‘Kuymak’, ‘Hamsi’ ve ‘Salah’… Bu üç kelimeyi hangi ‘Yerli ve milli’ gazetemizde okudunuz?

Başlığı iki türlü verebilirdim:

“Türkiye’nin en büyük gazetesi hangisidir? Hürriyet mi, Sabah mı Sözcü mü?”

Veya şöyle sorabilirdim:

“Salah Muhammed’in Trabzon’a transferinin gerçek hikayesini hangi en büyük Türk gazetesinde okudunuz?”

İkinciden başlayayım.

En doyurucu Salah haberini niye New York Times’da okuduk?

Muhammed Salan’ın Trabzon’a transferinin en doyurucu ve açıklayıcı haberini, New York Times Gazetesinin Athletic ekinde okuduk.

Sorabilirsiniz;

“Yani bir Türk gazetesi değil de Amerikan gazetesinde mi?”

Cevabım sizi şaşırtabilir:

Hayır bir Türk gazetesinde ve üstelik Türkçe…

New York Times gazetesinde.

Bugün parayla alınan en büyük Türkçe gazete hangisi?

Bir adım daha ileri gideyim “En büyük Türkçe gazetede…”

Üstelik haberin içinde “Kuymak” ve “Hamsi” kelimeleri geçecek kadar “Milli ve yerli” içerikli bir  gazete.

Neden böyle diyorum izah edeyim.

Bütün dünyanın en büyük gazetesi hangisi?

Dün New York Times Gazetesinin Türkiye’de kaç abonesi var ona baktım.

New York Times’ın dünyada 12.7 milyon para ödeyen abonesi var.

Bunun 3.5 milyona yakını ABD dışında…

Yani New York Times sadece ABD’nin değil, şu anda dünyanın da en büyük gazetesi.

Ancak gazete öteki ülkelerdeki paralı abone sayısı ne kadardır konusunda bilgi vermiyor.

Bu konuda bazı modelleme çalışmaları var.

Bunu da yapay zeka uygulamaları yapıyor.

Türkiye’de New York Times’ı para ödeyerek satın alan kaç kişi var?

Dün kullandığım yapay zeka uygulamalarında bir çalışma yaptım.

Buna göre New York Times’ın Türkiye’de para ödeyerek okuyan kaç abonesi var?

Verilen rakam 35 bin ile 55 bin arasında.

Bu rakam ne ifade ediyor?

New York Times Türkiye’de Hürriyet artı Sabah toplamından fazla satıyor

Kağıt gazeteyi para ödeyerek almakla, dijital bir gazeteye abone olmak aynı şey.

Hürriyet ve Sabah’ın para ödeyerek satın alınan tek hizmeti kağıt gazete.

Bugün ikisinin gerçek satışını toplasanız 40 bini geçmez.

Yani ikisinin toplam satışı NYT’den düşük.

Bir zamanlar Hürriyet için “Büyük Gazete” denirdi.

Türkiye’nin en büyük gazetesi.

Bugün artık ne en büyük gazetesi ne de Amiral Gemisi.

Batan bir Amiral gemisinden hüzünlü şekilde uzaklaşan bir “Tahlisiye sandalı…”

Bugünün deyişi ile “Cankurtaran filikası…”

New York Times’ın Türk okuru Sözcü gazetesi kadar

Peki Sözcü?

Gazeteler artık tiraj açıklamıyor.

Benim tahminim bugün Sözcü’nün gerçek satışı 50 bin civarındadır.

Yine bana sorarsanız New York Times bugün Türkiye’nin para ödenerek satın alınan en büyük türkçe gazetesi.

Tabii bir New York Times aboneliği için ödenen parayı bir Türk gazetesi satın almak için ödenen para ile karşılaştırırsanız bu fark 4-5 katına çıkar.

Hayır, New York Times artık Türkçe bir gazete

Diyeceksiniz ki “Kardeşim o İngilizce gazete, Türkçe değil.”

Böyle derseniz yanılırsınız.

Bugün isterseniz New York Times’ın tamamını türkçe okuyabilirsiniz.

Gazete aslında bana hergün neredeyse Türkçe geliyor.

Bazılarını orijinal dilinde  okumak istiyorsam İngilizce’ye çevirtiyorum.

Üstelik Türkçe çevirisi her geçen gün mükemmelleşiyor.

Yapay Zeka ile tamamen mümkün.

Dün mercimek pilavı tarifini NYT’den Türkçe aldım

Mesela dün harika bir “Mercimek Pilavı” tarifini evdeki çalışanımıza ilettim.

Döndüğümde yapacak bana.  

Bizim buralara da çok uygun mükemmel yemek tarifleri veriyor.

Çok yakında orada mükemmel bir kuymak ve hamsili pilav tarifi okuyacağız

Athletic’teki Salah haberinden sonra şuna eminim.

Çok yakında NYT’de mükemmel bir kuymak tarifi okuyabiliriz.

Başa döneyim;

Salah Muhammed’in Trabzon’a gelişi ile ilgili en mükemmel yazıyı New York Times’da okudum.

Orada gördüm ki, Salah’ın Trabzon’a ilk gün katkısı “Kuymak” gibi bir çok Türkün bile bilmediği harika bir yemeği dünyaya tanıtması oldu.

Bir de “Karadeniz’in Hamsi” kültürünü.

Bu arada bilmeyene de anlatayım:

Kuymak; Mısır unu, tereyağ ve eriyen yönesel peynirle yapılan bir tür yemek.

Reuters’ın Türk TV haberciliği üzerine verdiği dehşet rakam

Şimdi Türkiye’deki haber kanalları açısından size çok düşündürücü bir rakam vereceğim.

Reuters Institute’un 2025 araştırmasında bir medyacılara ve siyasetçilere çok düşündürücü bir rakam verdi.

Türkiye’de insanların % 61’i haberlerden bazen veya sıklıkla kaçındığını söylüyor. 

Bu rakam muhtemelen bugün daha da yüksektir.

Peki bu insanlar haber izlemekten  niye kaçıyor?

Çok basit.

Haber, internette trol çetelerinin, TV’de ise konuşan mahalle kafalarının eline geçerse

Siyasetçiler ve medyacılar yüzünden.

Haber dediğiniz şey sadece cinayet ve siyasi kavgadan ibaretse…

Her gün rutin haline gelmiş siyasi tutuklamalardan ve butlandan ibaretse…

İnternet iki mahallenin “Trol çetelerince” ele geçmişse…

Ve geceleriniz her iki mahallenin haber kanallarında konuşan yüzlerce konuşan kafanın “Türkiye’nin meselesi” olarak gördüğü üç beş kutuplaştırıcı konuyla bir vasatlar cehennemine dönüşmüşse…

Size Salah’ın “Kuymaklı” “Hamsili” hikayesini, futbol ekonomisi ve sosyolojisinin bütün ilgi çekici bilgileri ile veren gazete bir anda ülkenin en büyük “Milli ve yerli” gazetesi haline gelir.

Dün İstanbul Havalimanında kırılan rekor ne anlatıyor?

Dün İstanbul havaalanı tarihi bir rekor kırdı.

Bir günde 289 bin 732 yolcuya hizmet vererek Türkiye ve Avrupa’da tüm zamanların en yüksek günlük yolcu sayısına ulaştı.

Bunların yüzde 78’i dış hat yolcusuydu.

Yani böyle küresel giriş çıkışı olan bir ülke bu.

Ama haber medyasına bakarsanız, kendi içine sıkıştırılmış kötü bir konserve gibiyiz.

Aramızda 85 bin kişi iyi haber için para ödemeye hazır

Dün merak ettim.

Acaba dünyanın önde gelen gazetelerinin Türkiye’de kaç paralı abonesi vardır?

(*) The New York Times 35–55 bin 

(*) The Economist 15–25 bin 

(*) Financial Times 10–18 bin 

(*) Wall Street Journal 8–15 bin 

(*) Bloomberg 7–13 bin 

(*) The Guardian 6–12 bin(Gönüllü ödeme)  

(*)The Atlantic 5–10 bin 

(*) Le Monde 4–8 bin 

(*) Washington Post 3–8 bin 

(*) The New Yorker 3–7 bin 

(*) Foreign Affairs 3–6 bin 

(*) TIME 2–5 bin 

Bunları toplarsak yaklaşık 131 bin abonelik çıkıyor. 

Bu rakamı küçümsemeyin, Türkiye’nin ilk üç gazetesinin toplam para ödeyeni kadar

Fakat aynı kişinin NYT + Economist + FT + Foreign Affairs gibi 3–4 yayına birden abone olması oldukça muhtemel. 

Gerçek kişi sayısı nedir diye sorarsanız, yine AI tahmini şöyle:

Türkiye’de bu yayınlardan en az birine ücret ödeyen gerçek kişi sayısının yaklaşık 65–85 bin kişi civarında.

Bu rakamı küçümsemeyin..

Bunlara para ödeyen insan sayısı bugün Türkiye’de parayla kağıt gazete satın alan insan sayısı ancak bu kadardır işte. 

Kimdir bu insanlar hangi şehirlerde oturur?

Kimdir bu insanlar ve nerede oturur?

Tahminen şöyle:

(*) İstanbul %55–60 

(*) Ankara %15–18 

(*) İzmir %8–10 

(*) Antalya, Muğla/Bodrum %5–7 

(*) Bursa, Kocaeli %3–4 

(*) Diğer iller %7–10 

Dijital habere para ödeyenlerin yüzde 68’i 40 yaş üzeri

Üniversite mezunu %85–92;  Yüksek lisans/doktora %30–40;  İyi/çok iyi İngilizce %90

Yüzde %60–65’i erkek,  %35–40’I kadın.

Yaş dağılımı ilginç..

Dijital abonelik denince insanın aklına hemen genç kuşak geliyor. Bu kitle 40 yaş üzerindeki kesimde yoğunlaşıyor.

Yüzde 68’I 40 yaş üzeri. 

Habere para ödeyenlerin yüzde 75’i en zengin yüzde 10’dan

Tabii en belirgin farklılaşma gelir seviyesinde. 

Yabancı yayınlara paralı abone olan Türklerin yaklaşık %65–75’i Türkiye’nin en yüksek gelirli %10’luk kesiminde.  Bunların  önemli bir bölümü de en yüksek %5’lik kesimde bulunuyordur. 

New York Times’ın hukuk mücadelesi için harcadığı para 10 kat arttı

New York Times dün 12.7 milyon abonesine  yönelik bir yazı yayınladı.

Neden paralı bir abonelik sistemi oluşturduklarını izah ediyor.

Dünyanın bir çok yerinde olduğu gibi Amerika’da da medya ve gazetecilik üzerindeki baskılar giderek artıyor.

Bu da gazeteleri giderek daha büyük bir hukuk harcaması zorunluluğuna sokuyor.

New York Times’ın hukuk ve güvenlik için harcadığı para 10 yıl öncesine göre 10 kat artmış.

Geçen yıl 500 bin özel haber için harcanan para 2 milyar dolar

Bu arada Yapay Zeka uygulamalarının gazetelerin kaynaklarını kendi malıymış gibi kullanma girişimlerine karşı açtıkları davada hukuki süreçler için harcadıkları para 20 milyon doları bulmuş.

Tabii aynı zamanda “Habere ulaşma ve yayınlama maliyeti” de anormal artıyor.

New York Times geçen yıl 500 bine yakın özel  haber yayınlamış.

Bunun maliyeti 2 milyar dolarmış.

Medyanın yüzde 90’ını yandaş yapan iktidar güvencede mi?

Dünyanın bir çok ülkesinde günümüz iktidarları medyanın üzerinde yoğun kontrol kurdukları zaman kendilerini rahat hissediyor.

Bazı ülkelerde güçlü iktidarlar medyanın yüzde 80’ine kadar kontrol edebiliyor.

Ama Macaristan’da yapılan son seçim bunun iktidar açısından hiç bir işe yaramadığını açıkça ortaya koydu.

Bugün en güvenilir Türkçe gazete hangisi?

Bugün Türkiye’nin en güvenilir haber kaynağı nedir?

Hürriyet mi, Sabah mı…

Sözcü mü?

Yoksa…

New York Times, Economist, Wall Street Journarl Guardian, Le Monde, Financial Times mı…

Sokağa çıkın önünüze çıkan ilk 100 kişiye sorun alacağınız cevap şudur:

Türk gazetelerine güvenmiyoruz.

Ey makul çoğunluk, bağımsız bir Türk medyası için kaç TL ödemeye hazırsınız?

İktidarı ve muhalefeti ile bunu önümüze koyup düşünmeliyiz.

Ama bunu düzeltmenin yükünü sadece iktidar ve medya patronlarına bırakmak da haksızlık olur.

Bu ülkenin iyiye gitmesini isteyen vatandaşları da Türkiye’nin güven verici ve bağımsız dijital mecraları için de para ödemeyi normal alışkanlık haline getirmesi gerekir.

Bu ülkeyi konuşan kafaların vasat gündeminden ancak bu vatandaşlık bilinci kurtarabilir.