Dünyaya Kendimizi Kim Anlatacak? Türkiye İçin Stratejik İletişimde Yeni Bir Vizyon

Ankara’daki NATO Zirvesi’nin ardından aklımda en çok kalan, imzalanan belgeler ya da liderlerin verdikleri mesajlar olmadı.

Beni asıl düşündüren, dünyanın Türkiye’yi anlamaya çalışırken hâlâ büyük ölçüde başkalarının anlattığı Türkiye’yi dinliyor olmasıydı.

Zirve boyunca onlarca yabancı gazeteciyle konuştum; televizyon yayınlarına katıldım, mülakatlar verdim, düşünce kuruluşlarıyla görüştüm. Karşılaştığım tablo son derece dikkat çekiciydi.

Dünya Türkiye’yi merak ediyor.

Türkiye’nin neden böyle davrandığını anlamaya çalışıyor.

Türkiye’nin gelecekte nasıl bir ülke olacağını öğrenmek istiyor.

Fakat aynı zamanda Türkiye hakkında birbirinden farklı, hatta çoğu zaman birbirini çürüten anlatılar arasında kalıyor.

İşte asıl sorun da burada başlıyor.

Bugün uluslararası rekabet yalnızca askerî güçle, ekonomik büyüklükle ya da teknolojik üstünlükle yürümüyor.

Ülkeler aynı zamanda kendi hikâyelerini anlatma becerileriyle rekabet ediyor.

Yatırımcı önce güvene yatırım yapıyor.

Turist önce ülkenin itibarına geliyor.

Uluslararası medya önce güvenilir muhatap arıyor.

Diplomatik destek ise çoğu zaman haklı olana değil, haklılığını ikna edici biçimde anlatabilene gidiyor.

Türkiye’nin anlatacak güçlü bir hikâyesi var.

Fakat bu hikâye çoğu zaman parçalı anlatılıyor.

Kimi zaman yalnızca güvenlik üzerinden…

Kimi zaman yalnızca ekonomi üzerinden…

Kimi zaman da sadece krizler üzerinden…

Oysa dünya ülkeleri tek tek olayları değil, ülkelerin uzun vadeli yönünü anlamaya çalışıyor.

Bugün karşı karşıya olduğumuz mesele bir iletişim sorunu değildir. Bu, doğrudan doğruya bir devlet kapasitesi ve rekabet gücü meselesidir.

Çünkü yirmi birinci yüzyılda stratejik iletişim, dış politikanın tamamlayıcı bir unsuru değil; millî gücün ayrılmaz bir bileşenidir.

Dünya Türkiye’ye Aslında Ne Soruyor?

Ankara’da yaptığım yayınlarda bana yöneltilen sorular ilk bakışta farklı görünüyordu.

Türkiye Batı’dan uzaklaşıyor mu?

Rusya ile ilişkilerinin sınırı nedir?

Suriye’deki nihai hedefi ne?

İsrail’le gerilim nereye evrilecek?

Avrupa Birliği süreci yeniden canlanabilir mi?

Demokrasi ve hukuk alanında yeni reformlar gelecek mi?

Afrika’da ve Orta Asya’da neden bu kadar aktif?

Aslında bütün bu sorular tek bir soruya çıkıyordu:

Türkiye nasıl bir ülke olmak istiyor?

İnsanlar yalnızca ne yaptığımızı değil, neden yaptığımızı anlamaya çalışıyor.

İşte stratejik iletişimin gerçek sınavı da tam burada başlıyor.

Uluslararası siyasette haklı olmak önemlidir.

Ama haklı olduğunuzu anlatamıyorsanız, haklılığınızın etkisi sınırlı kalır.

Güven, Propagandadan Daha Değerlidir

Burada sözünü ettiğim şey propaganda değildir.

Tam tersine…

Uluslararası medya, yatırımcılar ve karar vericiler propagandayı birkaç dakika içinde ayırt edebiliyor. Sürekli slogan üreten, hiçbir eksiğini kabul etmeyen ve yalnızca kendi kamuoyuna konuşan ülkeler kısa vadede ses çıkarabilir; fakat uzun vadede güven oluşturamaz.

Oysa uluslararası siyasette güven, en az askerî güç kadar stratejik bir sermayedir.

Katıldığım yayınlarda en fazla ilgi gören değerlendirmeler, Türkiye’yi sorgusuz sualsiz öven değil; güçlü ve zayıf yönlerini birlikte ele alan, veriye dayalı ve dengeli analizler oldu. Çünkü insanlar kusursuzluk iddiasına değil; samimiyete, tutarlılığa ve entelektüel dürüstlüğe inanıyor.

Empati de bu sürecin vazgeçilmez unsurudur. Karşı tarafın kaygılarını anlamaya çalışmak, onların bütün tezlerini kabul etmek anlamına gelmez. Tam tersine, ikna edebilmenin ilk şartı, karşınızdakinin hangi soruları sorduğunu doğru anlayabilmektir.

Başarılı Ülkeler İtibarlarını Tesadüfe Bırakmıyor

Bugün uluslararası sistemde etkili olan ülkelerin ortak bir özelliği var.

Hiçbiri yalnızca ekonomik veya askerî güçlerine güvenmiyor.

Birleşik Krallık, BBC World Service ve British Council ile onlarca yıldır küresel etki üretiyor. Fransa, France 24, AFP ve Alliance Française aracılığıyla kültürel ve diplomatik nüfuzunu sürekli besliyor. Güney Kore, teknoloji şirketlerini, üniversitelerini, K-pop’u, sinemasını ve mutfağını tek bir ulusal marka altında birleştirmeyi başardı. Katar, nüfusu birçok büyük şehrimizden küçük olmasına rağmen Al Jazeera, spor diplomasisi ve küresel yatırımları sayesinde dünya gündeminde ağırlık kazanıyor. Singapur ise coğrafi büyüklüğüyle değil; güven veren kurumları, liyakat anlayışı ve öngörülebilir yönetimi sayesinde küresel sermayenin en önemli merkezlerinden biri hâline geldi.

Bu ülkelerin ortak başarısı tesadüf değildir.

Hiçbiri itibarını rastlantıya bırakmıyor.

Ülke markasını bir reklam kampanyası olarak değil, uzun vadeli bir devlet politikası olarak görüyor.

Türkiye’nin Sorunu Kaynak Eksikliği Değil, Koordinasyon Eksikliği

Türkiye’nin dünyaya anlatacak güçlü bir hikâyesi var.

NATO’nun ikinci büyük ordusu…

Savunma sanayiindeki dikkat çekici başarıları…

Türk Hava Yolları’nın altı kıtaya uzanan küresel ağı…

TİKA’nın kalkınma projeleri…

AFAD’ın uluslararası kapasitesi…

Yunus Emre Enstitüsü’nün kültürel diplomasisi…

Dinamik özel sektörü…

Güçlü müteahhitlik şirketleri…

Zengin kültürel mirası…

Turizmi…

Sağlık altyapısı…

Ve benzersiz jeopolitik konumu…

Sorun bunların eksik olması değildir.

Sorun, bunların ortak bir vizyon altında birbirini tamamlayan tek bir Türkiye anlatısına dönüşememesidir.

Bugün Dışişleri Bakanlığı, İletişim Başkanlığı, TİKA, Yunus Emre Enstitüsü, TRT World, Anadolu Ajansı, Türk Hava Yolları, üniversiteler, iş dünyası ve düşünce kuruluşları değerli çalışmalar yürütüyor.

Ancak bu çalışmalar çoğu zaman birbirinden bağımsız ilerliyor.

Oysa uluslararası itibarı oluşturan tek tek kurumlar değil; kurumların birlikte oluşturduğu güven duygusudur.

Ankara İçin Üç Stratejik Hamle

Birincisi, Cumhurbaşkanlığı koordinasyonunda, ancak günlük siyasetin dışında çalışan kalıcı bir Ulusal Stratejik İletişim ve Ülke Markası Konseyi kurulmalıdır. Kamu kurumlarını, özel sektörü, üniversiteleri, düşünce kuruluşlarını, kültür ve sanat dünyasını ve uluslararası deneyime sahip bağımsız uzmanları aynı çatı altında buluşturacak bu yapı, propaganda değil; uzun vadeli itibar yönetimi üretmelidir.

İkincisi, Türkiye uluslararası kamuoyuyla konuşacak insan kaynağına sistemli yatırım yapmalıdır. Diplomatlar, akademisyenler, iş insanları, bilim insanları ve genç uzmanlar; medya iletişimi, kamu diplomasisi, kriz yönetimi ve kültürlerarası iletişim alanlarında özel programlarla yetiştirilmelidir. Güvenilir insanlar, en pahalı tanıtım kampanyalarından çok daha güçlü sonuç üretir.

Üçüncüsü, Türkiye savunmada kalan iletişim anlayışını terk etmelidir. Sürekli başkalarının gündemine cevap veren değil; enerji güvenliği, jeoekonomi, yapay zekâ, kritik mineraller, iklim güvenliği, Karadeniz, Orta Koridor, Kalkınma Yolu ve bölgesel entegrasyon gibi alanlarda fikir üreten, çözüm öneren ve uluslararası tartışmaları yönlendiren bir ülke olmalıdır.

Güçlü Olmak Yetmez, Güven Üretmek de Gerekir

Joseph Nye, yıllar önce “yumuşak güç” kavramıyla önemli bir gerçeği ortaya koymuştu: Kalıcı etki yalnızca askerî ve ekonomik kapasiteden değil, güven, itibar ve başkalarını ikna edebilme yeteneğinden de beslenir. Simon Anholt ise ülke itibarının yatırım, ihracat, turizm ve diplomatik etkinin temel belirleyicilerinden biri hâline geldiğini gösterdi.

Bugün bu tespitler her zamankinden daha anlamlıdır.

Uluslararası sermaye önce güvene yatırım yapar.

Yetenekli insanlar güven duydukları ülkelere gider.

Şirketler öngörülebilir ortaklar arar.

Devletler ise yalnızca güçlü ülkelerle değil, güvenilir ülkelerle uzun vadeli ortaklık kurarlar.

Türkiye’nin jeopolitiği güçlüdür.

Ekonomik potansiyeli büyüktür.

Savunma sanayiinde önemli başarılar elde etmiştir.

Köklü bir diplomasi geleneğine ve zengin bir medeniyet birikimine sahiptir.

Ancak bütün bu avantajlar, dünyaya doğru anlatılabildiği ölçüde stratejik değere dönüşür.

Yirmi birinci yüzyılda ülkeler yalnızca ordularıyla ve ekonomileriyle rekabet etmiyor.

İtibarlarıyla…

Bilim insanlarıyla…

Üniversiteleriyle…

Şirketleriyle…

Kültürleriyle…

Ve en önemlisi güvenilirlikleriyle rekabet ediyor.

Stratejik İletişim Bir Lüks Değil, Millî Güvenlik Meselesidir

Türkiye artık stratejik iletişimi bir tanıtım faaliyeti olarak görmekten vazgeçmelidir.

Bu konu, dış politikanın kenarında duran yardımcı bir unsur değil; ekonomik rekabet gücünün, diplomatik etkinliğin, yatırım çekme kapasitesinin ve millî güvenliğin ayrılmaz bir parçasıdır.

Dünyanın Türkiye hakkında ne düşündüğü yalnızca bir imaj meselesi değildir.

İhracatı etkiler.

Yatırımı etkiler.

Turizmi etkiler.

Savunma iş birliklerini etkiler.

Uluslararası müzakere gücünü etkiler.

Kısacası, doğrudan millî çıkarlarımızı etkiler.

Bu nedenle Türkiye’nin ihtiyacı daha yüksek sesle konuşmak değildir.

Daha güvenilir konuşmaktır.

Daha sistemli konuşmaktır.

Daha koordineli konuşmaktır.

Ve yalnızca kriz anlarında değil, her gün aynı tutarlılıkla konuşmaktır.

Çünkü uluslararası siyasette yalnızca güçlü olanlar değil, güven verenler kalıcı etki yaratır.

Yalnızca haklı olanlar değil, haklılığını inandırıcı biçimde anlatabilenler destek bulur.

Ve tarih bize şunu gösteriyor:

Devletler önce savaş meydanlarında değil, güven ve algı alanında üstünlük kurarlar.

Türkiye’nin önündeki yeni meydan okuma da tam budur: Gücünü görünürlüğe, görünürlüğünü güvene, güvenini ise kalıcı uluslararası etkiye dönüştürebilen bir stratejik iletişim kapasitesi inşa etmek.

Bu artık bir tercih değil; yeni dünya düzeninde rekabet edebilmenin ön şartıdır.