SPK nihayet ‘Game over’ dedi: 7 şirketin 223 fonu tasfiye edilecek… 17 milyar dolarlık dev tasfiye

Sermaye Piyasası Kurulu, uzun süredir yaşanmasına göz yumduğu borsa manipülasyonuna dayalı para fonları dolandırıcılığını, bu dolandırıcılık artık ciddi zarar eder hale gelince tek bir kararla sona erdirdi.

Fonlarda sorunların çok büyük olduğu geçen hafta perşembe günü saklanamayacak şekilde ortaya çıkmıştı. SPK’nın 28 Ağustosta yayınladığı ve fonlara sıkı yeni kurallar getiren tebliğinden sonra, TL bazlı bu yatırım fonlarından çok büyük para çıkışı yaşanmaya başlamıştı.

Geçen hafta perşembe günü, bu alanda Türkiye’nin en büyüğü olan Tera Holding, aynı sektörün iki numaralı oyuncusu Pusula Holding’i satın almak için görüşmelere başlandığını duyurdu. Bu normal bir satın alma değildi; Pusula çok zor durumda olduğu için Tera devreye girmişti.

Bu açıklamanın üzerinden 24 saat bile geçmeden ikinci bir açıklama yapıldı ve satınalma görüşmelerinin başarıyla tamamlandığı, Tera’nın Pusula’yı devralacağı açıklandı ama fiyat söylenmedi.

Pusula’nın önde gelen yöneticilerinden Muhammet Yarız hakkında savcılığın yakalama kararı çıkartması ortalığı fena karıştırdı ve savcılığın bu konuda soruşturma yaptığı anlaşıldı. Yarız, hafta sonu Bodrum’da savcılığa ifade verdi ve tutuklandı. Bu arada Tera’nın yönetim kurulu başkanı Emre Tezmen hafta sonu alel acele yapılan yönetim kurulu toplantılarının ardından bazı kritik Pusula şirketlerinin yönetimine girdi, sosyal medyadan Tera’nın Pusula’da yönetimi devraldığı açıklandı. Oysa bu satın almanın düzenleyici kurumların (BDDK, SPK ve Rekabet Kurulu) onayı olmadan yürürlüğe girmesi imkansızdı.

Pusula için en zorlu hafta

Bu hafta özellikle Pusula için çok hızlı başladı. Salı günü Pusula’ya ait iki fon temerrüde düştü, yani yatırımcılarına parasını ödeyemedi. İşte bunun ardından her şey çorap söküğü gibi geldi.

Çarşamba günü çok sayıda fon ya temerrüde düştü ya da müşterilerine para ödemeyi ertelemeye başladı. Bu arada borsa hızlı bir çöküşe geçti, çünkü bu fonlar likit temin edebilmek için hisse senedi varlıklarını satıyordu.

Bu gelişmeler nihayet iktidarı hareke geçirdi, perşembe sabahı erken saatlerde Finansal İstikrar Komitesi, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek başkanlığında toplandı. Toplantının hemen ardından SPK’nın bu spekülatif para fonlarını tamamen sona erdiren kararı açıklandı.

7 şirketin 130 fonu kapandı

Karara göre, Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1, Pardus ve Bulls Portföy fonları dahil 130 fonla ilgili işlemler dondurulmuş ve tasfiye süreci başlatılmıştı. Yani fon oyunu sona ermişti, fon yatırımcıları paralarını geri almak için tasfiye sürecinin sonunu bekleyecekti.

İktisatçı ve piyasa analisti Can Gemvalor’un hesabına göre SPK’nın tasfiye kararı verdiği 127 fonun varlıkları TEFAS’ın son verisine göre 827 milyar liraydı, yani yaklaşık 17 milyar dolardı. Gemvalor’a göre bu paranın yüzde 60’ı, 498 milyar lirası hisse senedi. Mevduat ve devlet kâğıdı gibi hazır para yüzde 6: 48 milyar lira; aynı fonların 35 milyar lira da repo borcu vardı.

Sadece fonlara da el atılmadı. Para fonlarının denetimine giren iki tasarruf finansman şirketi Katılımevim ve Birevim’in kurtarılması için de kamu şirketi olan Emlak Katılım Tasarruf Finansman’a görev verildi. Emlak Katılım, bu iki şirketi satın almak üzere görüşmelere başladı.

Tezmen’e yurt dışı yasağı

Bu arada savcılık da boş durmadı ve Tera Holding yönetim kurulu başkanı Emre Tezmen için yurt dışı çıkış yasağı getirildi. 

Öğleden sonra saatlerinde Tera Holding’e polis ekipleri tarafından baskın gerçekleştirildi. Genel Müdür Yardımcısı İbrahim Bekci’nin gözaltına alınması için polis binaya girdi.

Destek Holding, Destek Finans, Destek Kripto Varlık, Destek Yatırım isimli işyerlerinde arama yapılıyor.

Fonlardaki para ne olacak?

Bir yatırım fonunda yatırımcının satın aldığı katılma payının karşılığında fon portföyünde çeşitli varlıklar bulunuyor.

Bunlar hisse senedi, tahvil, repo ve diğer sermaye piyasası araçlarından oluşabiliyor.

Dolayısıyla bir fonun tasfiye edilmesi, yatırımcının sahip olduğu katılma paylarının karşılığındaki varlıkların ortadan kalkması anlamına gelmiyor.

Tasfiye sürecinde fonun elindeki varlıkların belirlenen yöntemle nakde çevrilmesi, varsa fonun yükümlülük ve giderlerinin karşılanması, kalan tutarın ise katılma payı sahiplerine dağıtılması bekleniyor.

Para ne zaman ödenecek?

Yatırımcı açısından en kritik soru ödeme tarihi.

Ancak şu aşamada tüm fonlar için geçerli kesin bir ödeme takvimi açıklanmış değil.

Tasfiye kararı, fonun portföyündeki tüm varlıkların aynı gün satılması ve paranın ertesi gün yatırımcı hesabına yatırılması anlamına gelmiyor.

Fonların portföy yapıları birbirinden farklı olduğu için tasfiye süresi de fondan fona değişebilir.

Likiditesi yüksek varlıklardan oluşan bir fonda nakde dönüşüm daha hızlı gerçekleşebilirken, işlem hacmi düşük hisse senetlerinin ağırlıklı olduğu fonlarda satışların zamana yayılması gerekebilir.

Bütün hisselerin aynı anda satılması mümkün değil

Tasfiye kapsamındaki fonların son portföy raporları, bazı hisselerde oldukça büyük pozisyonlar bulunduğunu gösteriyor.

Fonların TEHOL’de sahip olduğu payların şirketin fiili dolaşımına oranı yüzde 77,74 seviyesinde bulunuyor. Aynı oran ANELE’de yüzde 68,14, TRHOL’de yüzde 60,13, OZATD’de yüzde 57,52 ve PEKGY’de yüzde 54,68 olarak hesaplandı.

Bu büyüklükteki pozisyonların kısa sürede piyasaya satılmaya çalışılması, özellikle işlem hacmi sınırlı hisselerde fiyatların sert şekilde düşmesine neden olabilir.

Bu nedenle tasfiye sürecinin kontrollü ve belirli bir takvim içerisinde yürütülmesi, hem fon yatırımcısının hem de piyasanın geri kalanının korunması açısından önem taşıyor.

Yatırımcının başvuru yapması gerekiyor mu?

Şu anda yatırımcıların ayrıca bir başvuru yapması gerektiğine ilişkin açıklanmış bir prosedür bulunmuyor.

Fon yatırımcısının sahip olduğu katılma payları zaten kayıt altında bulunuyor.

Tasfiye sürecinde ödemenin hangi yöntemle ve hangi hesaplara yapılacağı ise SPK’nın açıklayacağı uygulama esaslarıyla netleşecek.

Bu nedenle yatırımcıların özellikle fonlarının bağlı olduğu portföy yönetim şirketinden ve SPK’dan yapılacak resmi açıklamaları takip etmesi gerekiyor.

Her fon aynı şekilde tasfiye edilmeyebilir

Sürecin bütün fonlarda aynı şekilde ilerlemesi de beklenmiyor.

Portföy yapısı ve varlıkları uygun olan bazı fonların başka bir portföy yönetim şirketine devredilmesi gibi seçenekler gündeme gelebilir.

İncelemeler sonucunda tasfiye dışında farklı bir yöntem uygulanabilecek fonlar da olabilir.

Bu nedenle 130 fonun tamamı için tek bir ödeme tarihi veya tek tip bir tasfiye yöntemi bulunduğunu söylemek şu aşamada mümkün değil.

Bankalardaki para piyasası fonları farklı

Karar sonrasında en fazla kafa karışıklığı para piyasası fonlarında yaşandı.

Tasfiye kararı Türkiye’deki bütün para piyasası fonlarını kapsamıyor.

İşlem kısıtlaması ve tasfiye süreci belirli portföy yönetim şirketlerinin fonlarıyla sınırlı.

Bu şirketler dışında kalan, özellikle bankaların iştirakleri olan portföy yönetim şirketlerinin para piyasası fonları mevcut süreçten etkilenmiş değil ve işlemler normal şekilde devam ediyor.

Bu nedenle yatırımcının öncelikle elindeki fonun hangi portföy yönetim şirketine ait olduğunu kontrol etmesi gerekiyor.

Fonlardan kaç para çıktı? FT’ye göre 1 milyar dolar

Borsa İstanbul’da fon piyasasındaki likidite sorunlarının etkisiyle yaşanan sert düşüş uluslararası basında da yankı buldu.

İngiltere merkezli Financial Times (FT), “Yatırımcıların 1 milyar dolar çektiği ‘fon hücumu’nda Türk hisseleri geriledi” başlıklı haberinde borsa endeksinin çarşamba günü yüzde 5’in üzerinde değer kaybettiğini, bunun salı günkü yüzde 2’yi aşan düşüşün ardından geldiğini yazdı.

Gazete satış dalgasının Pusula Portföy’ün bazı para piyasası ve yatırım fonlarında yatırımcıların iade taleplerini karşılayamadığını açıklamasının ardından başladığını ancak analistlere göre sorunun bundan daha geniş olduğunu belirtti.

FT’ye göre son iki yılda bazı yerel fonlar, bağlı şirketler üzerinden ilişkili oldukları ve halka açıklık oranları düşük şirketlerin hisselerini satın aldı. Haberde yoğun alımların söz konusu hisselerin fiyatlarını ve bunlara yatırım yapan fonların net varlık değerlerini yükselttiği, yüksek getirilerin daha fazla yatırımcı çekerek aynı veya ilişkili hisselere yeni para girişini sağladığı belirtildi.

East Capital portföy danışmanı Emre Akçakmak FT’ye yaptığı değerlendirmede yaşananları şöyle tanımladı: “Şu anda gördüğümüz likidite endişeleri nedeniyle yatırımcıların fonlardan çıkış yaptığı, fiilen bir ‘fon hücumu’.”

Gazete ayrıca piyasalardaki sarsıntının, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek yönetimindeki programıyla Türkiye’nin uluslararası ekonomik güvenilirliğini yeniden tesis etmeye çalıştığı bir döneme denk geldiğine dikkati çekti. RBC BlueBay Asset Management Kıdemli Ülke Stratejisti Timothy Ash ise FT’ye, “Bu belki de Şimşek’in şimdiye kadarki en büyük sınavı” değerlendirmesinde bulundu.

Intellinews: Pusula’daki likidite krizi Türkiye piyasalarını sarstı

Berlin merkezli ekonomi, finans ve iş dünyası odaklı servisi IntelliNews “Likidite krizi, Yunanistan’a tekne ve yangın satışı: Pusula Holding’in düşüşü Türkiye piyasalarını nasıl sarstı?” başlıklı analizinde, Pusula Holding ve Pusula Portföy’de yaşanan gelişmelerin piyasaya etkisini ayrıntılı biçimde ele aldı. Pusula Portföy Başkanı Muhammed Yariz hakkında yakalama kararı çıkarıldığı sırada Marmaris’ten özel tekneyle Yunanistan’a kaçtığı yönünde iddialara gönderme yapıldığı haberde son günlerde Pusula Portföy’de yaşanan temerrüt krizinin kronolojisine yer verildi.

IntelliNews, Pusula Holding ve iştiraklerinin daha önce Tera Group’a satılması için anlaşmaya varıldığını ancak Tera’nın devrin henüz hukuki ve operasyonel olarak tamamlanmadığını ve Rekabet Kurumu, SPK ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (BDDK) onaylarına tabi olduğunu açıkladığını aktardı. Haberde Tera’nın, Pusula Portföy’deki mevcut fon yükümlülüklerinden hukuki olarak sorumlu olmadığını özellikle belirttiğine de yer verildi.

IntelliNews, İstanbul ve tahvil piyasalarına yönelik sistemik tehdidin şimdilik sınırlı kaldığı değerlendirmesinde bulunurken gelişmelerin Türkiye’de hızla büyüyen banka dışı finans, tasarruf finansmanı ve portföy yönetimi sektörlerindeki kırılganlıklara işaret ettiğini savundu.

Reuters: Türkiye’de düzenleyici kurum, hisse manipülasyonu nedeniyle işlem yasakları getirdi

Reuters ise “Türkiye’de düzenleyici kurum, hisse manipülasyonu nedeniyle suç duyurularında bulundu ve işlem yasakları getirdi” başlıklı haberinde, SPK’nın Katılımevim, Gündoğdu Gıda ve Destek Finans Faktoring hisselerindeki işlemlerle bağlantılı olarak 38 kişi hakkında suç duyurusunda bulunduğunu ve söz konusu kişilere Borsa İstanbul’da iki yıl işlem yasağı getirdiğini aktardı.

Reuters, Katılımevim ile aynı grupta bulunan Pusula Portföy’e de iki yıllık işlem yasağı getirildiğini ve şirket yöneticilerinin savcılığa sevk edilenler arasında bulunduğunu bildirdi. Haberde, Pusula Portföy’ün düzenleyici değişikliklerin ardından yatırımcı çıkışlarının yaşanması üzerine bu hafta bazı fonlardaki yükümlülüklerini yerine getiremediğini açıkladığı belirtildi.

Reuters, son dönemdeki sert kayıplara rağmen SPK’nın incelemesine konu üç şirketin hisselerinin yılbaşından bu yana halen önemli ölçüde yükselmiş olduğuna dikkati çekti. Katılımevim hisselerinin son iki haftada yaklaşık yüzde 59 gerilemesine rağmen yılbaşından bu yana yüzde 300’ün üzerinde; Gündoğdu Gıda’nın temmuz sonundaki zirvesinden yüzde 75’in üzerinde düşmesine rağmen yüzde 140’ın üzerinde; Destek Faktoring’in ise temmuz başındaki zirvesinden yüzde 37 gerilemesine rağmen yılbaşından bu yana yüzde 300’ün üzerinde değer kazandığını bildirdi.