Trump, Şi’yi Beyaz Saray’da gösterişli biçimde ağırladı, övgüler düzdü ama karşılığında pek az şey aldı

Başkan Trump, Perşembe günü askeri uçak gösterileri, panda hediyeleri ve görkemli törenlerle dolu bir günde Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile “hiç bu kadar iyi anlaşamadıklarını” söyledi. Ancak bu renkli görüntüler, yapay zeka ve ticaret konularındaki derin fikir ayrılıklarını maskelemeye yetmedi.

Trump, Beyaz Saray’da Şi onuruna verilen resmi akşam yemeğinin başlangıcında, “Başkan Şi de ben de farklı sistemleri temsil ettiğimizi anlıyoruz ancak halklarımız arasındaki bağlar varlığını sürdürüyor,” dedi. “Gelecek nesiller için refah ve güvenliği teşvik eden bir ilişkiyi birlikte inşa etmeye devam edebiliriz.”

The New York Times’ın haber analizine göre yapılan övgüler, Trump’ın iki ülke arasındaki bağları güçlendirmek amacıyla Şi ile kişisel bir ilişki geliştirmeye odaklandığı bir günü taçlandırdı. Buna karşın Şi, zaman zaman önlerindeki zorluklar konusunda daha net ifadeler kullandı.

“Tukidides Tuzağı” Uyarısı ve Rekabet Sınırları

Günün erken saatlerinde Beyaz Saray’a varan Şi, iki ülkenin, yükselen bir güç ile mevcut egemen gücün muhtemelen savaşa gireceğini savunan “Tukidides Tuzağı” teorisinden kaçınması gerektiği konusunda uyarıda bulundu.

Şi, “Rekabetten bahsetmekten kaçınmamıza gerek yok ancak rekabetimiz sağlıklı olmalı ve belirli sınırlar içinde kalmalıdır,” dedi. “Bu, birinin kazanıp diğerinin kaybettiği bir güreş değil, birbirini yakalama yarışı olmalıdır. Çin ve Amerika Birleşik Devletleri aramızda çatışmasızlık ve karşı karşıya gelmeme çizgisini korumalıdır.”

Kamera Arkasındaki Zorlu Konular

İki lider, perde arkasında acil konulara değinmiş görünüyor. Trump, son haftalarda küresel endişelere yol açan yapay zekayı kendi deyimiyle yeniden adlandırarak “sistem güvenliği” ve “süper zeka” konularını tartışmayı planladıklarını belirtti. Çin resmi görüşme özetine göre, iki lider özel görüşmelerinde ticaret, Tayvan, Orta Doğu ve Rusya’nın Ukrayna’daki savaşını da müzakere etti.

Çarşamba günü iki ülke, tırmanan bir ticaret savaşını hafifleten kırılgan ticaret ateşkesini Kasım ayındaki son tarihten itibaren iki ay uzatma konusunda anlaştı. Ancak bu debdebeli törenlerden somut bir başka politika çıktığına dair pek bir işaret yoktu.

Yapay Zeka Fikir Ayrılığı: Kontrol mü, “Yalan” mı?

Şi, en azından kamuoyu önünde, yapay zeka konusunda Trump’tan daha ileri gitti. Beyaz Saray’daki açılış konuşması sırasında Şi, yapay zekanın “her zaman insan kontrolü altında” kalmasını sağlamak istediğini söyledi. Trump ise yapay zekanın kitlesel yok oluşa yol açacağı yönündeki korkuları bir “yalan” olarak nitelendirmişti.

Şahsi diplomasi tarzıyla övünen Trump, ABD ile Çin arasındaki rekabete rağmen Şi’ye zeytin dalı uzattı. Trump bu yaz Çin’i 2020 seçimlerine “kötü niyetli müdahalede bulunmakla” suçlamıştı. Pekin ise ABD ve İsrail’in İran’a karşı bu yıl başlattığı savaştan bu yana Tahran’la olan ticari ilişkilerinden geri adım atacağına dair hiçbir işaret vermedi.

Birden fazla Amerikalı yetkiliye göre, savaşın başlangıcından bu yana Çinli şirketler Tahran’a uydu görüntüleri ve hatta İran askeri güçlerinin bölgede saldırılar düzenlemek için kullandığı bir casus uyduya erişim sağladı.

Ayrıca, Çin’in bu yılın başlarında Trump’ın Pekin ziyareti sırasında Amerikan tarım ürünleri alımını keskin bir şekilde artırma yönünde verdiği sözü tuttuğuna dair de pek bir emare bulunmuyor.

Muhalefetten Sert Eleştiriler

Yine de geçmişte Obama yönetimini Şi’yi ağırladığı için eleştiren Trump, rakip olmaktan ziyade ev sahibi rolünü oynamaya odaklanmış görünüyordu.

Oregon’un Demokrat Senatörü Ron Wyden, “Çin’in verdiği hemen hemen her ticaret sözünü bozmasına karşılık Trump, Başkan Şi için kırmızı halı seriyor,” dedi. “Trump’ın bu fırsatı zorla çalıştırmadan devlet sübvansiyonlarına kadar işçilerimize ve işletmelerimize zarar veren Çin hükümeti politikalarına karşı çıkmak için kullandığına dair hiçbir kanıt yok. Donald Trump dükkanı Çin’e peşkeş çekiyor ve faturayı Amerikalı ailelere kesiyor.”

Protokol Ezberleri Bozuldu

Çarşamba günü Trump, dünya liderlerini Beyaz Saray’da karşılama geleneğini bozarak Şi’yi karşılamak için Joint Base Andrews askeri üssüne gitti. Rose Garden’da (Gül Bahçesi) bir B2 bombardıman uçağı ve F-22 jetlerinin katıldığı bir askeri uçuş gösterisi içeren tören düzenledi. Ardından Şi’ye Beyaz Saray arazisindeki yeni helikopter pistini gezdirdi.

Trump daha sonra East Room’da Çinli yetkililer, Cumhuriyetçi Parti bağışçıları ve aralarında Jeff Bezos, Jensen Huang ile Elon Musk’ın da bulunduğu çok sayıda üst düzey yöneticinin katıldığı resmi bir akşam yemeğine ev sahipliği yaptı. Trump, yapay zeka hakkında konuşmak yerine, yazılı konuşmasının dışına çıkarak Şi’nin dikkatini ikinci döneminin gurur kaynaklarından birine çekmeye çalıştı.

Trump, “Duymuş olduğunuz yeni balo salonunun tamamlanmasına bir yıl kaldı,” dedi. “Ve gerçekten seveceğinizi düşündüğüm bir şey göreceksiniz.”

Şi ise hediyelerle gelmişti; Çin’in Atlanta hayvanat bahçesine iki panda göndereceğini açıkladı.

Beyaz Saray’da Basın Krizi

Trump bir Truth Social paylaşımında günün “televizyon için biçilmiş kaftan” bir an olduğunu söyledi. Ancak önemli bir bileşen eksikti: Trump’ın CNN, MS NOW ve Politico’yu Beyaz Saray’dan engellemesinin ardından ana televizyon kanalları etkinliklerin ortak görüntülerini yayınlamayı reddetti.

Bu yayın kuruluşlarının muhabirlerinin erişim hakları gün ortasına doğru iade edildi ancak TV yayın havuzu askıya alınmış olarak kaldı. Kanallar, Beyaz Saray CNN’in havuz haberlerine katılmasına yeniden izin vermeyi resmi olarak kabul edene kadar başkanı takip eden yayınlara devam etmeyeceklerini belirtmişti.

Buna karşın Çin devlet medyasından bir grup çalışanın Beyaz Saray arazisine girmesine izin verildi.

Tarihi Göndermeler ve Gelecek Mesajı

Resmi akşam yemeğinde Trump’ın kadeh kaldırmasından sonra Şi, iki ülkenin tarihini seçici bir şekilde aktardı; Soğuk Savaş’ın en kötü anlarını görmezden gelmeyi tercih edip bunun yerine Başkan Richard Nixon’ın 1972’de Pekin ile başlattığı yumuşama dönemine atıfta bulundu. Trump’a verilen mesaj, kendisinin de Çin ile ilişkileri —Pekin’in şartlarına göre olsa da— yeniden kurma fırsatına sahip olduğu yönündeydi.

Şi, “Kan ve ateşle temelleri atılan böyle bir dostluk, kuşkusuz nesiller boyu yaşayacaktır,” dedi.