Türkiye’nin Asıl İhtiyacı Güçlü Lider Değil, Güçlü Devlet Takımı

Yazılarıma en sık gelen yorumlardan biri şu:

“Yazdıklarınız güzel… Ama bu insanlarla olmaz.”

Bu cümlede haklılık payı olduğunu düşünenler var.

Fakat asıl soru şu:

Peki o zaman ne yapacağız?

“Olmaz” deyip susacak mıyız?

Yeni bir kurtarıcı mı bekleyeceğiz?

Yoksa doğru bildiklerimizi söylemeye, daha iyi bir yönetim anlayışını savunmaya ve liyakati ısrarla talep etmeye devam mı edeceğiz?

Ben ikinci yolu seçiyorum.

Çünkü ülkeleri değiştiren şey, bir gün ansızın ortaya çıkan kahramanlar değildir.

Onları değiştiren; yıllar boyunca biriken fikirler, güçlenen kurumlar ve bu kurumları ayakta tutan nitelikli insanlardır.

Yanlış Soruyu Soruyoruz

Türkiye’de siyaset konuşulurken tartışmalar çoğu zaman tek bir soruya sıkışıyor:

“Doğru lider kim?”

Oysa belki de yanlış soruyu soruyoruz.

Asıl mesele, ülkeyi kimin yöneteceğinden çok, kimlerle yöneteceğidir.

Bugün Türkiye’nin karşı karşıya bulunduğu ekonomik, teknolojik ve jeopolitik sorunların hiçbiri tek bir kişinin zekâsıyla çözülebilecek kadar basit değildir.

Enerji güvenliği…

Yapay zekâ…

Savunma sanayii…

Tarım…

Eğitim…

Yargı…

Dış politika…

Her biri farklı uzmanlıklar, farklı deneyimler ve birbirini tamamlayan ekipler gerektiriyor.

Günümüzün başarılı devletleri de başarılı şirketler gibi, tek bir kişinin değil güçlü ekiplerin eseridir.

Hiçbir küresel şirket yalnızca karizmatik bir CEO sayesinde dünya lideri olmuyor.

Başarı; doğru kadrolar, güçlü kurumlar, şeffaf süreçler, hesap verebilirlik ve ortak akıl sayesinde geliyor.

Devletler için de durum farklı değil.

Yirmi birinci yüzyılda ülkelerin rekabet gücü, liderlerinin hitabetinden çok devlet takımlarının niteliğiyle ölçülüyor.

Özal’ın Unutulmaması Gereken Dersi

Geçtiğimiz günlerde Tüpraş’ın eski Genel Müdürü Mehmet Savran ile sohbet ediyorduk.

Turgut Özal’ın yıllar önce kendisine sorduğu bir soruyu anlattı:

“Mehmet, bunu nasıl başardın?”

Savran’ın cevabı kısa ama çok anlamlıydı:

“Ben yapmadım. İşi bilen insanları buldum. Yetki verdim. Onlar yaptı.”

Belki de iyi yönetişimin en yalın tanımı budur.

Gerçek lider, her konuda en bilgili kişi değildir.

En iyi insanları bulabilen…

Onlara güvenebilen…

Yetki devredebilen…

Farklı görüşlerden rahatsız olmayan…

Ve başarıyı ekibiyle paylaşabilen kişidir.

Liderlik, her şeyi bilmek değil; doğru insanları aynı hedef etrafında buluşturabilmektir.

Sorunumuz Kaynak Değil, Yönetim Kalitesi

Türkiye’nin sorunu doğal gaz eksikliği değildir.

Sermaye eksikliği de değildir.

Teknolojiye erişim de değildir.

Asıl eksikliğimiz; liyakati ödüllendiren, performansı teşvik eden, hesap verebilirliği esas alan ve kurumsal hafızayı koruyan bir yönetim kültürünü tam anlamıyla yerleştirememiş olmamızdır.

Dünyanın başarılı ülkelerine baktığımızda ortak noktalarının ideolojileri değil, devlet kapasiteleri olduğunu görüyoruz.

Singapur küçük bir ada devletidir.

Güney Kore’nin önemli doğal kaynakları yoktur.

İsviçre’nin denize kıyısı bulunmaz.

Finlandiya’nın nüfusu İstanbul’un yarısından azdır.

Buna rağmen bu ülkeler, doğru insanları doğru görevlere getirerek, kurumlarını kişilerin önüne koyarak ve uzun vadeli düşünebildikleri için dünyanın en rekabetçi ekonomileri arasına girdiler.

Elbette hiçbirinin kusursuz liderleri yoktu.

Fakat hepsinin güçlü kurumları ve güçlü devlet kadroları vardı.

Tarih Aynı Gerçeği Söylüyor

Bizim tarihimiz de farklı bir şey anlatmıyor.

Dandanakan’dan Malazgirt’e…

İstanbul’un fethinden Cumhuriyet’in kuruluşuna kadar…

Hiçbir büyük başarı tek kişilik bir hikâye değildir.

Fatih Sultan Mehmet, çağının en iyi mühendislerini, bilim insanlarını ve denizcilerini bir araya getirebildiği için Fatih oldu.

Mustafa Kemal Atatürk de yalnızca askerî dehasıyla değil; hukukçular, eğitimciler, ekonomistler ve devlet adamlarından oluşan güçlü bir kadro kurabildiği için Cumhuriyet’i kalıcı kurumlar üzerine inşa edebildi.

Tarihe geçen büyük liderlerin ortak özelliği, her şeyi kendilerinin yapması değil; kendilerinden daha iyi insanlarla çalışabilecek özgüvene sahip olmalarıdır.

Türkiye’nin En Büyük Serveti

Bugün dünyanın dört bir yanında başarı hikâyeleri yazan Türkler var.

Küresel şirketleri yöneten yöneticilerimiz…

Dünyanın önde gelen üniversitelerinde çalışan akademisyenlerimiz…

NASA’da görev yapan mühendislerimiz…

Yapay zekâ girişimleri kuran gençlerimiz…

Başarılı diplomatlarımız…

Bilim insanlarımız…

Girişimcilerimiz…

İnsan kaynağımız var.

Eksik olan, bu potansiyeli ortak bir hedef doğrultusunda harekete geçirecek yönetim anlayışıdır.

Asıl beyin göçü yalnızca insanların ülkeyi terk etmesi değildir.

Daha büyük kayıp, ülkede kalan insanların bilgi ve yeteneklerinden yeterince yararlanamamaktır.

Cumhuriyet’in İkinci Yüzyılı

Yirmi birinci yüzyılda ülkeler artık yalnızca millî gelirleriyle yarışmıyor.

Devlet kapasiteleriyle yarışıyor.

Karar alma hızlarıyla…

Kurumlarının güvenilirliğiyle…

Bilim ve teknoloji üretme güçleriyle…

Hukukun üstünlüğüyle…

Ve en önemlisi, en iyi insanlarını en doğru görevlere getirebilme becerileriyle.

Türkiye’nin ikinci yüzyılda en çok ihtiyaç duyduğu reform da budur.

Eğitim reformu kadar…

Vergi reformu kadar…

Yargı reformu kadar…

Belki de hepsinden önce liyakatı ve devlet kapasitesini güçlendirecek bir yönetim reformu.

Çünkü yatırımcı güveni de…

Toplumsal huzur da…

Uluslararası saygınlık da…

Sonunda tek bir soruya dayanıyor:

Bu ülke en iyi insanlarını en doğru yerlere getirebiliyor mu?

Bu soruya güçlü bir “evet” diyebildiğimiz gün, Türkiye’nin çözemeyeceği çok az sorun kalacaktır.

Neden Yazmaya Devam Ediyorum?

Bana sık sık şu soru yöneltiliyor:

“Bütün bunları yazıyorsunuz da ne değişiyor?”

Cevabım hep aynı.

Hiçbir şey söylememek, doğru bildiğini söylemekten daha iyi değildir.

Belki bugün dikkate alınmayacak.

Belki yarın da…

Belki bu satırları bugünün karar vericileri okumayacak.

Ama fikirlerin de bir ömrü vardır.

Toprağa düşen bir tohum gibi beklerler.

Zamanı geldiğinde filizlenirler.

Bugün yazılan bir düşünce, yarın bir gencin, bir akademisyenin, bir bürokratın ya da bir devlet yöneticisinin zihninde karşılığını bulabilir.

Bu yüzden ben kişilere değil, ilkelere yazıyorum.

İktidarlara ya da muhalefetlere değil, Türkiye’nin geleceğine yazıyorum.

Bu yüzden yazmaya devam edeceğim.

Çünkü hiçbir fikir, dile getirilmediği sürece hayata geçmez.

Söz uçar.

Yazı kalır.

Fikirler ise zamanı geldiğinde harekete geçer.

Büyük dönüşümler çoğu zaman tek bir büyük olayla değil; yıllar boyunca sabırla savunulan doğru fikirlerin birikimiyle gerçekleşir.

Ben de o birikime küçük de olsa bir katkı sunabilirsem kendimi görevimi yapmış sayarım.

Çünkü büyük milletleri yalnızca büyük liderler değil; güçlü kurumlar, liyakatli devlet takımları, ortak akıl ve doğru bildiğini söylemekten vazgeçmeyen insanlar büyütür.