Beyin kanserine karşı Aziz Sancar’dan bir ümit ışığı

Prof. Dr. Sancar, Dicle Üniversitesince 15 Temmuz Kültür ve Kongre Merkezi Cahit Sıtkı Tarancı Salonu’nda öğrenciler ve akademisyenlerin katılımıyla düzenlenen söyleşi programına katıldı.

Sancar, burada yaptığı konuşmada, kaide olarak sadece Türkiye’de ve öteki Türk devletlerinde seminer ve ders verdiğini söyledi.

Nobel almış insanların genellikle bir konferans için 10 bin ile 100 bin dolar arasında ödeme aldıklarını dile getiren Sancar, “Bana da öyle teklifler geldi fakat gitmedim ama Türkiye’nin gelebileceğim yerlerine ve Türk davetlerine para almadan gittim.” dedi.

Salondaki kalabalığı işaret eden Sancar, hayatında bu kadar büyük bir kalabalığın önünde ilk defa konuşma yaptığını dile getirdi.

Sancar, Mardin’in Savur ilçesinde doğduğunu anlatarak, şunları kaydetti:

“Aslında benim Diyarbakırlı tarafım da var. Benim babaannem Diyarbakırlıdır. Kendimi hem Mardinli hem Diyarbakırlı sayarım ve bunu sadece sözlerle değil faaliyetlerle de gösterdim. Askerliğimi Diyarbakır’da yaptım. Profesör olduktan sonra Amerika’da Birleşmiş Milletler’in bir programı vardı. Yabancı kökenli profesörleri kendi ülkelerine yardım için 4 aylığına gönderiyorlardı. Ben de o program vasıtasıyla Diyarbakır’a, bu üniversiteye geldim ve burada mikrobiyoloji dalında ders verdim, araştırmalar yaptım. O bakımdan Diyarbakır ile benim bağlantım çoktur ve Diyarbakır’ı, Mardin ve Savur kadar severim.”

Prof. Dr. Aziz Sancar daha sonra beyin kanserinin tedavisine yönelik son çalışmasıyla ilgili sunum yaptı.

Sancar, “Biz farelerde tedavi konusunda önemli ilerleme gösterdik fakat bu insanlarda çalışır mı, çalışmaz mı bilmiyorum. Bunu bilmek için daha çok çalışmalar yapmak lazım. Daha büyükbaş hayvanlarda denemek ve daha ayrıntılı analizler yapmak lazım. O bakımdan umarım burada hiç kimsenin beyin kanseri hastası yoktur ama eğer varsa lütfen beni ağlatmayın, çünkü ağlatıcı mektuplar geliyor, ‘Annem ölüyor, kızım ölüyor.’, ‘Hocam bana yardım edin’ diye mektuplar geliyor. Bir şey yapamıyorum, çünkü o seviyeye ulaşmış değiliz ama çalışıyoruz.” ifadelerini kullandı.

Beyin kanseri üzerine yaptıkları çalışmaları daha iyi ifade etmek adına sunumunu İngilizce yapacağını ifade eden Sancar, tercüman eşliğinde yaptığı sunumda, en kötü kanserlerden biri olan beyin kanserinin (glioblastoma) tedavisi için bir metot geliştirdiklerini kaydetti.

Yıllardır glioblastomanın tedavisinde TMZ (temozolomide) ilacının kullanıldığını anlatan Sancar, “Öncelikle cerrahi bir müdahale yapılıyor. Oradaki tümör temizleniyor. Ardından ışın tedavisiyle, radyoterapiyle kalan hücreler temizlendikten sonra TMZ tedavisi uygulanıp bekleniyor. Bizim burada geliştirdiğimiz şey ise ortaya yeni bir ilaç molekülü koymak. Kısaltılmış adı ‘EdU’ olan molekülü hocamlar keşfettiler ve bunun üzerine çok ciddi başarılar elde ettiler.” dedi.

Sancar, DNA hasarı üzerine 50, beyin kanseri üzerine de 3 yıldır çalıştığını kaydederek, şunları aktardı:

“DNA hasar mekanizması şu şekil işliyor. Sigara, çevre kirliliği veya ultraviyole radyasyonundan kaynaklı DNA hasara uğruyor. DNA hasara uğradığı zaman bu hasarı tedavi etme mekanizmalarını çalıştırıyor ve ardından bir süre sonra kanser gelişiyor.”

Glioblastomanın pankreas kanseri gibi en ölümcül kanserlerden biri olduğunu dile getiren Sancar, beyin kanserinde teşhisten sonra ortalama yaşam süresinin 12 ay olduğunu, 2 yıl içinde tüm hastaların hayatını kaybettiğini belirtti.

Çalışmayı fareler üzerinde gerçekleştirdiklerini bildiren Sancar, şöyle devam etti:

“Enjeksiyonla farelerin beynine insan kanser hücresini yerleştirdik ve kanser hücresi orada büyümeye başladı. Bu kanser hücreleri laboratuvarda ateş böceğinden elde edilen lusiferaz enzimiyle entegre edilmişti. Dolayısıyla mikroskop altında parlıyordu. Farenin beynini incelediğimiz zaman TMZ’nin veya EdU’nun veya her ikisinin birlikte kullanıldığı farelerde tümör büyüklüğünü inceleyebildik. Yanlış anlamayın bu farenin kanser hücresi değil, hasta insandan alınan kanserli hücrenin fareye yerleştirilmesi sonucu yapıldı bu çalışmalar. Hakikat bize söyledi ki TMZ ve EdU birlikte kullanıldığı zaman insan beyin kanseri hücresi tedavi edilebiliyor. Bu iki ilacın birlikteliğinde ne kadar gün geçerse geçsin artık bireylerin sağlıklı bir hayat yaşamaya başladığını, kesinlikle nüksetmediğini görüyoruz. Fareye enjekte etmeseniz, dokuyu direkt dışarı çıkarsanız ve ona her iki ilacı uygulasanız yine kanserli hücrelerin iyileştiğini görmekteyiz. Beynin yapısı düşünüldüğü zaman kan beyin bariyeri diye bir mesele var. Kimyasalların çok azı bu kan beyin bariyerini geçiyor. Dolayısıyla beyin hücreleri, sinir hücreleri çok ciddi bir koruma altındadır, ancak EdU bu korumayı geçebiliyor ve çoğalmayan sinir hücrelerine kesinlikle toksik olmayan bir etki gösteriyor. Sinir hücrelerine asla zarar vermiyor. Sadece kanser hücreleriyle ilgileniyor, bu hücreleri tedavi ediyor. EdU ve TMZ’nin kombinasyonu beyin kanserinin tedavisinde çok ciddi bir potansiyel taşımaktadır. Biz bunu fareler üzerinde denedik, her ne kadar insan hücresiyle fare üzerinde denenmiş olsa da bu gerçek insanlara verildiği zaman ne olacağını bilmiyoruz.”