Avrupa Parlamentosu’nun geçtiğimiz günlerde kabul ettiği Kıbrıs kararı ilk bakışta yeni bir siyasi gelişme gibi görünebilir. Oysa dikkatle okunduğunda bunun, Avrupa’nın son yirmi yıldır büyük ölçüde değişmeyen Kıbrıs yaklaşımının yeni bir versiyonu olduğu anlaşılıyor.
Metin, insani trajedilere vurgu yapıyor, Türkiye’yi eleştiriyor ve çözüm çağrısında bulunuyor. Bunların hiçbiri yeni değil.
Asıl değişmeyen ise Avrupa’nın Kıbrıs meselesini hâlâ büyük ölçüde 1974’ten başlatmasıdır.
Oysa kırk yılı aşkın diplomasi hayatım bana önemli bir ders verdi: Bir uluslararası ihtilafı, taraflardan birinin tercih ettiği tarihten başlatırsanız, çözüm üretme ihtimalinizi daha en başta zayıflatırsınız. Çünkü tarihin yalnızca bir bölümünü anlatan her hikâye kaçınılmaz olarak eksik kalır.
1974, uzun yıllardır derinleşen anayasal, siyasal ve toplumsal bir krizin askerî kırılma noktasıydı.
1960’ta kurulan Kıbrıs Cumhuriyeti, klasik anlamda çoğunluğun yönettiği bir ulus devlet olarak tasarlanmamıştı. Türk ve Rum toplumlarının kurucu ortaklığına dayanan hassas bir güç paylaşımı modeliydi. Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık ise Garanti Antlaşması ile bu düzenin koruyuculuğunu üstlenmişti.
Ancak bu ortaklık uzun ömürlü olmadı.
1963’te anayasal düzen fiilen çöktü. Türk toplumunun devlet kurumlarından dışlanması, toplumlararası şiddetin başlaması ve güven ortamının tamamen kaybolması adayı on yılı aşkın sürecek bir istikrarsızlık dönemine sürükledi. Kıbrıslı Türklerin can güvenliğine yönelik ciddi tehditler ve kitlesel şiddet olayları yaşandı.
15 Temmuz 1974’te Yunanistan’daki askerî cuntanın desteklediği darbe ise bu sürecin zirve noktası oldu. Enosis hedefi doğrultusunda gerçekleştirilen bu girişim, 1960 düzenini fiilen ortadan kaldırdı.
Türkiye’nin müdahalesi işte bu şartlarda gerçekleşti.
Operasyonun kapsamı ve sonraki safhalarının uluslararası hukuk açısından nasıl değerlendirilmesi gerektiği elbette tartışılabilir; nitekim bu tartışma bugün de sürmektedir. Ancak hukuki tartışmaların varlığı, müdahalenin hangi siyasi ve anayasal zeminde gerçekleştiği gerçeğini değiştirmez.
Sorun tam da burada başlıyor.
Avrupa Parlamentosu’nun son kararı da dâhil olmak üzere birçok Avrupa belgesi bu tarihsel zincirin önemli halkalarını ya görmezden geliyor ya da tali ayrıntılar olarak değerlendiriyor.
Oysa seçilmiş hafızalar üzerine kalıcı barış inşa edilemez.
Bugünkü çıkmazın asıl kırılma noktası bana göre 1974 değil, 2004’tür.
Avrupa Birliği, Kıbrıs’ta siyasi çözüm gerçekleşmeden Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’ni tüm adayı temsilen tam üyeliğe kabul etti.
Brüksel bunu barışı hızlandıracak stratejik bir hamle olarak gördü.
Fakat sonuç tam tersi oldu.
O dönemin Avrupa Komisyonu ve Avrupa Konseyi kayıtlarına bakıldığında, üyeliğin çözümü teşvik edeceğine dair güçlü bir iyimserliğin hâkim olduğu görülür. Bugünün karar vericileri ise o dönemin derslerini yeterince hatırlamıyor gibi görünüyor.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Kofi Annan’ın hazırladığı kapsamlı çözüm planı referanduma sunulduğunda Türk tarafı yaklaşık yüzde 65 oranında “Evet”, Rum tarafı ise yaklaşık yüzde 76 oranında “Hayır” dedi.
Her iki tercih de demokratikti.
Ancak diplomasi açısından sonuçları aynı değildi.
Çözümü destekleyen taraf uluslararası izolasyon altında kalmaya devam etti.
Çözümü reddeden taraf ise birkaç gün sonra Avrupa Birliği’nin tam üyesi oldu.
Uluslararası müzakerelerde teşvik mekanizmaları belirleyici öneme sahiptir. Taraflardan biri uzlaşmadan da ulaşmak istediği stratejik hedefe erişebiliyorsa neden ilave taviz versin?
İşte Avrupa’nın en büyük stratejik hatası burada yatmaktadır.
2004’ten sonra Avrupa Birliği’nin Kıbrıs konusunda tarafsız bir kolaylaştırıcı olarak algılanması giderek zorlaştı.
Çünkü artık taraflardan biri aynı zamanda Avrupa Birliği’nin üyesiydi.
Uluslararası arabuluculukta yalnızca tarafsız olmak yetmez; tarafsız görünmek de gerekir.
Taraflardan biri karar alma mekanizmasının içinde yer alırken diğer taraf tamamen dışarıda kalıyorsa hakemlik rolünün sorgulanması kaçınılmazdır.
Bugün Ankara’nın ve Lefkoşa’nın kuzeyinin Avrupa Parlamentosu kararlarına mesafeli yaklaşmasının temel nedenlerinden biri de budur.
Ancak bana göre hem Avrupa’nın hem de bizim yıllardır yaptığımız daha büyük bir hata var.
Kıbrıs’ı yalnızca güvenlik, egemenlik ve anayasa meselesi olarak görüyoruz.
Oysa XXI. yüzyılda güçlü devlet olmanın ölçüsü yalnızca askerî kapasite değildir.
Refah üretme kapasitesi…
Teknoloji geliştirme gücü…
Yatırım çekebilme kabiliyeti…
Nitelikli insan kaynağı…
Yenilikçilik…
Bunlar artık güvenliğin ayrılmaz parçalarıdır.
Belki de artık şu soruyu sormanın zamanı gelmiştir:
Kıbrıs, Doğu Akdeniz’in en büyük jeopolitik problemi olarak mı kalacak?
Yoksa Avrupa, Türkiye ve bölge ülkelerini birbirine bağlayan en başarılı jeoekonomik iş birliği projesine mi dönüşecek?
Kıbrıs konusunda hem Avrupa’nın hem de bölgemizdeki aktörlerin uzun yıllardır düştüğü ortak hata, adayı neredeyse yalnızca askerî dengeler ve egemenlik tartışmaları üzerinden okumalarıdır.
Bugün güvenlik anlayışı değişmiştir.
Artık güçlü devlet olmanın ölçüsü sadece savaş uçakları, fırkateynler veya üsler değildir.
Yatırım çekebilmek…
Teknoloji geliştirebilmek…
Gençlere umut verebilmek…
Rekabetçi bir ekonomi kurabilmek…
Bunlar da güvenliğin ayrılmaz parçalarıdır.
Kıbrıs, jeopolitik konumu nedeniyle yıllardır rekabetin merkezine yerleştiriliyor. Oysa aynı coğrafya doğru siyasi irade ve ortak vizyonla Doğu Akdeniz’in en önemli ekonomik iş birliği merkezine dönüşebilir.
Diplomasi vazgeçilmezdir.
Ancak kalıcı barışı tek başına diplomasi kuramaz.
Barışı sürdürülebilir kılan ekonomidir.
Ortak yatırım yapan şirketler…
Birlikte ihracat yapan üreticiler…
Aynı tedarik zincirinde yer alan sanayiciler…
Ortak turizm destinasyonları oluşturan girişimciler…
Bunlar siyasi deklarasyonlardan çok daha güçlü güven üretir.
Avrupa Birliği de zaten böyle doğdu.
Kömür ve çelikte başlayan ekonomik iş birliği zamanla kalıcı siyasi barışın temelini oluşturdu.
Doğu Akdeniz neden benzer bir başarı hikâyesi yazamasın?
Bu nedenle Kıbrıs müzakerelerinin masasında artık yalnızca diplomatlar ve siyasetçiler değil; iş dünyası, üniversiteler, teknoloji şirketleri, yatırım fonları ve sivil toplum da yer almalıdır.
Kıbrıs’ın en büyük stratejik değeri denizin altındaki doğal gaz rezervlerinden çok, denizin üzerindeki coğrafi konumudur.
Ada; Avrupa, Türkiye, Orta Doğu ve Kuzey Afrika’nın kesişim noktasındadır.
Enerji…
Lojistik…
Dijital altyapılar…
Veri merkezleri…
Yapay zekâ…
Yükseköğretim…
Yeşil dönüşüm…
Bütün bunlar Kıbrıs’ı Doğu Akdeniz’in teknoloji ve inovasyon merkezlerinden biri hâline getirebilir.
Kısacası Kıbrıs paylaşılacak bir sorun değil; birlikte büyütülebilecek büyük bir ekonomik fırsattır.
Enerji bugüne kadar Doğu Akdeniz’de daha çok rekabet üretti.
Oysa doğru yönetildiğinde barışın da itici gücü olabilir.
Doğal gazın ekonomik açıdan en uygun güzergâhlardan Avrupa’ya ulaştırılması…
Elektrik şebekelerinin birbirine bağlanması…
Yenilenebilir enerji yatırımları…
Yeşil hidrojen…
Su altyapıları…
Karbon yönetimi…
Bunların tamamı ülkeleri birbirine bağımlı kılar.
Karşılıklı bağımlılık ise çoğu zaman askerî caydırıcılıktan daha kalıcı güvenlik üretir.
Eşit Ortaklık Olmadan Çözüm Üretilemez
Bütün bu vizyonun gerçekleşebilmesi için vazgeçilmez bir şart vardır.
İki tarafın birbirini gerçek anlamda siyasi eşit ortak olarak kabul etmesi.
Rum siyasi liderliğinin önemli bir kesimi, mevcut uluslararası tanınmışlığın ve Avrupa Birliği üyeliğinin sağladığı avantajları paylaşma konusunda bugüne kadar yeterince istekli görünmemiştir. Bu algı, Türk tarafında federasyon modeline duyulan güveni ciddi biçimde zayıflatmıştır.
Bu nedenle ne Kıbrıslı Türklerin ne de Türkiye’nin, siyasi eşitliği güvence altına almayan bir modeli kabul etmesini beklemek gerçekçi değildir.
Türkiye uzun yıllar federasyon temelindeki çözümü destekledi.
Ancak bugün gelinen noktada şu soru daha yüksek sesle soruluyor:
Mevcut müzakere modeli gerçekten sonuç üretme kapasitesine sahip mi?
Eğer ortaklık iradesi karşılıklı değilse Türkiye’nin önceliği Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin ekonomik dayanıklılığını, teknolojik kapasitesini ve uluslararası rekabet gücünü artırmak olmalıdır.
Enerji…
Su…
Limanlar…
Üniversiteler…
Dijital altyapı…
Teknoloji yatırımları…
Hayat, siyasi çözümü beklemiyor.
Caydırıcılık ile Diplomasi Birbirinin Alternatifi Değildir
Doğu Akdeniz’in güvenlik dengesi hızla değişiyor.
Türkiye’nin güçlü bir caydırıcılık kapasitesini muhafaza etmesi meşru ve gereklidir.
Ancak güçlü devlet olmanın gerçek ölçüsü yalnızca askerî güç değildir.
Asıl başarı, caydırıcılığı korurken diplomasiyi ve ekonomik iş birliğini de güçlendirebilmektir.
Silahlı kuvvetler savaş kazanabilir.
Kalıcı barışı ise ancak siyaset, ekonomi ve ortak çıkarlar kurabilir.
Bugün tartıştığımız mesele yalnızca Kıbrıs değildir.
Doğu Akdeniz’in nasıl bir gelecek inşa edeceğidir.
Sürekli krizlerin yaşandığı bir fay hattı mı?
Yoksa enerji, teknoloji, ticaret ve ortak refahın ülkeleri birbirine bağladığı yeni bir iş birliği havzası mı?
Kıbrıs artık yalnızca geçmişin ihtilafı değildir.
Avrupa’nın stratejik vizyonunun, Türkiye’nin devlet aklının ve Doğu Akdeniz’in ortak geleceğinin sınandığı bir turnusol kâğıdıdır.
Tarih bize şunu öğretiyor:
Barış ne geçmişi inkâr ederek kurulabilir ne de yalnızca geçmişe bakılarak inşa edilebilir.
Gerçek barış; güvenliği refahla, jeopolitiği jeoekonomiyle ve rekabeti ortak çıkarlara dayalı iş birliğiyle tamamlayabildiğimiz gün mümkün olacaktır.
Kıbrıs’ın geleceğini belirleyecek olan, kimin geçmişe dair daha güçlü bir anlatıya sahip olduğu değil; kimin geleceğe dair daha inandırıcı bir vizyon ortaya koyabildiğidir.
Türkleri, 1960 Cumhuriyeti’nin kurucu ortakları olarak sahip oldukları siyasi eşitlik temelinde kabul etmeyen hiçbir formülün Kıbrıs’ta kalıcı barış üretmesi mümkün değildir. Doğu Akdeniz’in geleceği de, Avrupa’nın güvenliği de, Türkiye’nin stratejik çıkarları da artık bu gerçeği görmezden gelme lüksüne sahip değildir.
11 Temmuz 2026 - Çikolata: Dünyayı Değiştiren En Tatlı Hikâye
8 Temmuz 2026 - Bir Fransız Ev Sahibesi’nin Bourgogne’da Bana Öğrettiği Medeniyet Dersi
7 Temmuz 2026 - Sayın Cumhurbaşkanı, Ben Olsaydım Trump’a Bunları Söylerdim
6 Temmuz 2026 - Zamanında Çekilmeyi Bilmek: Koltuğa Tutunmak mı, İz Bırakmak mı?
DÜNYA KUPASI 2026
Oyunlar ve Bulmacalar