Lula seçimi nasıl kazandı? WhatsApp’da örgütlenen 10 milyon kişilik ‘Lula Ordusu’ her şeyi değiştirdi!

Şey her şey birkaç bin takipçisi olan bir WhatsApp kanalıyla başladı. Kısa sürede 10 milyon kişilik bir dijital orduya dönüşerek Latin Amerika’nın en büyük seçiminin seyrini değiştirdi.

Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva, Pazar günü tarihi bir başarıya imza atarak, bir önceki seçimi kaybettikten sonra darbe girişiminde bulunan eski devlet başkanının oğlu ve aşırı sağcı rakibi Flávio Bolsonaro karşısında beklenmedik bir zafer kazandı.

Bu zaferle Lula, Brezilya tarihinde daha önce hiçbir başkan adayının başaramadığı bir şeyi gerçekleştirdi: İlk turu ikinci sırada tamamladıktan sonra ikinci turda seçimi kazandı.

The New York Times’ın araştırma haberine göre bu zaferin arkasında büyük ölçüde sosyal medya yatıyordu. 214 milyon nüfuslu ve dijital dünyada son derece aktif olan ülkede; mesajlar, capslar (meme’ler) ve kısa videolar adeta bir sel gibi aktı. Birbirinden çok farklı görüşlere sahip milyonlarca Brezilyalı tek bir amaç etrafında kenetlendi: Bolsonaro ailesinin yeniden iktidara gelmesini engellemek.

Lula’nın zaferi, Latin Amerika’da yükselen ve ABD Başkanı Donald Trump tarafından da desteklenen sağ dalgaya ağır bir darbe indirdi. Bu sonuç aynı zamanda Washington’ın bölgedeki ekonomik ve askeri hakimiyet planlarını zora sokarken, Latin Amerika’da —ve küresel ölçekte— Trump’a meydan okuyan tek liderin iktidarını korumasını sağladı.

Sandıktan Çıkan Rekor Mobilizasyon

Lula, 2022’de Jair Bolsonaro’ya karşı elde ettiği dar marjlı zaferin yaklaşık iki katı bir farkla kazandı. Yarışa favori olarak girmeyen Lula’nın ilk ve ikinci tur arasında 10 milyondan fazla ek oy alması, bu zaferi daha da olağanüstü kıldı. Bu durum, Pazar günü kararsız olan veya yeni sandığa giden her dört seçmenden üçünün oyunu aldığı anlamına geliyordu.Oğul Bolsonaro ise ilk tura kıyasla yaklaşık 4 milyon ek oy toplayabildi.

Rio de Janeiro Eyalet Üniversitesi’nden siyaset bilimci Christian Lynch, “Bu, küresel demokrasi adına çok büyük bir zaferdi” dedi ve ekledi: “Seçmenlerin bu derece benzeri görülmemiş bir şekilde mobilize olduğunu daha önce hiç görmemişlerdi.”

Lula’ya gelen oyların bir kısmı oldukça şaşırtıcı kaynaklardan geliyordu.

İlk turda yaklaşık 9 milyon kişi ılımlı muhafazakar adaylara oy vermişti. Analistler, seçim öncesi tahminlerin aksine bu oyların büyük bir kısmının Bolsonaro yerine Lula’ya kaydığını belirtiyor. Bu durum, Bolsonaro ailesinin temsil ettiği aşırı sağ siyasete ılımlı muhafazakarların ikna olmadığını gösterdi.

Rio de Janeiro’da restoran danışmanlığı yapan 38 yaşındaki Leandro Cantini Lopes, “Ben sağ görüşe çok daha yakınım ancak şu anki aşırı sağa değil” diyerek ilk turda muhafazakar bir adayı destekledikten sonra Pazar günü Lula’ya oy verdiğini belirtti.

İkinci turda seçime katılım oranı da yaklaşık 3 milyon arttı. Devamsızlığın genelde ikinci turlarda yükseldiği Brezilya’da bu durum oldukça alışılmadık bir tablo çizdi. Sandığa gitmeme oranı ülke tarihindeki en düşük seviyeye geriledi; bu da Lula’nın seçmenlerini sandığa taşıma konusunda ne kadar başarılı olduğunun bir başka kanıtıydı.

“Demokrasi İçin Tehlike” Endişesi

Analistlere göre bazı seçmenler, Bolsonaro’nun başkan olması halinde elde edeceği gücün büyüklüğünden korktukları için sandığa gitti. Partisinin parlamentoda büyük mevziler kazanmasıyla birlikte Bolsonaro, Brezilya’nın geleceğini şekillendirme yolunda önünde pek bir engel bulamayacaktı.

Baba Bolsonaro, geçen yıl Lula’ya kaybettiği seçimlerin ardından darbe yapmaya çalıştığı gerekçesiyle 27 yıl hapse mahkum edilmişti. Oğlu ise babası için af çıkartma ve onu hapse atan hakimlerin görevden alınmasını sağlama sözü vermişti.

İlk tur zaferinin ardından oğul Bolsonaro’nun siyasi müttefiklerinin yardımıyla Anayasa’yı değiştirmekten bahsetmeye başlaması üzerine endişelendiğini belirten 41 yaşındaki güzellik salonu sahibi Felipe Haurelhuk, “Demokrasi için korkunç bir senaryoydu” ifadelerini kullandı. Haurelhuk, Lula döneminde ülkenin çok hızlı ilerleyemeyebileceğini ancak yönetimi Bolsonaro cephesine devretmekten çok daha iyi bir seçenek olduğunu söyledi.

WhatsApp’ta Doğan 10 Milyonluk “Lula Ordusu”

Sadece üç hafta önce Lula için bir zafer imkansız görünüyordu. İlk turda Bolsonaro’nun 2.2 milyon oy gerisinde kalmış ve analistler onun yenilginin eşiğinde olduğunu ilan etmişti.

Ancak, ülkenin en kalabalık eyaletlerinden birinden gelen karizmatik solcu milletvekili André Janones, ilk turun hemen ertesi sabahı saat 06:00’da WhatsApp kanalındaki 53.000 takipçisine harekete geçme çağrısı yaptı. Kanalın adını “Lula’nın Ordusu” olarak değiştirdi.

Janones, bir dijital tatbikat çavuşu edasıyla takipçilerine günün her saati görevler verdi. Takipçi sayısı 5 gün içinde 3.4 milyon kişiye ulaştı. Video ve sesli mesajlarında “Acil!” diye bağırarak takipçilerinden Lula lehine paylaşımları beğenmelerini, yorum yapmalarını ve yaymalarını istedi: “Viral yapın!”

Meta’nın (WhatsApp’ın sahibi) rakibini kayırdığı iddiaları üzerine dijital seferberlik daha da büyüdü. Algoritmayı aşmak isteyen Janones ve takipçileri, sağın sembolü haline gelen Brezilya’nın sarı formasını giyerek videolar çekmeye ve Bolsonaro hareketinin taktiklerini kendi lehine kullanmaya başladı.

Kanalın ışık hızıyla büyümesi Bolsonaro cephesinin ve seçim mahkemesinin dikkatini çekti. Yargıçlar arasındaki hukuki mücadelenin ardından kanalın açık kalmasına izin verildi, ancak incelemelerde Meta herhangi bir usulsüzlük bulamadı.

Lula destekçileri internette, oğul Bolsonaro hakkında yürütülen yolsuzluk soruşturmalarını, karanlık suç örgütleriyle geçmişteki bağlantı iddialarını ve babasının pandemi dönemindeki başarısız yönetimini sürekli gündemde tuttu.

Janones takipçilerine, “Bu kanal tek bir yalan haber bile yaymayacak. Gerçeklere sahip olanların yalanlara ihtiyacı yoktur!” talimatını verdi.

Kanal katlanarak büyüdü ve 10 milyon aboneye ulaştı. Seçimden birkaç gün önce Lula da ilk akıllı telefonunu edinerek kanala katıldı. Latin Amerika uzmanı Amerikalı analist Brian Winter, Lula için “Son anlarda 21. yüzyıl kampanyası yürütmeyi akıl edebilen 20. yüzyıl adamı” yorumunu yaptı.

Bu dijital hamle sokaklara da yansıdı ve kitle gösterilerini ateşledi. İlk turda sandığa gitmeyen ancak ikinci turda çocuklarıyla iki gün yol kat ederek oy kullanmaya gelen 40 yaşındaki mühendis Marina Dalla Líbera Pedro gibi seçmenleri ikna etti: “Haklarımızı savunmak zorundaydım. Toplumun çöküşünü gördüm.”

Şaibeli Seçim İddiaları ve Gelecek Kaygısı

Lula’nın zaferi, Brezilya’yı bölen ve kurumlarına olan güveni sarsan çalkantılı bir seçim sürecini noktalamış oldu.

Sağanak yağışlar ve toplu taşıma aksaklıkları nedeniyle oy verme süreleri uzatıldı. Bu karar, sonuçlar açıklandıktan sonra Bolsonaro’nun hukuki yollara başvuracağını açıklamasına neden oldu. Bolsonaro, oy verme süresinin uzatılmasını bir “kirli oyun” olarak nitelendirdi.

Trump da süreci eleştirerek, “Hiç hoş görünmüyordu. Taraf tutmuyorum ama yine hileli bir seçim gibi duruyordu” ifadelerini kullandı.

Ancak uzatılan saatlerde kullanılan oylar toplamın sadece %0.03’ünü oluşturuyordu ve seçim kurulu başkanı bu durumun Lula’nın net zaferini etkilemediğini vurguladı.

Yine de yaşanan bu belirsizlikler, Brezilya’nın elektronik oy kullanma sistemine yönelik şüpheleri artırıyor. Uluslararası uzmanlar Brezilya’nın elektronik sandık sisteminin son derece güvenli olduğunu belirtse de, halkın bu sistemlere güvensizlik oranı 2022’deki %20 seviyesinden %34’e yükselmiş durumda.

Baba Bolsonaro görevdeyken seçim sistemini sürekli hedef göstermiş ve ancak hile yapılırsa kaybedeceğini iddia etmişti.Kaybettiği seçimlerin ardından bu söylemler, destekçilerinin orduyu göreve çağıran ve hükümet binalarını basan eylemlerine zemin hazırlamıştı.