İngiltere’nin en prestijli roman ödülü, ilk kez bir bilim kurgu eserine verildi

John Harrison, 1960’larda yazarlık kariyerine ilk başladığında diğer bilim kurgu yazarlarıyla bu türün toplum gözündeki düşük itibarını sık sık tartışıyordu.

Yakın zamanda BBC’ye verdiği bir röportajda o günleri hatırlayan Harrison, “İyi yazılmış bir bilim kurgu eseri neden edebi kurgu olarak kabul edilmesin ki?” diye sorduğunu aktarıyor.

Yaklaşık 60 yıl sonra, bilim kurgunun edebi zirvelere ulaşamayacağı fikri tarihe karıştı. Pazartesi günü Harrison’ın, uzaylıların İngiltere’yi işgal edişini konu alan “The End of Everything” (Her Şeyin Sonu) adlı romanı, edebiyat dünyasının en prestijli ödüllerinden biri olan Booker Ödülü’nü kazandı.

“Gerçek Bilim Kurgu Dünyasından Çıkan İlk Kazanan”

Booker Ödülü Yönetici Direktörü Gaby Wood yayınladığı basın bülteninde, geçmişte Margaret Atwood veya Kazuo Ishiguro gibi kazananların bilim kurgudan “belirli ögeler ödünç aldığını”, buna karşın Harrison’ın “hakiki bilim kurgu dünyasından çıkarak ödülü kazanan ilk yazar” olduğunu vurguladı.

Bu yılki jüri heyetine başkanlık eden klasik filoloji uzmanı Mary Beard ise yaptığı açıklamada, Harrison’ın “okuru altüst eden, yüzünde alaycı bir gülümseme oluşturan ve konusuna rağmen şaşırtıcı bir biçimde hafif bir iyimserlik burukluğu bırakan” ustaca bir roman yazdığını belirtti.

81 Yaşında Booker Kazanan En Yaşlı Yazar

Ödülü alırken gözle görülür şekilde heyecanlı olan 81 yaşındaki Harrison —ki kendisi Booker kazanan en yaşlı yazar unvanını elde etti— konuşmasında şunları söyledi: “Bu akşam burada, her şeyin sonunda olacağımı gerçekten hiç beklemiyordum, dürüstçe söylüyorum beklemiyordum. Ama işte buradayım. Hayatınızın değiştiğinden kolayca bahsedersiniz ama bu gerçekleştiğinde gerçekten çok garip hissettiriyor. Sonunda özgüvenden tamamen yoksun, gerçek bir yazar gibi hissediyorum.”

Romanda, “iGhetti” olarak adlandırılan uzaylılar İngiltere’yi ele geçirmiştir. Harrison’ın ana karakteri, kıyıda uzaylılara ait bir “nesne” bulan ve bu nesne giderek büyürken sahiller boyunca seyahat eden bir sahil toplayıcısıdır. Karakter zaman zaman nesneden kurtulmaya çalışır, zaman zaman da onunla bir bağ kuruyor gibi görünür. Çevresindeki hiç kimse iGhetti’lerin ne istediğini veya buraya nasıl geldiğini bilmemektedir.

Harrison romanında bu durumu şöyle aktarıyor: “En yaygın kabul gören görüş, onların ‘internet üzerinden geldikleri’ yönündeydi. Nitekim internetin kendisi için de en cazip teori buydu; mecranın kendisini biraz çaresizce de olsa kararlılıkla ‘mesajın kendisi’ ilan ettiği günlerdi.”

Türün Kalıplarını Yıkan Bir Yaklaşım

“The End of Everything”, kıyamet sonrası felaketler, distopik yaşam ve insan-uzaylı teması gibi bilim kurgunun temel taşlarından beslense de genel olarak türün alışılagelmiş kurallarına meydan okuyor. Örneğin Harrison, okuyucuyu yabancı dünyalara demirleyen kapsamlı dünya kurma (world-building) anlatılarını bir kenara bırakıyor; bunun yerine okuru sürekli dengesiz bırakan muğlak ve bazen çelişkili betimlemeleri tercih ediyor.

Harrison röportajlarında, romanına “toplumdaki açıklama yetersizliği ve başarısızlığı üzerine bir roman” yazma amacıyla başladığını ve büyük bir felaketin iyi bir başlangıç noktası olduğunu düşündüğünü belirtti. Jüri başkanı Beard da romanı, bir kıyamet yaşanacaksa bunun “anlaşılamaz bir şey” olacağını gösterdiği için övgüyle karşıladı.

Dev İsimleri Geride Bıraktı

Harrison’ın romanı, geçmişte Booker kazanmış iki popüler yazarın eserlerini geride bıraktı: Marlon James’in “The Disappearers” ve Douglas Stuart’ın “John of John” adlı kitapları yarıştaydı. Ayrıca Elizabeth Strout’un “The Things We Never Say”, Luke Kennard’ın “Black Bag” ve Rebecca Perry’nin “May We Feed the King” adlı eserleri de finalistler arasında yer alıyordu.

Bu yılki jüri üyelerinden Patricia Lockwood, romanı eline almadan önce Harrison’ın kim olduğunu bilmediğini ancak eserini okumanın “hayatınızın geri kalanıyla tanışmak gibi” hissettirdiğini söyledi. Lockwood, “Kitabı beş kez okudum.Hakkında iki deneme ve bir de şiir yazdım” diye ekledi.

Edebiyat dünyasının en büyük ödüllerinden biri olan Booker Ödülü, her yıl bir jüri heyeti tarafından İngilizce yazılmış ve o yıl İngiltere veya İrlanda’da yayımlanmış en iyi romana veriliyor. Ödülle birlikte yazara 50 bin sterlin (yaklaşık 66 bin 700 dolar) para ödülü veriliyor ve bu ödül genellikle satışlarda devasa bir artış sağlıyor. “The End of Everything”, son olarak David Szalay’ın “Flesh” kitabının da aralarında bulunduğu prestijli kazananlar listesine adını yazdırdı.

“Duymadığınız En İyi Yazar”

Amerika Birleşik Devletleri’nde nispeten az tanınmasına rağmen Harrison, İngiltere’deki eleştirmenler tarafından uzun süredir takdir topluyordu; hatta bazıları onu “adını hiç duymadığınız en iyi yazar” olarak adlandırıyordu. The Times of London’dan John Self, yazarın 1971’deki ilk kitabı “The Committed Men”den bu yana “50 yılı aşkın süredir zihin karıştıran ve muhteşem kitaplar yazdığını” belirtti. (Booker kazanan romanı gibi ilk kitabı da distopik bir İngiltere’de geçiyordu.)

1945 yılında İngiltere’nin Rugby kentinde doğan Harrison, okuldan kaçıp yerel kütüphanede romanlar okuyarak büyüyen edebiyat sevgisini besledi. 1960’ların ortalarında bilim kurgu dergilerinde öyküler yayımlamaya başladı.

Bu yılki Booker Ödülü jürisi, “The End of Everything” romanının “bir gerilim, bir gizem, bir hiciv, bir distopya, bir yol romanı ve bir realizm eseri olarak okunabileceğini” ifade etti.

Bilim kurgu hayranlarının Harrison’ın bu başarısını kutlaması muhtemel olsa da, galibiyetin sunuluş biçimi Harrison’ın kendisini biraz rahatsız edebilir.

Ödül töreninin ardından Pazartesi günü düzenlenen basın toplantısında konuşan yazar, “Ben bir kategoriyi temsil etmiyorum — ben benim” dedi ve ekledi: “Türler bir yazar olarak sizi sakat bırakır. Dinleyici kitlenizi sınırlandırırsınız ve ben bunu yapmak istemiyorum. Ben herkesle, herkesle konuşmak istiyorum.”