‘Mavi Tsunami’ benzetmesi belki Amerikalıların hoşuna gitti ama Japonya’da alınganlığa sebep oldu

Halk arasında “Büyük Dalga” olarak bilinen Japon şaheseri, öteden beri öncü bir kültür eseri olarak el üstünde tutuluyor.

Ancak Çarşamba günü, sanatçı Katsushika Hokusai tarafından 1831 civarında yaratılan bu ahşap baskı eser, hiç beklenmedik bir yerde karşımıza çıktı: The New York Post gazetesinin kapağında. “Büyük Dalga”, Demokratların ara seçimlerdeki ezici zaferini tasvir etmek üzere yeniden kurgulanmış; Başkan Trump ise dev bir dalganın tehdidi altında gösterilmişti. Manşette ise büyük harflerle “MAVİ TSUNAMİ” ifadesi yer alıyordu.

Müzeden Sert Tepki: “Hokusai’ın Sanatının Alay Unsuru Yapılmasını İstemeyiz”

Ama The New York Times’da yer alan habere bakılacak olursa, The New York Post gazetesinin bu kapağı Japonya’da tamamen başka türlü anlaşıldı ve bir kızgınlığa sebep oldu. Sanatçının ahşap baskılarını, tablolarını, çizimlerini ve kişisel eşyalarını sergileyen Tokyo’daki Sumida Hokusai Müzesi çalışanları, Perşembe günü karşılaştıkları bu tasvir karşısında şaşkınlıklarını gizleyemedi.

Sumida Hokusai Müzesi bir sözcü aracılığıyla yaptığı açıklamada, “Bu eserlerin keyfine varılma şekli kesinlikle bu değildi,” dedi.

Müze sözcüsü sözlerine şöyle devam etti:

“Hokusai güçlü ve dinamik bir dalgayı resmetmişti; bu yüzden bunun bir parodiye —bir nevi ironik bir çarpıtmaya— dönüştürüldüğünü görmek olumlu karşılayabileceğimiz bir şey değil. İdeal olarak, onun sanatının başkalarını aşağılamayı amaçlayan bir hiciv biçimi olarak kullanılmamasını tercih ederdik.”

Japonya’da “Tsunami” Kelimesinin Yarattığı Hassasiyet

Salı günkü seçimin ardından dünyanın dört bir yanındaki yorumcular ve siyasetçiler bir “mavi tsunami”den bahsediyor. Ancak uzun bir doğal afet geçmişine sahip olan Japonya’da tsunami kelimesi ve bununla ilgili görseller; yıkımı ve çaresizliği çağrıştırdığı için oldukça karmaşık ve hassas bir anlam taşıyor.

Japon yayın organları bu terimi özenle çevirerek genellikle “dalga” kelimesini tercih etti. Bazı yorumcular, özellikle Japonya’nın kuzeydoğu kıyılarını yerle bir eden 2011 depremi ve tsunamisinin ardından, kelimenin bu şekilde duyarsızca kullanılmasına ilişkin endişelerini dile getirdi. Diğerleri ise Perşembe gününün Dünya Tsunami Farkındalık Günü olduğuna dikkat çekti.

Japon romancı Keiichiro Hirano, Perşembe günü X platformunda yaptığı paylaşımda şu ifadeleri kullandı:

“İnsanlar Demokratların büyük zaferini ‘Mavi Tsunami’ olarak adlandırıyor ama bu söylem bir şekilde bana hiç doğru gelmiyor. Tsunamilerle ilişkilendirilebilecek hiçbir olumlu izlenim yoktur. O felaket görüntüleri dünyanın dört bir yanına yayılmışken, bu kadar insanın ölümüyle yaşanan trajedi gerçekten hiç mi anlaşılamadı?”

Şaheserin Asıl Hikayesi ve Değiştirilen Detaylar

Asıl adı “Kanagawa Açıklarında Büyük Dalga” olan “Büyük Dalga”, Hokusai’ın en ünlü serisi olan “Fuji Dağı’nın Otuz Altı Manzarası”nın bir parçası. Eser bir tsunamiyi değil, dev bir dalgayı, tekneleri ve uzakta zirvesi karla kaplı Fuji Dağı’nı tasvir eder. The Post ise bunun yerine çırpınan bir Trump görselini esere monte etti.

Kapak görseli Japonya’da bazı tepkilere yol açsa da Hokusai’ın bazı hayranları bu kültürel etkileşimi görmekten memnun olduklarını belirtti.

Perşembe günü Sumida Hokusai Müzesi’ni ziyaret eden 30 yaşındaki Aya Yasuhira, “Büyük Dalga”nın Amerikan siyasetini tasvir etmek için kullanılmasını bazılarının “biraz rahatsız edici” bulabileceğini anlayabildiğini söyledi.

Ancak bir bakımevinde çalışan Yasuhira, The Post’un kurgusunu “oldukça zekice” bulduğunu belirterek, “Bu tür yaklaşımlar oldukça ilgi çekici olabiliyor,” dedi.

Müzeyi ziyaret eden bir diğer isim olan 43 yaşındaki Mayumi Matsuo ise, “Japon kültürünün simgesi olan bir görselin Amerika’da bu şekilde kullanıldığını görmek oldukça ilgi çekici —hatta belki biraz şaşırtıcı. Aynı zamanda son derece sofistike bir hiciv biçimi gibi hissettiriyor,” değerlendirmesinde bulundu.

Siyasette Dalga Sembolü ve Hokusai’a Özür

Ara seçimlere giden süreçte “Büyük Dalga”, Demokratların Kongre’yi geri alma umutlarının bir sembolü olarak kupalarda, tişörtlerde ve siyasi afişlerde yer bulmuştu.

Bu ahşap baskı eser yıllar boyunca başka hicivlere de ilham verdi. Bunlardan biri, Amerikalı karikatürist Lalo Alcaraz’ın 2018 yapımı karikatürüydü ve Salı günkü seçimlerden sonra sosyal medyada yeniden dolaşıma girdi.

Karikatür ilk olarak Demokratların önemli kazanımlar elde ettiği 2018 ara seçimlerinden sonra yayımlanmıştı. Görselde dalgaların arasında sırılsıklam kalmış bir halde duran Bay Trump’ın “Rüzgar bizden yana esiyor!” dediği görülüyordu.Alcaraz, sol üst köşeye adının üzerine şu notu eklemişti: “Hokusai’dan özür dileyerek…”

Verdiği bir röportajda Alcaraz, “Büyük Dalga”yı tercih etme sebebinin eserin “inanılmaz derecede detaylı” ve “anında tanınabilir” olması olduğunu söyledi:

“Bu görsel, doğaya ve güçlere karşı çaresizliğimizin bir sembolüdür. Aynı zamanda insanların gücünü —yani oy kullanan ve düşüncelerini dile getiren insanların gücünü— temsil ediyor.”