke ideolojisine” karşı duruş gibi konularda Başkan Trump ile aynı çizgide yer alan adaylar Güney Amerika ülkelerinde yapılan son sekiz seçimin yedisini kazandı; Brezilya ise bu süreçteki en büyük ödül olarak öne çıkıyor.

Latin Amerika’da Denge Arayışı

Lula’nın pazar günkü gerilemeden sıyrılarak yeniden toparlanması, Latin Amerika sağının yükselişine bir engel olarak değerlendirilebilir. Lula’nın kazanması, sağın kıta genelindeki hızlı ilerleyişini yavaşlatacak ve Trump’ın planlarını zorlaştıracak.

Diğer birçok Latin Amerikalı lider Trump ile uyum sağlarken, Lula ona defalarca karşı çıkmış ve ülkesinin iç işlerine karışmaması konusunda uyarılarda bulunmuştu.

Aylardır Trump’ın Brezilya’daki seçimlere müdahale edebileceğine dair beklentiler yüksekti. Trump, Bolsonaro’yu açıkça desteklemese de yönetimi onu daha örtülü yollarla öne çıkarmak için çalıştı.

Seçmenin Kararı ve Kilit Seçmen Grubu

İkinci tura haftalar kala Lula ve Bolsonaro milyonlarca oy daha toplamak için yarışmak zorunda. Pazar günü diğer adaylara oy veren yaklaşık yüzde 8’lik kesim, bu yarışın kaderini belirleyecek.

Analistler, ağırlıklı olarak siyasi yelpazenin sağındaki diğer adayları destekleyen bu seçmenlerin büyük kısmının ikinci turda Bolsonaro’ya kaymasını bekliyor.

Lula’nın yarışı kendi lehine çevirebilmesi için sandığa gitmeyen ya da geçersiz oy kullanan milyonlarca seçmeni ikna etmesi gerekiyor. Oy kullanmanın 18-70 yaş arası büyük çoğunluk için zorunlu olduğu Brezilya’da, seçmenlerin yaklaşık yüzde 20’si pazar günü sandığa gitmemeyi tercih etti.

Lula, Bolsonaro’ya Karşı: İkinci Perde

Brezilyalı seçmenlerin önündeki seçenek oldukça tanıdık: Lula, bir Bolsonaro’ya karşı.

Lula, adaylığını demokrasi için bir oy ve Jair Bolsonaro’nun kaybettiği son seçimin ardından koltuğu bırakmamak için giriştiği darbe kalkışmasından dört yıl sonra, Bolsonaro ailesinin iktidara dönüşünü engellemenin tek yolu olarak tanımlıyor.

Oğul Bolsonaro ise seçilmesi halinde, ABD Kongre baskınını andıran 2023 Ocak ayındaki hükümet binaları baskını nedeniyle hapis cezasına çarptırılan babası ve sağcı göstericiler için af çıkaracağını belirtti. Babası 27 yıl hapis cezasına mahkûm edilmişti.

Yargı Reformu ve Yolsuzluk İddiaları

Babasını mahkûm eden kurumlardan intikam alma sözü veren Bolsonaro, Yüksek Mahkeme yargıçlarını görevden alma ve muhafazakar sesleri sansürlemekle suçladığı yargı sistemini yeniden yapılandırma vaadinde bulundu. Yüksek Mahkeme’yi sarsan yolsuzluk skandalı nedeniyle Bolsonaro’nun bu mesajları, kurumdan soğuyan bazı seçmenlerde karşılık buldu.

Öte yandan, Bolsonaro’nun bu milyarlarca dolarlık yolsuzluk skandalıyla olan kendi bağlantıları adaylığına duyulan coşkuyu gölgeledi. Bolsonaro, skandalın merkezindeki bir bankacıdan babası hakkında çekilecek biyografik film için milyonlarca dolar bağış topladıktan sonra inceleme altına alınmıştı.

Gelecek devlet başkanı, zorunlu emeklilik yaşına gelen yargıçlardan boşalacak dört koltuğa atama yaparak Brezilya Yüksek Mahkemesi’ni şekillendirme konusunda geniş yetkilere sahip olacak.

İki Farklı Brezilya Vizyonu

Brezilyalı seçmenlerin önündeki tablo son derece net ve belirgin.

80 yaşındaki Lula, sol siyasetin kıdemli bir ismi olarak dördüncü dönemini arıyor. 45 yaşındaki sağcı senatör Bolsonaro ise babasının gölgesinde bir kampanya yürütüyor.

Lula; kadınlar, Katolikler ve yoksulluğu azalttığı için kendisine güvenen düşük gelirli seçmenler arasında popüler. “Woke” politikalara karşı çıkan Bolsonaro ise Evangelikler ve yüksek gelirli Brezilyalılar arasında güçlü bir desteğe sahip.

Güvenlik, Çevre ve Ekonomi Politikaları

Kamu güvenliği konusunda Bolsonaro, bölgesel müttefiklerininkine benzer sert politikalar vaat ediyor. Uyuşturucu çetelerini terör örgütü ilan etmeyi ve El Salvador modelini örnek alan beş yüksek güvenlikli hapishane inşa etmeyi taahhüt etti.

Birçok seçmen ülke genelinde suç örgütlerinin tırmanışından Lula’yı sorumlu tutuyor. Lula ise bu grupları çökertmenin yolunun askeri güçten değil, silahlarını ve finansmanlarını hedef almaktan geçtiğini savunuyor.

Lula döneminde Amazon’daki ormansızlaşma yaklaşık yarı yarıya azaldı. İklim değişikliğine inanmadığını belirten Bolsonaro ise yerli topraklarında tarım ve madencilik yapmayı kolaylaştırma sözü verdi.

Bolsonaro, babasından daha ılımlı bir çizgi izleyeceğine seçmenleri ikna etmeye çalışabilir. Lula ise artan borçlar ve düşen alım gücü gibi iç sorunlarla mücadelesinden memnun olmayan kesimleri kazanmak zorunda.

Seçim öncesinde anketlerdeki az farkla liderliğini korumak isteyen Lula, sosyal yardımlara ağırlık verdi ve borç yapılandırma programını genişletti. Seçimden günler önce, borç krizini tırmandıran çevrimiçi bahisleri yasakladı ve altı günlük çalışma haftasını kısaltmaya yönelik bir yasa tasarısını öne çıkarma sözü verdi. Ancak pazar günkü sonuçlar, bu adımların seçmenleri ikna etmede yetersiz kaldığını gösterdi.

Dış Müdahale Tartışmaları ve Washington’ın Rolü

Trump, herhangi bir adayı açıkça desteklememiş olsa bile seçimin merkezindeki isimlerden biri oldu.

Seçmenleri Bolsonaro’yu reddetmeye çağıran Lula, rakibini ABD’nin bir piyonu olarak nitelendirdi. Trump yönetimini, Brezilya’nın geniş doğal kaynaklarını ele geçirmek amacıyla seçimi yönlendirmeye çalışmakla suçlayarak kampanya sürecinde destekçilerine “Brezilya kimsenin arka bahçesi değildir” dedi.

Kendisini Brezilya’nın egemenliğinin koruyucusu olarak konumlandıran Lula, Trump’ın gümrük vergileri ve yaptırımlar yoluyla baba Bolsonaro’nun darbe girişimi nedeniyle hapse girmesini engellemeye çalıştığı dönemde ona karşı durmuştu.

ABD müdahalesine ilişkin endişeler sürerken Brezilya, dış müdahale takibini artırdı ve elektronik oy kullanma sistemlerini asılsız iddialara karşı korumaya çalıştı. Trump yönetimi ise yaz aylarında Brezilya’daki seçim güvenliğini incelemek üzere bir heyet göndermeye çalışmış olsa da müdahale iddialarını reddetti. ABD ayrıca, Bolsonaro ve müttefiklerinin yoğun lobicilik faaliyetlerinin ardından Brezilya’nın en büyük iki uyuşturucu çetesini terör örgütü ilan etti.