Çocuk yetiştirmek kadar eski, insanı bu kadar alçakgönüllü olmaya zorlayan başka çok az sorumluluk vardır.
Ama bugün anne babalık da büyük bir dönüşümden geçiyor.
Hazırlıklı olalım: Bildiğimiz anne babalık çağı sona eriyor. Eğer çocuklarımızı kendi hayallerimizin devamı, kendi başarılarımızın uzantısı ya da tamamlanmamış hayatlarımızın telafisi olarak görmeye devam edersek, hem onları hem de kendimizi büyük hayal kırıklıklarına hazırlamış oluruz.
İnsanlık savaşları, salgınları, ekonomik krizleri ve teknolojik devrimleri aşmayı başardı. Ama konu kendi çocuklarımız olduğunda, her kuşak bir öncekiler kadar umutlu, kaygılı ve belirsizlik içindedir. Belki de bunun nedeni çocukların değişmesi değil; dünyanın hem onlardan hem de bizden çok daha hızlı değişiyor olmasıdır.
Her anne baba çocuğu için daha iyi bir gelecek ister. Daha iyi okullar, yabancı dil, güvenli bir çevre, maddi imkânlar ve iyi bir meslek… Bunların hepsi değerlidir. Çocuklarımız için çalışır, fedakârlık yapar, zamanımızı ve çoğu zaman kendi hayallerimizi ikinci plana atarız.
Yanlış olan bunlar değildir.
Yanlış olan, bütün bunların sonunda onların hayatını da tasarlayabileceğimizi sanmaktır.
Çünkü çocuk yetiştirmek ile çocuk tasarlamak aynı şey değildir.
Geçmişte bir çocuğun dünyasını büyük ölçüde aile, okul ve mahalle şekillendirirdi.
Bugün ise cebindeki telefon bunu birkaç saat içinde değiştirebiliyor.
Sosyal medya artık yalnızca bir eğlence platformu değil; kimlik oluşturan, başarıyı tanımlayan ve rol modeller belirleyen küresel bir ekosistem.
Yapay zekâ ise bunun da ötesine geçti. Artık yalnızca bilgi vermiyor; tavsiye ediyor, yazıyor, konuşuyor, öğretiyor ve giderek düşünme biçimini de etkiliyor.
Belki de tarihte ilk kez çocuklar, anne babalarının hiç yaşamadığı bir dünyada büyüyor.
Daha ilginci ise şu:
Geçmişte anne babalar çocuklarına yeni dünyayı öğretirdi.
Bugün çoğu zaman çocuklar anne babalarına yeni teknolojileri öğretiyor.
Bilginin yönü sessizce değişiyor.
Jeopolitik dünya yeni sınırlar çizerken dijital dünya sınırları kaldırıyor.
Londra’daki, İstanbul’daki, Şanghay’daki ya da São Paulo’daki gençler aynı videoları izliyor, aynı oyunları oynuyor, aynı yapay zekâ araçlarını kullanıyor.
Belki de tarihte ilk kez milliyetleri farklı ama dijital kültürleri ortak bir kuşak yetişiyor.
Artık anne babalar başka anne babalarla değil, algoritmalarla rekabet ediyor.
Hayatım boyunca farklı ülkelerde yaşadım ve çalıştım. Çin’den Amerika’ya, Avrupa’dan Orta Doğu’ya kadar kültürler değişiyordu; ama değişmeyen tek bir soru vardı:
“Acaba çocuğum için doğru olanı mı yapıyorum?”
Sanırım bu, insanlığın en evrensel sorusudur.
Halil Cibran, Ermiş adlı eserinde bunu unutulmaz bir cümleyle anlatır:
“Çocuklarınız sizin çocuklarınız değildir.”
Anne babalar yön verebilir, değer kazandırabilir ve fırsatlar sunabilir.
Ama kader yazamaz.
Tevfik Fikret oğlunu çağdaş Türkiye’nin sembolü olacak bir genç olarak hayal etmişti. Hayat ise bambaşka bir yol seçti.
Aslında her anne babanın kabul etmesi gereken gerçek budur.
Çocuklarımız bizim eserimiz değildir.
Onlar bize emanet edilmiş bağımsız bireylerdir.
Belki de kendimize sormamız gereken en zor soru şudur:
Çocuklarımızı gerçekten oldukları kişi oldukları için mi seviyoruz; yoksa olmasını hayal ettiğimiz kişi oldukları ölçüde mi?
Günümüzün bir başka gerçeği de artan boşanmalar.
Bazen ayrılık, çocuk için sürekli kavga edilen bir evde yaşamaktan daha sağlıklı olabilir.
Ancak anne babalığın en zor sınavı çoğu zaman boşandıktan sonra başlar.
Ne yazık ki bazı anne babalar farkında olmadan çocuklarını kendi kırgınlıklarının içine çekiyor.
Diğer ebeveyni kötüleyerek çocuğun sevgisini kazanacağını düşünüyor.
Oysa çocuk için bu bir kazanç değil, ağır bir yüktür.
Çünkü çocuk anne ve babasından birini seçmek istemez.
Her ikisini de sevmek ister.
Çocuğu taraf olmaya zorlamak yalnızca ruhsal dengesini zedelemez; sevginin manipülasyonla kazanılabileceğini de öğretir.
Boşanma eşler arasındaki ilişkinin sona ermesidir.
Anne ve babalık ise ömür boyu devam eder.
Bizim kültürümüzde iyi anne babalık çoğu zaman sınırsız fedakârlıkla eş anlamlı görülür.
Oysa bütün hayatımızı çocuklarımız üzerine kurmak ne onlara ne de bize uzun vadede iyilik getirir.
Çünkü bizim de yalnızca bir kez yaşayacağımız bir hayatımız var.
Korunması gereken dostluklarımız…
Beslenmesi gereken evliliklerimiz…
Üreteceğimiz fikirlerimiz…
Göreceğimiz şehirlerimiz…
Ve sağlıklı geçirmek istediğimiz yıllarımız var.
Çocuklarımız büyüyecek.
Kendi ailelerini kuracak.
Kendi çocuklarını yetiştirecek.
Hayatın doğal akışı budur.
Evet, bizi sevmeye devam edecekler.
Ama zamanları artık bize ait olmayacak.
Belki haftada bir telefon edecekler.
“Anne, baba nasılsınız?”
“Bir ihtiyacınız var mı?”
Belki yılda bir ya da iki kez uzun uzun bir araya gelebileceğiz.
Bugünün dünyası daha hareketli, daha bireysel ve daha dağınık.
Çocuklarımızın başka şehirlerde, hatta başka ülkelerde yaşamaları artık istisna değil.
Bu yüzden kendi hayatımızı da ihmal etmemeliyiz.
Çocuklarımızın üzerine kurduğumuz hayat, onlar gittikten sonra kocaman bir boşluğa dönüşmemeli.
Hiçbir anne baba kusursuz değildir.
Hiçbir çocuk da…
Anne babalığın diploması yoktur.
Hepimiz deneye deneye öğreniyoruz.
Belki de iyi anne babalığın gerçek ölçüsü çocuklarımızın hangi üniversiteyi bitirdiği, ne kadar para kazandığı ya da hangi makama geldiği değildir.
Asıl ölçü, yetişkin olduklarında bizimle hâlâ sevgiye, güvene ve karşılıklı saygıya dayalı bir ilişki kurmayı istemeleridir.
Anne babalık, çocuklarımızın hayatını yönetme sanatı değildir.
Onlara karakter kazandırma, merak etmeyi öğretme, vicdan geliştirme ve kendi ayakları üzerinde durabilecek özgüveni verme sorumluluğudur.
Yapay zekânın ve algoritmaların şekillendirdiği bu yeni çağda çocuklarımızı geleceğe hazırlamanın yolu, onların yerine karar vermek değil; doğru kararları verebilecek insanlar olarak yetişmelerine yardımcı olmaktır.
İyi anne babalık, çocuklarımızı kendimize bağımlı kılmak değil; bir gün bize daha az ihtiyaç duyacak kadar güçlü yetiştirebilmektir.
Onları bütün kalbimizle severken, zamanı geldiğinde kendi kanatlarıyla uçmalarını da aynı içtenlikle alkışlayabilmek…
Ve belki de en önemlisi, çocuklarımızın hayatını yaşarken bize verilmiş olan kendi hayatımızı da ihmal etmemek.
Çünkü çocuklar hayatımızın en değerli parçasıdır.
Ama hayatımızın tamamı değildir.
DÜNYA KUPASI 2026
Oyunlar ve Bulmacalar