Güzelliğine aldandılar: Ağaç arı popülasyonunu yok etti

Avustralya’nın Queensland eyaletinde süs bitkisi olarak yetiştirilen Afrika lale ağacı, istilacı tür olarak yayılırken yerli iğnesiz arılar üzerindeki etkileriyle gündeme geldi. Araştırmalarda ağacın çiçeklerinin arılar için ölümcül olabileceği belirlendi.

Tropikal Afrika kökenli Afrika lale ağacı (Spathodea campanulata), gösterişli turuncu-kırmızı çiçekleri ve hızlı büyümesi nedeniyle Avustralya’nın Queensland eyaletinde süs bitkisi olarak tercih edildi. Ancak zamanla bahçelerden ve dikim alanlarından çıkarak doğal bölgelere yayılan ağaç, yerli bitki örtüsü ve iğnesiz arılar açısından ekolojik risk oluşturmaya başladı. Yaklaşık 24 metreye kadar büyüyebilen tür, özellikle tropikal ormanlarda, vadilerde ve su kaynaklarının çevresinde yayılıyor.

Afrika lale ağacı, kök sürgünleriyle çoğalmasının yanı sıra rüzgâr ve su yoluyla taşınan tohumları sayesinde yeni alanlara yayılabiliyor. Bahçe atıklarının doğal alanlara bırakılması da bitkinin yayılmasını kolaylaştıran etkenler arasında bulunuyor. Başlangıçta süs bitkisi amacıyla dikilen ağaç, zamanla yetiştirildiği alanların dışına çıkarak doğal bitki örtüsü üzerinde baskı oluşturabiliyor. Tür, dünyanın farklı tropikal bölgelerinde de istilacı bitki olarak değerlendiriliyor.

Afrika lale ağacının çiçekleri, özellikle iğnesiz arılar üzerindeki olası etkileri nedeniyle araştırmalara konu oldu. Brezilya’da 2000 yılında yayımlanan bir çalışmada, incelenen 445 çiçekte 345 böcek ölümü kaydedildi. Ölümlerin yaklaşık yüzde 97’sinin iğnesiz arılarda görüldüğü bildirildi. Araştırmada ayrıca çiçek tomurcuklarından salgılanan mukusun arıların hayatta kalma oranını düşürebileceği belirlendi.

2014 yılında yayımlanan başka bir araştırmada Amazon bölgesinde yaşayan iki iğnesiz arı türünde işçi arılarında Afrika lale ağacının nektarına veya polenine maruz kalmanın ardından ölüm oranlarının arttığı tespit edildi. Bununla birlikte araştırmacılar tüm iğnesiz arı türlerinin bitkiye aynı şekilde tepki vermediğini ortaya koydu. Bulgular ağacın çiçeklerinin bazı yerli arı türleri için ciddi risk oluşturabileceğine işaret etti.

Avustralya’nın Queensland eyaletindeki biyogüvenlik yönergelerinde Afrika lale ağacının çiçeklerinin yerli iğnesiz arılar için zehirli olduğu belirtiliyor. Ağaç eyalette 3. kategori kısıtlı istilacı bitki olarak sınıflandırılıyor. Bu kapsamda türün satılması, taşınması ve çevreye salınması yasaklanıyor. Peyzaj düzenlemelerinde ise Afrika lale ağacı yerine siyah fasulye ağacı ve yakacak odun elde edilen yerli ağaç türleri gibi alternatiflerin kullanılması öneriliyor.