Sorun partiler değil insan kalitesi

Türkiye’de siyaset konuşulurken neredeyse herkesin hazır bir cevabı vardır. “Ülkenin asıl sorunu hangi parti?”

Kimine göre iktidardır.

Kimine göre muhalefettir.

Kimine göre sağdır.

Kimine göre soldur.

Kimine göre milliyetçilerdir.

Kimine göre muhafazakârlardır.

Kimine göre sosyal demokratlardır.

Oysa bana göre bu sorunun kendisi yanlış.

Çünkü aynı toplumdan hem büyük devlet adamları hem de kötü yöneticiler çıkar. Aynı ailelerden hem kahramanlar hem de suçlular yetişir. Aynı okullar hem bilim insanı hem de fırsatçı yetiştirebilir.

Sorun partiler değildir. Sorun insan ve kurum kalitesidir.

Tarih Bize Ne Öğretiyor?

İmparatorlukları yükselten de yıkan da çoğu zaman ideolojiler değil, insan kalitesidir.

Osmanlı İmparatorluğu’nun yükseliş döneminde devleti ayakta tutan sadece güçlü ordular değildi; liyakat esasına dayanan Enderun sistemi, ehliyetli bürokrasi ve hesap verebilen bir devlet düzeniydi. Aynı Osmanlı, yüzyıllar sonra makamların ehliyet yerine sadakat veya nüfuz ilişkileriyle dağıtıldığı dönemlerde gerilemeye başladı.

Japonya, 1945’te neredeyse tamamen yıkılmış bir ülkeydi. Doğal kaynakları sınırlıydı. Ama kaliteli insan sermayesine, disiplinli kurumlara ve eğitime yatırım yaparak birkaç on yılda dünyanın en büyük ekonomilerinden biri haline geldi.

Singapur, bağımsızlığını kazandığında birçok kişi onun yaşama şansı olmadığını düşünüyordu. Bugün ise başarısının temelinde yalnızca limanları veya finans sektörü değil; liyakati önceleyen devlet anlayışı ve güçlü kurum kültürü yatmaktadır.

Tarih bize aynı dersi tekrar tekrar veriyor: Devletleri ideolojiler değil, kaliteli insanlar yönetir.

Aynı Toplumdan Çıkıyoruz

Türkiye uzun yıllar sağ-sol ekseninde kutuplaştı. Daha sonra muhafazakâr-laik ayrımı öne çıktı. Ardından milliyetçi, liberal, sosyal demokrat, dini referanslı ve etnik temelli siyasal hareketler güç kazandı.

Bugün ise ideolojik farklılıkları ne olursa olsun, neredeyse bütün büyük siyasi partilerin güçlü liderler etrafında şekillenen birer “başkan partisi” haline geldiğini görüyoruz.

Birinin milliyetçi söylemi vardır.

Birinin sosyal demokrat iddiası.

Birinin dini referansları vardır.

Birinin etnik hassasiyetleri vardır.

Birinin merkez sağ yaklaşımı vardır.

Ancak bütün bu partilerin kadroları aynı toplumun içinden çıkmaktadır.

Aynı şehirlerde büyüyorlar.

Aynı okullarda okuyorlar.

Aynı kültürün içinde yetişiyorlar.

Aynı ekonomik ve sosyal sorunlarla karşılaşıyorlar.

Hamur büyük ölçüde aynıdır.

O halde aynı hamurdan tamamen farklı karakterler ve tamamen farklı yönetim anlayışları çıkacağını beklemek gerçekçi değildir.

Çünkü toplum nasılsa, kurumlar da büyük ölçüde onun aynasıdır.

Hayatın Bana Öğrettiği En Büyük Ders

Hayatım boyunca diplomaside, uluslararası kuruluşlarda, özel sektörde ve akademide binlerce insanla çalışma fırsatı buldum.

Bugün gönül rahatlığıyla söyleyebilirim ki AK Parti’de de, CHP’de de, MHP’de de, İYİ Parti’de de, DEM Parti’de de, Zafer Partisi’nde de ve diğer siyasi hareketlerde de bilgi, birikim, dürüstlük ve devlet ciddiyetini takdir ettiğim çok değerli dostlarım bulunmaktadır.

Her konuda aynı düşünmüyoruz.

Dünya görüşlerimiz farklı olabilir.

Ancak onların ülkeye hizmet etme samimiyetinden şüphe duymuyorum.

Öte yandan kamuoyunda çok parlak görünen ama yakından bakıldığında etik değerlerden uzak, kişisel çıkarlarını önceleyen ve kötü kokular saçan isimleri de biliyoruz.

Bu durum sadece siyasete özgü değildir.

Hamuru Bozuk Olanlar Her Yerde Var

İş dünyasında ülkesine yatırım yapan, istihdam oluşturan, vergisini veren ve risk alan dürüst girişimciler vardır.

Ama aynı zamanda rüşvet veren, kayıt dışı çalışan, kamu gücünü kişisel çıkarı için kullanan insanlar da vardır.

Silahlı kuvvetlerde canını bu ülke için ortaya koyan kahramanlarımız vardır.

Ama görevini kötüye kullanan kişiler de çıkabilmektedir.

Yargıda hukuku vicdanıyla uygulayan çok değerli hâkim ve savcılarımız vardır.

Ama sistemin açıklarından yararlanmaya çalışanlar da olabilmektedir.

Diplomaside Türkiye’yi başarıyla temsil eden son derece nitelikli insanlar vardır.

Ama liyakat yerine başka hesapların öne çıktığı örnekler de bulunabilmektedir.

Medyada gerçeğin peşinde koşan, bedel ödeyen onurlu gazeteciler vardır.

Ama kalemini paraya, güce veya çıkara kiralayanlar da vardır.

Akademide dünya çapında bilim insanları yetişmektedir.

Ama hiçbir ciddi katkı üretmeden yalnızca makam işgal edenler de bulunmaktadır.

Yani hamuru bozuk olanlar sadece siyasette değildir.

Ama aynı şekilde yüksek ahlaklı, çalışkan, üretken ve ülkesine bağlı insanlar da bütün bu kurumların içinde bulunmaktadır.

Bu nedenle hiçbir kurumu ve hiçbir toplumsal kesimi topyekûn mahkûm etmek doğru değildir.

Türkiye’nin Gerçek Reformu

Bugün Türkiye’nin en büyük reform ihtiyacı yalnızca anayasa reformu değildir.

Yalnızca ekonomi reformu değildir.

Yalnızca eğitim reformu da değildir.

Bütün bunların üzerinde duran temel reform, insan kalitesini ve kurum kültürünü yükseltme reformudur.

Daha iyi eğitim…

Daha güçlü hukuk…

Daha bağımsız kurumlar…

Daha yüksek etik standartlar…

Daha fazla hesap verebilirlik…

Ve her şeyden önemlisi gerçek anlamda liyakat…

İşte başarılı devletlerin üzerine inşa edildiği temel budur.

Aynaya Bakmadan Manzarayı Değiştiremeyiz

Türkiye’nin bugün ihtiyacı yeni bir kutuplaşma değil; liyakatı, ahlakı ve kaliteyi merkeze alan yeni bir toplumsal uzlaşmadır.

Kötülüğü tek bir partiye, iyiliği ise başka bir partiye yüklemek kolaydır; ama gerçekçi değildir.

Sorun etiketlerde değil, insanın kendisindedir.

Belki de artık birbirimizi hangi partiye oy verdiğimize göre değil, hangi değerlere sahip olduğumuza göre değerlendirmeyi öğrenmenin zamanı gelmiştir.

Çünkü güçlü ülkeleri önce güçlü insanlar ve güçlü kurumlar inşa eder. Güçlü siyasi partiler ise bunun sonucunda ortaya çıkar.

Sonuçta hepimiz aynı gemideyiz.

Ve o gemiyi güvenli limana ulaştıracak olan da, karaya oturtacak olan da yine bu toplumun insanları olacaktır.