Siyaset Teknik Ayrıntılara Karışınca

Siyaset; toplum adına ortak kararların alınması, güç ilişkilerinin düzenlenmesi ve kamu kaynaklarının nasıl kullanılacağının belirlenmesi sürecidir. Siyasetçi ise bu kararları alan, kamu gücünü kullanarak politikaları hayata geçirmeye çalışan kişidir.

Teoride siyasetçinin amacı topluma hizmet etmek ve kamu yararını gözetmektir. Bunun için siyasi gücü, yani iktidarı elde etmek ve korumak zorundadır.

Ancak burada önemli bir ayrım vardır: Siyaset neyin yapılacağına karar vermeli, nasıl yapılacağını ise uzmanlara bırakmalıdır.

Siyaset toplumun hedeflerini, önceliklerini ve genel çerçeveyi belirlemeli; teknik ayrıntılar ise o alanda bilgi ve deneyime sahip kişiler tarafından belirlenmelidir.

Siyaset teknik ayrıntılara müdahale ettiğinde birkaç temel sorun ortaya çıkar: (1) Liyakat kaybı ve verimsizlik: Seçim kazanma, kısa vadeli siyasi çıkar ve popülizm, uzun vadeli ve rasyonel planlamanın önüne geçer. Uzmanlık yerine siyasi sadakat öne çıkar. (2) Kurumsal çöküş: Uzmanların görüşleri yerine siyasi tercihler belirleyici olduğunda kurumların uzmanlığı, hafızası ve karar alma kapasitesi zayıflar. (3) Ekonomik başarısızlık: Enflasyon, faiz, bütçe, kur, borçlanma ve sermaye piyasaları siyasi sloganlarla değil, ekonomik gerçeklikler ve uzmanlıkla yönetilmesi gereken alanlardır. Teknik gerçekleri siyasi tercihlere uydurmaya çalışmak ekonomik sorunları büyütür. (4) Güvenlik ve kalite riskleri: Mühendislik, sağlık ve şehircilik gibi alanlarda teknik standartların siyasi veya kısa vadeli çıkarlar uğruna esnetilmesi ekonomik kayıplara, hatta can kayıplarına yol açabilir.

Türkiye’de durumun nasıl olduğunu aşağıdaki tabloda gösterelim:

Tablo, siyasetin teknik ayrıntılara yoğun biçimde müdahale ettiği alanlarda sorunların daha fazla, uzmanlığın daha belirleyici olduğu alanlarda ise sonuçların görece daha iyi olduğunu düşündürüyor.

Elbette başarı veya başarısızlığın tek nedeni siyasetin müdahale düzeyi değildir. Ancak temel ilke değişmiyor: Siyaset hedefi ortaya koymalı, uzmanlar ise o hedefe nasıl ulaşılacağını belirlemelidir.

Siyasetçi ekonominin hangi teknik araçlarla yönetileceğine, hangi binanın mühendislik açısından güvenli olduğuna veya hangi tedavinin tıbben doğru olduğuna karar vermemelidir. Bunların çerçevesini oluşturmalı, sistemi kurmalı ve hesap verebilirliği sağlamalıdır.

Bunun için de kamu görevlerine getirilecek kişilerin liyakat esasına göre seçilmesi ve aynı esasla yükseltilmesi gerekir.

Mesele siyaset ile uzmanlık arasında tercih yapmak değildir. Mesele, siyasetin nerede başlayıp uzmanlığın nerede devreye girmesi gerektiğini bilmektir.

Bu ayrımı yapamadığımız sürece krizler, kaynak israfları, kurumsal zayıflamalar yaşamaya devam ederiz.

***

Mahfi Eğilmez’in bu yazısı ilk olarak yazarın Kendime Yazılar adlı blogunda yayımlandı.